Lợi thế sân nhà của MoMo, Coolmate, Dat Bike

Nhìn lại năm 2025, lĩnh vực đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam ghi nhận tổng vốn đầu tư tăng gấp đôi lên mức hơn 350 triệu USD, nhưng số lượng thương vụ lại giảm gần hai phần ba so với thời kỳ đỉnh cao năm 2021.

Điều này cho thấy, thời của những khoản đầu tư "dễ dãi" đã qua. Nhà đầu tư giờ đây chỉ rót tiền vào những mô hình kinh doanh đã được kiểm chứng, có lộ trình lợi nhuận rõ ràng và khả năng am hiểu thị trường bản địa.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện của MoMo trở thành ví dụ điển hình cho việc tận dụng thị hiếu bản địa. Ông Nguyễn Bá Diệp, đồng sáng lập MoMo tin rằng, bước ngoặt lớn nhất của doanh nghiệp không nằm ở công nghệ, mà ở cách tiếp cận thị trường.

Theo ông Diệp, người tiêu dùng Việt Nam và châu Á nói chung có tâm lý ưa thích sự tiện lợi, muốn giải quyết mọi nhu cầu từ thanh toán, mua sắm đến tài chính chỉ tại một điểm chạm duy nhất.

Nắm bắt tâm lý "one-stop shopping", MoMo không chọn cách phát triển đơn lẻ từng dịch vụ mà xây dựng một hệ sinh thái kết nối. Thay vì tự làm tất cả, họ bắt tay với hơn 50.000 doanh nghiệp và 500.000 tiểu thương để tạo ra một mạng lưới dịch vụ dày đặc.

Kết quả là hơn 30 triệu người dùng thường xuyên sử dụng MoMo, tạo ra một rào cản cạnh tranh mà các đối thủ quốc tế khó lòng sao chép. Ông Diệp đúc kết: "Phát triển quy mô nhỏ thì làm một mình, nhưng muốn to bắt buộc phải có hệ sinh thái".

Làm chủ cuộc chơi từ lợi thế sân nhà

Nếu MoMo đạt được thành quả nhờ hiểu thói quen tiêu dùng, thì Coolmate và Dat Bike lại tìm thấy lợi thế từ việc kiểm soát chuỗi cung ứng ngay tại Việt Nam.

Với Coolmate, thương hiệu thời trang nam trực tuyến này đã có một quyết định được xem là "ngược dòng" trong giai đoạn đầu, khi kiên quyết sản xuất tại Việt Nam thay vì gia công giá rẻ tại Trung Quốc.

Ông Phạm Chí Nhu, Tổng giám đốc Coolmate cho biết, việc ở gần nhà máy không chỉ là câu chuyện chi phí, mà là khả năng quản trị. "Khi làm sản phẩm, mình càng ở gần chuỗi cung ứng thì mình càng có khả năng quản trị tốt hơn", ông Nhu khẳng định.

Sự lựa chọn này đã chứng minh hiệu quả khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy. Coolmate không chỉ duy trì được nguồn hàng ổn định mà còn linh hoạt phản ứng nhanh với thị hiếu người dùng Việt, với xu hướng ưu tiên hàng nội địa chất lượng cao.

Ở một lĩnh vực phức tạp hơn là xe điện, Dat Bike chọn con đường chông gai nhất, đó là tích hợp theo ngành dọc. Thay vì nhập linh kiện về lắp ráp, startup này tự chủ từ khâu nghiên cứu công nghệ lõi, thiết kế đến sản xuất.

Ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn, nhà sáng lập Dat Bike đặt mục tiêu giải bài toán "hiệu năng trên giá thành" để thuyết phục người dùng xe xăng chuyển sang xe điện.

Theo ông Sơn, việc kiểm soát chuỗi giá trị tương tự cách làm của Tesla hay BYD là con đường duy nhất để cải tiến sản phẩm và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Nhà sáng lập này đã luôn đặt mình vào vòng lặp "thử nghiệm - phản hồi - cải tiến" để tối ưu hóa sản phẩm ngay trên sân nhà, trước khi nghĩ đến việc mang xe điện Việt Nam ra khu vực Đông Nam Á.

Vốn là đòn bẩy, không phải đích đến

Khi đã có nền tảng vững chắc từ thị trường nội địa, bài toán tiếp theo của các startup là gọi vốn để mở rộng quy mô. Tuy nhiên, tư duy về dòng vốn của các nhà sáng lập hiện nay đã trưởng thành hơn rất nhiều so với giai đoạn trước.

Ông Nguyễn Bá Diệp thẳng thắn thừa nhận, ở giai đoạn đầu, MoMo từng tiếp cận gọi vốn với tâm thế "có tiền là nhận". Nhưng khi doanh nghiệp lớn mạnh, vai trò của nhà đầu tư đã thay đổi.

Những cái tên như Goldman Sachs hay Warburg Pincus không chỉ mang đến tiền, mà còn giúp MoMo chuẩn hóa hệ thống quản trị, tài chính và xây dựng chiến lược dài hạn. Đây là những yếu tố sống còn để một startup địa phương vươn lên tầm vóc Kỳ lân.

Với Dat Bike, gọi vốn là hành trình kiên định với định hướng cốt lõi. Ông Sơn cho biết nhiều nhà đầu tư từng yêu cầu thay đổi mô hình kinh doanh để phù hợp với khẩu vị của họ, nhưng Dat Bike từ chối đánh đổi.

Thay vào đó, họ chọn cách "chờ" những nhà đầu tư thực sự thấu hiểu tầm nhìn dài hạn của doanh nghiệp thông qua việc liên tục cập nhật tiến độ và kết quả thực tế.

Trong khi đó, kinh nghiệm của Coolmate lại nhấn mạnh vào sự minh bạch và thực tế. Ông Phạm Chí Nhu chia sẻ bí quyết thuyết phục nhà đầu tư không nằm trên những bản thuyết trình, mà ở việc mời họ đến tận nơi thăm văn phòng, kho vận, nhà máy.

Khi nhà đầu tư tận mắt thấy cách đội ngũ vận hành và ra quyết định, niềm tin được xây dựng dựa trên thực tế chứ không phải kỳ vọng.

Cả ba nhà sáng lập đều đồng thuận rằng, nhận được vốn chưa bao giờ là cái kết đẹp, mà là khởi đầu cho một giai đoạn áp lực mới về quản trị và tuân thủ.

Trong bối cảnh dòng vốn ngày càng khan hiếm và chọn lọc, tốc độ tăng trưởng nóng không còn là ưu tiên hàng đầu. Thay vào đó, khả năng giữ vững định hướng, quản trị rủi ro và lựa chọn đúng đối tác đồng hành mới là yếu tố quyết định sự tồn tại.