Nâng cấp quản trị doanh nghiệp niêm yết

Trong nhiều năm, quản trị công ty tại Việt Nam thường được tiếp cận như một yêu cầu tuân thủ. Doanh nghiệp làm để đáp ứng quy định, để đủ điều kiện niêm yết, để hoàn tất nghĩa vụ công bố thông tin. Cách tiếp cận đó giúp thị trường vận hành an toàn hơn, nhưng chưa đủ để tạo ra sức bật dài hạn cho doanh nghiệp và cho cả thị trường vốn.

Việc hoàn thiện Bộ Nguyên tắc quản trị công ty Việt Nam (VNCG Code 2026) cho thấy một chuyển dịch quan trọng trong tư duy chính sách. Quản trị công ty đang được đặt lại đúng vị trí của nó như một năng lực cốt lõi, một dạng tài sản vô hình có thể quyết định khả năng tiếp cận vốn, chất lượng tăng trưởng và uy tín dài hạn của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, Bộ Nguyên tắc đóng vai trò là công cụ thực hành, giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng quản trị một cách thực chất.

Từ tuân thủ sang thực hành chiến lược

Điểm đáng chú ý của VNCG Code 2026 nằm ở chỗ bộ nguyên tắc này không dừng lại ở việc diễn giải luật hay nhắc lại các nghĩa vụ pháp lý. Nó định vị quản trị công ty như một hệ thống thực hành gắn trực tiếp với chiến lược, với chất lượng ra quyết định ở cấp hội đồng quản trị và với khả năng quản trị rủi ro trong một môi trường ngày càng bất định.

Việc cập nhật theo Bộ Nguyên tắc quản trị công ty G20 OECD 2023 và tiệm cận Thẻ điểm quản trị công ty ASEAN cho thấy Việt Nam đang chủ động hội nhập vào dòng chảy quản trị toàn cầu. Vượt lên câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán, đây là bước chuẩn bị cho một giai đoạn cạnh tranh vốn khốc liệt hơn, nơi dòng tiền quốc tế tìm đến những doanh nghiệp có nền tảng quản trị đáng tin cậy.

Ở góc nhìn quản trị, điều này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi vai trò của hội đồng quản trị. Hội đồng quản trị không còn chỉ là cơ quan phê chuẩn hay giám sát mang tính hình thức. Theo tinh thần của VNCG Code 2026, hội đồng quản trị phải trở thành trung tâm định vị giá trị dài hạn, nơi chiến lược, rủi ro và phát triển bền vững được tích hợp trong cùng một hệ tư duy.

Một trong những thay đổi có tính nền tảng của VNCG Code 2026 là việc đưa phát triển bền vững và các yếu tố ESG trở thành nội dung giám sát cốt lõi của hội đồng quản trị. Đây là bước chuyển quan trọng nếu đặt trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn coi ESG như một hoạt động truyền thông hoặc trách nhiệm xã hội mang tính phụ trợ.

Bộ nguyên tắc mới yêu cầu hội đồng quản trị xem xét đầy đủ các rủi ro và cơ hội liên quan đến môi trường, xã hội và đặc biệt là biến đổi khí hậu trong quá trình xây dựng và giám sát chiến lược. Điều này phản ánh đúng thông lệ quốc tế, nơi rủi ro khí hậu, rủi ro chuỗi cung ứng và rủi ro xã hội đã trở thành rủi ro tài chính thực sự.

Việc khuyến nghị thành lập ủy ban ESG hoặc phân công thành viên hội đồng quản trị phụ trách chuyên trách cho thấy quản trị bền vững đã bước vào tầng cao nhất của cấu trúc quyền lực doanh nghiệp. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng phát triển bền vững không còn là câu chuyện của phòng CSR hay bộ phận truyền thông, mà là trách nhiệm chiến lược của hội đồng quản trị.

Nếu như trước đây, hệ thống kiểm soát nội bộ thường tập trung vào rủi ro tài chính và tuân thủ, thì VNCG Code 2026 mở rộng khung quản trị rủi ro sang những bất định mới. Biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các vấn đề xã hội đang tạo ra những dạng rủi ro khó đo lường nhưng có tác động sâu rộng.

Bộ nguyên tắc mới yêu cầu hệ thống kiểm soát nội bộ đủ mạnh để giám sát các giao dịch với bên liên quan, đồng thời nhấn mạnh tính độc lập và khách quan của kiểm toán nội bộ. Việc khuyến nghị thành lập ủy ban kiểm toán ngay cả khi doanh nghiệp đã có ban kiểm soát cho thấy xu hướng tiệm cận các chuẩn mực quản trị tiên tiến trong khu vực.

Ở góc nhìn của nhà đầu tư dài hạn, đây là những yếu tố then chốt để đánh giá khả năng chống chịu và tính bền vững của doanh nghiệp, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh.

Minh bạch thông tin trong VNCG Code 2026 được nhìn nhận theo cách rộng hơn và sâu hơn. Doanh nghiệp được khuyến nghị công bố thông tin phát triển bền vững theo thông lệ quốc tế, có sự xác nhận của bên thứ ba. Chính sách thù lao lãnh đạo cần được công bố chi tiết và gắn với giá trị dài hạn thay vì các chỉ tiêu ngắn hạn.

Đây là điểm then chốt trong việc xây dựng niềm tin với nhà đầu tư, đặc biệt là các quỹ đầu tư dài hạn vốn ngày càng quan tâm đến chất lượng quản trị và sự đồng bộ giữa lợi ích lãnh đạo với lợi ích cổ đông.

VNCG Code 2026 cho thấy nỗ lực rõ rệt trong việc nâng cao vai trò thực chất của cổ đông, đặc biệt là cổ đông nhỏ lẻ. Việc khuyến khích đại hội cổ đông kết hợp trực tiếp và trực tuyến, áp dụng bỏ phiếu điện tử, công bố đầy đủ biên bản hỏi đáp phản ánh xu hướng dân chủ hóa quản trị doanh nghiệp.

Quyền biểu quyết được mở rộng sang các vấn đề như thù lao hội đồng quản trị, giao dịch mua bán sáp nhập, lựa chọn kiểm toán độc lập và đối thoại ESG. Điều này góp phần tạo ra áp lực tích cực để hội đồng quản trị và ban điều hành nâng cao chất lượng giải trình và tính minh bạch.

Lần đầu tiên, phát triển bền vững và vai trò của các bên có quyền lợi liên quan được xây dựng thành một chương riêng biệt trong bộ nguyên tắc. Tinh thần chuyển dịch từ tối đa hóa lợi ích cổ đông sang tạo giá trị chung cho các bên liên quan phản ánh xu hướng quản trị hiện đại trên thế giới.

Cơ chế tuân thủ hoặc giải thích được áp dụng theo lộ trình cho các công ty niêm yết và công ty đại chúng tạo ra sự linh hoạt cần thiết, đồng thời đặt trách nhiệm giải trình lên vai doanh nghiệp. Đây là cách tiếp cận đã chứng minh hiệu quả tại nhiều thị trường phát triển và trong khu vực ASEAN.

Trong bối cảnh Việt Nam đã được nâng hạng lên thị trường mới nổi theo đánh giá của FTSE Russell, vấn đề quan trọng là làm sao giữ chân dòng vốn dài hạn và nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán.

Quản trị công ty, từ minh bạch thông tin đến chuẩn mực ESG, đang trở thành yếu tố phân định rõ ràng giữa những doanh nghiệp có thể đi xa và những doanh nghiệp chỉ dừng lại ở tăng trưởng ngắn hạn.

VNCG Code 2026 vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một bộ nguyên tắc. Nó phản ánh tham vọng xây dựng một thị trường vốn sâu hơn, bền vững hơn và một cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đủ uy tín để cạnh tranh trên bản đồ tài chính khu vực và toàn cầu.

Ở góc nhìn quản trị, đây là thời điểm doanh nghiệp cần nhìn quản trị công ty như một khoản đầu tư dài hạn. Một khoản đầu tư vào niềm tin, vào khả năng tiếp cận vốn thông minh và vào năng lực phát triển bền vững trong một thế giới đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết.