Hàng nhập khẩu tắc nghẽn vì thiếu hướng dẫn sau Nghị định 46

Ngày 30/1, chị Nguyễn Ngọc Mai – đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm tươi sống – từ ngạc nhiên đến hoảng hốt vì nhận được thông báo dừng làm thủ tục kiểm dịch và hải quan.

“Đầu tuần hàng vẫn về mới và thông quan bình thường. Nhưng đùng một cái, thứ Sáu vừa rồi (ngày 30/1) thông báo dừng làm thủ tục kiểm dịch và hải quan, chờ chỉ đạo từ trên xuống thì mới xử lý tiếp”, chị Mai chia sẻ thông tin với phóng viên TheLEADER.

Nguyên nhân là bởi hàng hóa hiện đang vướng theo Nghị định số 46/2026/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm (Nghị định 46).

Theo Nghị định 46 có hiệu lực ngày 26/1/2026, thực phẩm phải làm kiểm nghiệm an toàn thực phẩm. Trước đây, mặt hàng này theo bảng mã HS vẫn thuộc danh sách phải làm kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm.

“Tuy nhiên, khi đăng ký trên trang một cửa quốc gia thì kết quả chỉ có kiểm dịch mà không có kết quả an toàn thực phẩm. Bộ Nông nghiệp và môi trường đã có công văn gửi hải quan đề nghị cho thông quan hàng hóa đối với hàng đã có kết quả kiểm dịch và không phải làm an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, các công văn này vẫn dẫn chiếu đến Nghị định 15 (Nghị định số 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật an toàn thực phẩm) đã hết hiệu lực”, chị Mai giải thích.

Do vậy, dù phía kiểm dịch động vật hiện vẫn tiếp nhận đơn khai báo của doanh nghiệp và vẫn ra kết quả như bình thường, nhưng phía hải quan không thông quan tờ khai vì Nghị định 15 hết hiệu lực mà Nghị định 46 hiện chưa có hướng dẫn cụ thể.

“Nghị định 15 khi ra có vướng mắc nhưng có thông tư hướng dẫn xử lý còn Nghị định 46 thì không. Mà thông tư cũ liên quan đến Nghị định 15 thì đã hết hạn nên không thể dựa theo được”, chị Mai cho biết thêm.

Doanh nghiệp này hiện đang có hai lô hàng khoảng 5 tấn chưa thể thông quan tại kho Nội Bài.

“Doanh nghiệp đang ngồi trên đống lửa suốt mấy hôm nay. Hàng tươi về đến thì hạn sử dụng có tầm 12 ngày nữa thôi. Tiền phí lưu kho lạnh trên Nội Bài cả 20 triệu/ngày mà không biết đến khi nào được xử lý. Đến lúc nhận về mà hỏng hết thì thôi luôn”, chị Mai lo lắng.

Không chỉ dừng lại ở vấn đề chi phí gia tăng, nguy cơ hỏng hàng, doanh nghiệp còn có đôi phần hoảng hốt khi Nghị định 46 có hiệu lực luôn từ ngày ký dù trước đó không thấy thông báo về việc nghị định cũ sẽ hết hạn.

“Luật ra thì phải thực hiện nhưng ra quá gấp, không cho doanh nghiệp thời gian chuẩn bị. Giờ kiến nghị thì chỉ có xin lùi thời gian áp dụng để còn chuẩn bị các thứ và theo các hướng dẫn”, đại diện doanh nghiệp đề xuất.

Trên một số diễn đàn về hải quan, không ít doanh nghiệp cũng bày tỏ sự lo lắng và sốt sắng khi nhiều container hàng hóa phải nằm im trong bãi, có nguy cơ không kịp cho đợt Tết đang tới gần, thậm chí phải đền hợp đồng vì không kịp giao cho phía đối tác.

Công văn ngày 31/1 của Cục hải quan, Bộ Tài chính, cho biết, mặc dù Nghị định 46 và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP có quy định chuyển tiếp về việc tự công bố và đăng ký bản công bố sản phẩm, cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu nhưng lại không có điều khoản chuyển tiếp đối với trình tự kiểm tra về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu.

Điều này dẫn tới có khoảng 300 xe nông sản tươi sống (rau, củ quả) và hàng bánh kẹp chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm để được thông quan tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành (Lào Cai), theo thống kê nhanh của Cục Hải quan trong ngày 30/1.

Tại cửa khẩu Hoa Lư (Đồng Nai), 251 xe chở mặt hàng sắn lát chuối chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm. Tình trạng hàng hóa là thực phẩm bị ùn tắc cũng được ghi nhận tại một số cửa khẩu khác.

Cục Hải quan chỉ rõ, hàng hóa là thực phẩm nhập khẩu qua các cửa khẩu nếu không được thông quan ngay sẽ gây thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp, kéo theo các chi phí lưu công, lưu bãi, phạt do đình trệ giao hàng. “Tất cả thiệt hại đều đẩy về phía doanh nghiệp”, công văn nêu rõ.

Cần giải pháp nhanh cho doanh nghiệp

Hiệp hội Sữa Việt Nam trong công văn phản ánh vướng mắc ngày 30/1 kiến nghị thủ tướng khẩn cấp chỉ đạo cho phép cơ quan kiểm tra nhà nước tiếp tục thực hiện việc kiểm tra thực phẩn nhập khẩu, nguyên liệu và bao bì dùng để sản xuất nội bộ theo Nghị định 15 thêm ít nhất 6 tháng cho tới khi có hướng dẫn theo nghị định mới.

Cùng với đó, tiếp tục cho phép nộp các hồ sơ xin thay đổi các nội dung sản phẩm trong thời gian chờ cấp đăng ký mới; cho phép các sản phẩm đã tự công bố theo Nghị định 15 mà phải chuyển sang công bố sản phẩm được phép không phải xin giấy phép quảng cáo trong thời hạn chuyển tiếp (24 tháng).