Dự thảo nghị định mới về chống lãng phí có gì đáng chú ý?

Bộ Tài chính vừa công bố dự thảo nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí.

Theo tờ trình của Bộ Tài chính, việc xây dựng nghị định nhằm cụ thể hóa các nội dung của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, đồng thời khắc phục những bất cập phát sinh sau hơn 10 năm thực hiện Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 và Nghị định số 84/2014/NĐ-CP.

Trước đó, việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thực hành tiết kiệm, chống lãng phí được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 63/2019/NĐ-CP và Nghị định số 102/2021/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong một số lĩnh vực như thuế, hóa đơn, hải quan, bảo hiểm,…

Việc ban hành các quy định trong hai nghị định này đã bước đầu tạo cơ sở pháp lý quan trọng đảm bảo tính răn đe, nghiêm minh trong trong việc chấp hành các quy định pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí nói chung và quy định pháp luật từng lĩnh vực có liên quan nói riêng.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều hạn chế, trong đó, nhiều hành vi vi phạm hành chính tại nghị định cũ đến nay đã không còn phù hợp với các quy định tại luật mới hoặc trùng lặp với quy định trong lĩnh vực chuyên ngành. Bên cạnh đó, một số hành vi vi phạm hành chính được quy định tại Nghị định 63 không phải vi phạm các quy định cụ thể của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, nên phải quy định lại.

Đơn cử, một trong những ví dụ là các hành vi vi phạm quy định pháp luật về đất đai phải được xử lý theo quy định của Luật Đất đai, các văn bản quy định chi tiết luật và các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này.

Chống chồng chéo khi chống lãng phí

Nhìn chung, so với Nghị định 84, dự thảo mới có nhiều thay đổi, trong đó sửa đổi, bổ sung 12 điều, bãi bỏ 19 điều, bổ sung mới 26 điều, đồng thời sắp xếp lại bố cục theo hướng rõ ràng, logic hơn. Quan điểm của cơ quan soạn thảo là bám sát chủ trương của Đảng về đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, từ đó bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quy định của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, kế thừa các quy định còn phù hợp và sửa đổi những nội dung bất cập.

Bên cạnh đó nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy định pháp luật có liên quan, nhất là trong các lĩnh vực tài chính công, tài sản công, đầu tư công.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc sửa đổi quy định về trách nhiệm xây dựng, ban hành "chương trình tiết kiệm, chống lãng phí hằng năm" (sau đây gọi tắt là chương trình) theo hướng quy định cụ thể về thẩm quyền, thời hạn, căn cứ ban hành nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Từ đó, hạn chế việc phát sinh thủ tục không cần thiết, nhất là với các cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp đã lồng ghép nội dung trong chương trình của bộ, cơ quan khác ở Trung ương và địa phương.

Bộ Tài chính cũng được giao nhiệm vụ xây dựng thông tư hướng dẫn xây dựng chương trình trước ngày 1/10 hàng năm, theo hướng thống nhất, bảo đảm tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ phát sinh lãng phí cao, các vấn đề nổi lên trong quản lý, điều hành liên quan đến tiết kiệm, chống lãng phí.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định cụ thể về thời điểm công khai thông tin về tiết kiệm, chống lãng phí, theo đó, dự thảo thống nhất nhiều nội dung phải được công khai trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi ban hành hoặc có quyết định xử lý.

Quy định này nhằm tăng tính minh bạch, tạo điều kiện cho cơ quan, tổ chức đơn vị có đủ thời gian cần thiết thực hiện rà soát, hoàn thiện, bảo đảm tính đầy đủ, chính xác của thông tin được công khai (thay vì một số nội dung trước đây chỉ quy định hai ngày tại Nghị định số 84/2014/NĐ-CP).

Ngoài ra, trường hợp phát sinh sự cố kỹ thuật hoặc nguyên nhân khách quan khác dẫn đến không bảo đảm thực hiện công khai thông tin theo đúng thời điểm nêu trên, dự thảo nghị định cho phép được tính lại thời điểm công khai thông tin trong vòng 3 ngày làm việc kể từ ngày sự cố hoặc nguyên nhân khách quan được khắc phục, bảo đảm tính khả thi, linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Đối với quy định về kiểm tra tiết kiệm, chống lãng phí, dự thảo mở rộng phạm vi theo hướng bao quát toàn diện việc chấp hành và tổ chức thực hiện pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí.

Đáng chú ý, dự thảo phân định rõ giữa kiểm tra việc chấp hành pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí và kiểm tra chuyên ngành, nhằm tránh trùng lặp, chồng chéo trong hoạt động kiểm tra.

Đồng thời, quy định cụ thể nội dung, trách nhiệm, nguyên tắc, trình tự, thủ tục kiểm tra chấp hành, tổ chức thực hiện quy định pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí, nhằm tạo cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện một cách toàn diện và bao quát.

Bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả

Đối với các biện pháp khắc phục hậu quả, dự thảo đề xuất bổ sung quy định các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc ban hành hoặc ban hành lại chương trình tiết kiệm, chống lãng phí theo đúng quy định hay buộc lập và gửi báo cáo đầy đủ nội dung, yêu cầu theo quy định.

Ngoài ra cũng buộc lập báo cáo đầy đủ, chính xác theo quy định, buộc cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí theo đúng quy định, buộc công khai thông tin theo quy định; Buộc công khai đầy đủ nội dung phải công khai hoặc buộc cải chính thông tin công khai theo quy định.

Bổ sung quy định về hành vi vi phạm hành chính

Theo Bộ Tài chính, một số hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí được quy định cụ thể tại Điều 5 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15 và quy định chi tiết tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật chưa có chế tài xử phạt vi phạm hành chính tương ứng.

Vì vậy, để đảm đảm bảo tính răn đe, nâng cao tính tuân thủ trong chấp hành pháp luật và không chồng lấn, dự thảo nghị định đã đề xuất bổ sung các hành vi vi phạm về thời hạn ban hành, nội dung, báo cáo kết quả, cập nhật cơ sở dữ liệu và công bố thông tin.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung xử phạt vi phạm với hành vi cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong kiểm tra tiết kiệm, chống lãng phí của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền và bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm quy định về tổ chức thực hiện "Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí".