Xung đột Trung Đông mở cơ hội đơn hàng mới cho xuất khẩu Việt

Xung đột tại Trung Đông đang làm dấy lên nhiều lo ngại đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy vậy với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam có kinh nghiệm thị trường, giai đoạn này lại mở ra một không gian cơ hội mới khi nhu cầu hàng hóa tại nhiều quốc gia gia tăng đột ngột.

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, Chủ tịch Công ty Xúc tiến xuất khẩu VIETGO, diễn biến thị trường thực tế tích cực hơn những lo ngại ban đầu.

Chỉ trong mười ngày kể từ khi xung đột bùng phát, hệ thống của VIETGO đã ghi nhận hơn 300 đơn hàng mới từ khu vực Trung Đông. Các đơn hàng trải rộng từ nhóm hàng tiêu dùng thiết yếu cho đến những sản phẩm phục vụ nhu cầu đặc thù trong bối cảnh chiến sự.

Nhu cầu vật liệu xây dựng gia tăng

Một trong những nhóm hàng ghi nhận tín hiệu rõ rệt là vật liệu phục vụ xây dựng và tái thiết. Các đơn hàng xi măng, gỗ dán, gỗ ghép thanh và tôn thép đang tăng nhanh khi nhiều quốc gia trong khu vực chuẩn bị cho nhu cầu phục hồi cơ sở hạ tầng sau chiến sự.

Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, nhà sáng lập Công ty Victory980, kinh nghiệm sau trận động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ năm 2023 cho thấy nhu cầu vật liệu xây dựng có thể tăng vọt trong thời gian ngắn. Khi đó sản phẩm gỗ dán phủ phim dùng trong thi công bê tông được đặt hàng liên tục để phục vụ quá trình xây dựng lại nhà cửa và công trình.

Hiện có khoảng mười một quốc gia tại Trung Đông chịu ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp từ các xung đột trong khu vực. Trong trung hạn, nhu cầu tái thiết hạ tầng tại các quốc gia này được dự báo sẽ tạo ra thị trường lớn cho nhiều ngành sản xuất của Việt Nam.

Bên cạnh nhóm hàng xây dựng, thị trường cũng xuất hiện các đơn đặt hàng mang tính đặc thù hơn. Một số doanh nghiệp Việt Nam ghi nhận nhu cầu tăng đối với các sản phẩm như tăng, bạt, võng và nhiều vật dụng phục vụ sinh hoạt trong điều kiện chiến sự.

Một số đơn hàng nhạy cảm như túi đựng tử thi hoặc quan tài cũng đã được đặt mua từ khu vực Trung Đông. Sự dịch chuyển này phản ánh rõ sự thay đổi trong cấu trúc tiêu dùng khi các nhu cầu thiết yếu và nhân đạo được đặt lên hàng đầu.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, khả năng điều chỉnh nhanh danh mục sản phẩm trở thành yếu tố quan trọng để nắm bắt cơ hội. Những mặt hàng có giá thành phù hợp và đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân tại các khu vực xung đột đang được thị trường tìm kiếm nhiều hơn.

Xung đột cũng gây ra nguy cơ thiếu hụt lương thực tại một số khu vực Trung Đông và châu Âu. Iran và Israel vốn là hai trung tâm sản xuất nông nghiệp quan trọng của khu vực. Khi hoạt động sản xuất và vận chuyển bị gián đoạn, nguồn cung rau quả và thực phẩm tươi cho thị trường địa phương cũng như cho châu Âu suy giảm đáng kể.

Theo ông Việt, khoảng trống nguồn cung này có thể mở ra cơ hội lớn cho nông sản Việt Nam.

Ông Trần Bình Minh, nhà sáng lập Công ty TNHH Dawnsky nhận định, lượng đơn hàng nông sản có thể tăng mạnh trong thời gian tới khi các quốc gia vùng Vịnh cần bổ sung lại nguồn dự trữ.

Trái cây tươi, cà phê và các sản phẩm chế biến như bún, bánh tráng hoặc phở khô được đánh giá có tiềm năng mở rộng thị phần trong bối cảnh thị trường cần nguồn cung thay thế nhanh.

Tính toán sớm cho chu kỳ thị trường

Trong bối cảnh địa chính trị biến động, chiến lược đi trước một bước được nhiều doanh nghiệp lựa chọn. Một số nhà xuất khẩu đang chủ động ký các hợp đồng giao hàng cho giai đoạn tháng 5 và tháng 6/2026 thay vì tập trung vào biến động cước vận tải trong ngắn hạn.

Các nhà xuất khẩu cho rằng, chi phí vận tải có thể hạ nhiệt khi các tuyến vận chuyển nhân đạo được thiết lập để phục vụ nhu cầu dân sinh tại khu vực xung đột. Với đặc thù Trung Đông phụ thuộc lớn vào nhập khẩu hàng hóa, việc duy trì lưu thông thương mại là điều khó tránh khỏi.

Ông Hà Quang Vũ, nhà sáng lập Công ty TNHH xuất nhập khẩu Hà Quang cho biết đã ký hợp đồng và nhận tiền đặt cọc cho các đơn hàng giao vào tháng 5 - 6/2026 từ một tập đoàn bán lẻ lớn tại UAE.

Theo nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, thị trường hiện giống như một chiếc lò xo đang bị nén lại bởi rủi ro logistics và tâm lý thận trọng. Khi các tuyến thương mại dần ổn định, nhu cầu có thể bật tăng mạnh trở lại trong vòng vài tháng.

Sự linh hoạt về logistics trong bối cảnh chiến sự

Các doanh nghiệp xuất khẩu cũng đang tìm nhiều phương án vận chuyển mới nhằm giảm rủi ro từ các điểm nóng địa chính trị. Một số tuyến vận tải đường bộ và đường sắt qua Trung Quốc đang được khai thác để đưa hàng sang Nga, giúp rút ngắn thời gian so với đường biển.

Đối với thị trường Israel, một số doanh nghiệp lựa chọn vận chuyển hàng bằng đường hàng không đến Jordan trước khi sử dụng xe tải để giao hàng qua biên giới.

Trong trường hợp eo biển Hormuz gặp gián đoạn, các cảng tại Oman hoặc các cảng phía tây của Ả Rập Saudi trên Biển Đỏ vẫn có thể đóng vai trò cửa ngõ trung chuyển cho hàng hóa vào khu vực Trung Đông.

Kinh nghiệm từ đại dịch Covid cho thấy cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam có khả năng thích ứng mạnh mẽ trước khủng hoảng. Giai đoạn thị trường toàn cầu đóng băng từng khiến nhiều ngành sản xuất lao đao, song xuất khẩu Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng, thậm chí xuất hiện tình trạng ùn ứ tại các cảng biển do lượng hàng xuất đi quá lớn. Trong bối cảnh hiện nay, mức độ gián đoạn thương mại được đánh giá vẫn thấp hơn so với giai đoạn đại dịch.

Những biến động địa chính trị đang thúc đẩy một quá trình sàng lọc trong cộng đồng xuất khẩu. Các doanh nghiệp có hiểu biết vững về thanh toán quốc tế, vận tải và quản trị rủi ro được đánh giá có khả năng thích ứng tốt hơn trước các cú sốc của thị trường.

Trong bối cảnh Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) và sở hữu vị trí thuận lợi trên các tuyến hàng hải quốc tế, dư địa mở rộng xuất khẩu vẫn còn rất lớn.

Khi các doanh nghiệp tận dụng được cơ hội từ những dịch chuyển của thị trường toàn cầu, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam có thể tiến gần hơn tới mục tiêu 1.000 tỷ USD trong những năm tới.