Dongjin Textile Vina và bài toán chuyển đổi xanh tại các cơ sở phát thải khí nhà kính lớn nhất Việt Nam

Với mức tiêu thụ lên tới hơn 29 triệu TOE, doanh nghiệp này không chỉ dẫn đầu Top 10 cơ sở phát thải khí nhà kính tiêu thụ năng lượng lớn nhất Việt Nam, mà còn trở thành trường hợp điển hình phản ánh thách thức của Việt Nam trong lộ trình giảm phát thải và hướng tới mục tiêu Net Zero.

Khi dệt nhuộm trở thành “điểm nóng” trong danh sách cơ sở phát thải khí nhà kính

Không giống các nhà máy nhiệt điện hay luyện thép – nơi phát thải gắn trực tiếp với nhiên liệu đầu vào – các cơ sở dệt nhuộm phát thải khí nhà kính theo cách phân tán và khó nhận diện hơn. Năng lượng được sử dụng liên tục trong toàn bộ chuỗi sản xuất, từ dệt, nhuộm, xử lý hóa chất cho tới sấy và hoàn tất vải.

Theo các tài liệu của Bộ Công Thương về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong ngành dệt may, các công đoạn nhuộm và hoàn tất có thể chiếm 40-60% tổng nhu cầu năng lượng, với mức tiêu thụ điện và hơi nước rất cao. Điều này lý giải vì sao nhiều cơ sở dệt nhuộm, dù không thuộc nhóm “ngành nặng” truyền thống, vẫn nằm trong nhóm cơ sở phát thải khí nhà kính trọng điểm.

Quy mô tiêu thụ năng lượng và tác động phát thải

Dongjin Textile Vina đặt nhà máy tại Khu công nghiệp Loteco, TP. Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai – khu vực tập trung dày đặc các cơ sở công nghiệp lớn. Mức tiêu thụ năng lượng vượt trội của doanh nghiệp này cho thấy phát thải khí nhà kính không chỉ đến từ điện năng, mà còn từ:

• Nhiệt và hơi nước dùng cho nhuộm vải

• Nhiên liệu phục vụ sấy, gia nhiệt

• Hệ thống xử lý nước thải và tuần hoàn nước nóng

Theo UNIDO (Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc), dệt nhuộm là một trong những ngành có cường độ năng lượng cao nhất trong nhóm công nghiệp chế biến, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển, nơi công nghệ tiết kiệm năng lượng chưa được áp dụng đồng bộ.

Áp lực kiểm kê và minh bạch phát thải ngày càng rõ rệt

Việc Dongjin Textile Vina nằm trong danh mục các cơ sở phát thải khí nhà kính bắt buộc kiểm kê không chỉ mang ý nghĩa tuân thủ pháp luật. Trong bối cảnh toàn cầu, đây còn là yêu cầu từ thị trường.

Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), các ngành công nghiệp xuất khẩu có cường độ phát thải cao, trong đó có dệt may, đang chịu áp lực lớn từ các cơ chế như CBAM của Liên minh châu Âu. Doanh nghiệp không minh bạch phát thải hoặc không có lộ trình giảm phát thải rõ ràng có nguy cơ:

• Gia tăng chi phí carbon

• Bị hạn chế tiếp cận thị trường xuất khẩu

• Đánh mất vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Với các cơ sở phát thải khí nhà kính quy mô lớn như Dongjin, kiểm kê khí nhà kính đang trở thành “giấy thông hành”, thay vì chỉ là một nghĩa vụ hành chính.

Rủi ro chính sách và chi phí trong tương lai

Theo các phân tích của IPCC trong Báo cáo Đánh giá lần thứ 6, khu vực công nghiệp là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất toàn cầu. Việc giảm phát thải không thể đạt được nếu không cải thiện hiệu suất năng lượng tại các cơ sở tiêu thụ lớn.

Điều này đồng nghĩa, trong giai đoạn tới, các cơ sở phát thải khí nhà kính như Dongjin Textile Vina có thể phải đối mặt với:

• Cơ chế phân bổ hạn ngạch phát thải

• Nghĩa vụ mua tín chỉ carbon

• Áp lực đầu tư công nghệ để đáp ứng tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao

Cơ hội chuyển đổi: từ cơ sở phát thải lớn thành hình mẫu xanh

Ở chiều ngược lại, quy mô tiêu thụ năng lượng lớn cũng mở ra dư địa chuyển đổi đáng kể. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), chỉ cần cải thiện 1-2% hiệu suất năng lượng tại các cơ sở công nghiệp lớn đã có thể mang lại hiệu quả giảm phát thải và tiết kiệm chi phí rất lớn.

Đối với Dongjin Textile Vina, các giải pháp như:

• Đổi mới công nghệ nhuộm tiết kiệm năng lượng

• Sử dụng năng lượng tái tạo tại chỗ

• Thu hồi và tái sử dụng nhiệt

có thể giúp doanh nghiệp chuyển mình từ một cơ sở phát thải khí nhà kính trọng điểm thành hình mẫu chuyển đổi xanh của ngành dệt may.

Ý nghĩa chính sách: kiểm soát đúng “điểm nóng”

Trường hợp của Dongjin Textile Vina cho thấy một thực tế quan trọng: chỉ một số ít cơ sở phát thải khí nhà kính đã chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng phát thải công nghiệp. Vì vậy, việc kiểm kê chính xác và quản lý hiệu quả các cơ sở này sẽ quyết định thành công của:

• Lộ trình giảm phát thải quốc gia

• Thị trường carbon nội địa

• Cam kết Net Zero của Việt Nam

Dongjin Textile Vina không chỉ là cơ sở tiêu thụ năng lượng lớn nhất trong danh mục kiểm kê, mà còn là biểu tượng cho thách thức và cơ hội của các cơ sở phát thải khí nhà kính tại Việt Nam. Cách doanh nghiệp này thích ứng với yêu cầu kiểm kê, minh bạch và giảm phát thải sẽ là thước đo cho khả năng chuyển đổi xanh của toàn ngành dệt may trong những năm tới.