Người dân thắt hầu bao, doanh nghiệp căng sức trước mùa Tết 2026

Dù các chỉ số kinh tế vĩ mô đang cho thấy bức tranh sáng sủa, chi tiêu hộ gia đình cho thấy sự thận trọng. Khảo sát của Unilever cho thấy cứ năm hộ thì có một hộ gặp khó khăn trong chi tiêu dù thu nhập đã cải thiện. Giá cả leo thang cùng các yếu tố bất ổn như thiên tai, dịch bệnh và rủi ro việc làm khiến người dân tính toán thận trọng hơn cho từng khoản mua sắm, ngay cả trong mùa Tết, vốn là giai đoạn tiêu dùng cao điểm hằng năm.

Xu hướng chi tiêu chọn lọc này được dự báo sẽ tiếp tục trong Tết năm nay. Theo bà Lê Thị Hải Yến, Giám đốc Tiếp thị trương mại ngành hàng chăm sóc nhà cửa của Unilever Việt Nam, dù thu nhập tăng và nhu cầu tiêu dùng vẫn hiện hữu, người dân sẽ không mua sắm ồ ạt như trước do chỉ số giá tiêu dùng đang ở mức cao, buộc họ phải “thắt lưng buộc bụng” hơn và ưu tiên những sản phẩm thật sự cần thiết.

“Người tiêu dùng không ngừng chi tiêu, nhưng chi tiêu sẽ chọn lọc hơn rất nhiều”, bà Yến nhấn mạnh tại hội thảo “Rộn rịp chuẩn bị mùa kinh doanh Tết và mở đầu 2026” do Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Vĩnh Long phối hợp cùng Ban điều phối Diễn đàn Mekong Connect, Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam Chất lượng cao và Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA) tổ chức.

Tết 2026 không còn là 'mùa mua sắm tràn lan'

Chuyên gia của Unilever Việt Nam cho hay, một trong những xu hướng nổi bật nhất của mùa Tết năm nay là self-love (yêu bản thân), ưu tiên sức khỏe và cảm xúc cá nhân. Xu hướng này định hình rõ trong hai nhóm tiêu dùng chính: millennials và gen Z. Thế hệ 8X trước đây có xu hướng “vì người khác” theo khuôn mẫu truyền thống, thế hệ millennials đã có sự cân bằng hơn “vì mình và vì người khác”, nhưng đến gen Z đã dứt khoát chuyển qua “Tôi trước tiên”, "với cái tết không còn phiền toái, chỉ có niềm vui và tận hưởng."

"Với gen Z, Tết có thể là matcha, gà rán và đi du lịch đâu đó. Tết không chỉ là 'trở về nhà', mà còn là hành trình trở về với chính mình – phần con người đã bị ngắt kết nối suốt cả năm, để thật sự tận hưởng cuộc sống và 'thật sự ở nhà' trong tâm hồn”, bà Yến nói. Đây chính là một lưu ý quan trọng để các doanh nghiệp 'định hình' cho hành vi của người tiêu dùng và có những bước chuẩn bị cần thiết khi hành vi này đang thay đổi rất nhanh.

Cùng với sự thay đổi trong thói quen, kênh mua sắm cũng đang chuyển dịch. Theo bà Yến, dù kênh truyền thống vẫn chiếm hơn một nửa giá trị bán hàng, kênh online và minimart đang gia tăng đáng kể. Sự tiện lợi của giao hàng tận nhà và khuyến mãi dày đặc trên các nền tảng thương mại điện tử đã làm thay đổi hoàn toàn giai đoạn tích trữ trước Tết.

"Các doanh nghiệp nên tận dụng 'sự bứt phá của online trong mùa Tết', bởi lẽ, kênh online sẽ là 'chìa khóa' để doanh nghiệp thắng trận stock-up đầu mùa, tạo bàn đạp quan trọng cho giai đoạn bán hàng cao điểm qua kênh offline sau đó", bà Yến nhấn mạnh.

Ông Lâm Hoàng Quân, chuyên gia đến từ tổ chức chứng nhận, giám định, kiểm nghiệm SGS Việt Nam, nhấn mạnh, khi người tiêu dùng đang thắt chặt chi tiêu, họ sẽ chỉ bỏ tiền cho những sản phẩm họ tin tưởng. Trong bối cảnh đó, minh bạch chất lượng chính là cách nhanh nhất để xây dựng niềm tin đó, bởi người tiêu dùng chỉ có 5-6 giây để đưa ra quyết định lựa chọn sản phẩm.

"Minh bạch không phải là 'vạch áo cho người xem lưng'. Minh bạch là chủ động cung cấp thông tin có thể kiểm chứng được," ông Quân nhấn mạnh.

Để đạt được sự minh bạch toàn diện, ông Quân cho rằng doanh nghiệp cần tập trung vào hai phần. Phần nổi là tem nhãn, dấu hiệu chất lượng, xuất xứ, hạn sử dụng, thành phần, QR code, và đây là các thông tin công khai bắt buộc và tự nguyện. Phần chìm gồm thực hiện các quy trình kỹ thuật như kiểm nghiệm, giám định và chứng nhận; minh bạch truy xuất nguồn gốc, dữ liệu kiểm nghiệm, báo cáo đánh giá.

Trích dẫn khảo sát PwC Voice of the Consumer 2024, ông Quân cho biết, khoảng 80% người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm tiền cho hàng hóa được sản xuất hoặc cung ứng bền vững, có chứng minh tiêu chí môi trường và nguồn gốc rõ ràng. Ông nhấn mạnh, minh bạch không phải là lời nói suông mà là dữ liệu kiểm chứng được.

Ông nhấn mạnh minh bạch chất lượng giúp doanh nghiệp đạt được hai mục tiêu kép. Đầu tiên là hiệu quả kinh doanh khi doanh nghiệp bán được hàng hôm nay (nhờ bao bì đẹp) và giữ được khách ngày mai (nhờ chất lượng thật). Tiếp đó là giúp doanh nghiệp tránh rủi ro pháp lý và rủi ro truyền thông (khủng hoảng khi bị bóc phốt).

"Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ thường chưa hiểu rõ yêu cầu pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật, dẫn tới nguy cơ thu hồi hàng hóa và mất uy tín. Do đó, các doanh nghiệp phải có sự cam kết về chất lượng với người tiêu dùng và quyết tâm duy trì bền lâu cam kết này khi đưa sản phẩm ra thị trường", ông Quân lưu ý.

Chuyển đổi xanh và tài chính bền vững: “Xương sống” của doanh nghiệp 2026

Để chuẩn bị sẵn 'tâm thế' cho mùa kinh doanh Tết sôi động cũng như tạo bước đà cho một năm 2026 tăng trưởng mạnh mẽ, bà Nguyễn Thị Cẩm Chi, Giám đốc khối Tư vấn phát triển bền vững MCG Management Consulting, nhấn mạnh, mô hình bền vững của doanh nghiệp phải dựa trên bốn trụ cột: tuân thủ thuế - pháp lý, kiểm soát chi phí, đa dạng hóa kênh bán và quản lý dòng tiền.

Trong đó, tuân thủ thuế được xem là “vé thông hành” để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn lớn, vì hồ sơ thuế minh bạch giúp giảm rủi ro pháp lý và nâng cao uy tín tài chính. “Tuân thủ là nền tảng không thể thiếu. Một hồ sơ thuế rõ ràng giúp doanh nghiệp tránh truy thu, phạt nặng và tạo niềm tin với ngân hàng, nhà đầu tư”, bà Cẩm Chi nhấn mạnh.

Bà Chi cũng gợi ý cho các chủ doanh nghiệp thay đổi góc nhìn: “Minh bạch là cách để chính mình đọc được sức khỏe doanh nghiệp mình. Muốn đi xa, nhất là đi ra thị trường quốc tế, không thể chỉ dựa vào cảm giác và cuốn sổ tay nhỏ trong túi”.

Về trụ cột kiểm soát chi phí, bà Chi cho hay, bước vào mùa Tết, giá nguyên liệu biến động, chi phí vận chuyển, nhân công, khuyến mãi đều tăng. Nhiều chủ quán ăn, cửa hàng F&B than “đóng thuế xong là hết lãi”, nhưng đó chỉ là một phần câu chuyện, bởi lẽ, khi cùng doanh nghiệp rà soát, bà thường phát hiện tỷ lệ hao hụt, hư hỏng, chế biến dư thừa ở mức hai con số - đủ “ăn hết” lợi nhuận trước thuế.

Từ kinh nghiệm tư vấn, bà giới thiệu mô hình tám loại lãng phí: hàng lỗi, sản xuất dư thừa, chờ đợi, lãng phí nhân lực, vận chuyển, tồn kho, động tác thừa, gia công thừa. Bà Chi đề nghị doanh nghiệp tự soi lại quy trình của mình: Có bao nhiêu mẻ hàng phải bỏ vì đóng gói sai, bảo quản kém? Có đang nấu, rang, đóng gói dư “cho chắc ăn”, rồi nằm chết trong kho? Nhân viên được đào tạo bài bản đang làm những việc rất đơn giản, không phát huy hết năng lực?

Từ đó, bà Chi khuyến nghị doanh nghiệp dùng dịp cuối năm để rà lại báo cáo tài chính 2025, đánh dấu những khoản chi có thể tiết giảm; lập kịch bản chi phí cho Tết 2026 với các vấn đề như giá nguyên liệu tăng bao nhiêu thì chấp nhận được, mức hao hụt tối đa là bao nhiêu, khi nào phải điều chỉnh giá bán; ghi nhận đầy đủ chi phí hư hỏng, hao hụt bằng biên bản, hình ảnh… để vừa kiểm soát nội bộ, vừa có cơ sở tính chi phí hợp lý khi quyết toán thuế.

“Trước khi nói ‘thuế’, hãy đo xem lãng phí đang ăn hết bao nhiêu phần trăm lợi nhuận”, bà Chi nói và khuyến nghị doanh nghiệp lập ngân sách hàng năm, dự báo dòng tiền 13 tuần, theo dõi sai lệch mỗi quý và chỉ vay trong khả năng trả nợ, tránh tình trạng “lợi nhuận trên giấy bị chôn vùi bởi nợ thực tế”.

Trụ cột thứ ba là đa dạng kênh bán hàng. Bà Chi cảnh báo rủi ro “chỉ thấy doanh thu, quên vốn”, bởi lẽ, doanh nghiệp khi bán qua siêu thị, minimart kéo theo thời gian thanh toán 30–90 ngày và nhiều chi phí khuyến mãi. Trong khi đó nếu thúc đẩy online cần ngân sách quảng cáo, phí sàn và chiết khấu cho KOL.

“Càng nhiều kênh, vốn càng bị dàn trải. Không tính kỹ, doanh nghiệp dễ rơi vào cảnh ‘hết hàng vì hết tiền’”, bà nói.

Để tối ưu, bà Chi đề xuất chiến lược đa kênh năm 2026 cần gắn với tài chính: Phân bổ ngân sách theo từng kênh; tính vòng quay vốn để ưu tiên kênh thu tiền nhanh cho mùa tết; đặt mục tiêu riêng cho từng kênh: kênh doanh số, kênh thử sản phẩm, kênh kể câu chuyện xanh phục vụ xuất khẩu.

"Khi hướng đến thị trường quốc tế, doanh nghiệp cần chọn kênh hỗ trợ tốt cho minh chứng nguồn gốc và dữ liệu bán hàng. Kênh hiện đại, thương mại điện tử và chương trình dùng thử là “sân tập” hiệu quả trước khi ra thị trường nước ngoài", bà nhấn mạnh.

Trụ cột cuối cùng là doanh nghiệp cần quản lý dòng tiền và thanh khoản, chuẩn bị tốt cho mùa cao điểm và lộ trình xanh. Ở trụ cột này, bà Chi tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của “giữ tiền”. Nhiều chủ doanh nghiệp vẫn quản lý dòng tiền theo cảm tính, trong khi mùa tết và yêu cầu chuẩn hóa giai đoạn 2026 đòi hỏi dự báo chi tiết.

Vì vậy, bà đề nghị ba bước cụ thể. Đầu tiên là lập ngân sách 12 tháng 2026: doanh thu – chi phí – lợi nhuận và phần dành cho đầu tư chuẩn hóa (máy móc, chứng nhận, truy xuất, đào tạo).

Tiếp theo, doanh nghiệp cần có dự báo dòng tiền 13 tuần: theo dõi từng tuần nhập hàng, trả lương, thanh toán nhà cung cấp, thời điểm tiền về từ siêu thị và sàn online.

Cuối cùng, cần có sự chuẩn bị đòn bẩy tài chính: nếu chắc chắn mùa Tết bán gấp 2–3 lần, hãy tính toán vay vốn lưu động trong khả năng trả nợ để không mất cơ hội.

“Hy vọng cuối năm 2026, khi ngồi lại, các doanh nghiệp không chỉ vượt qua áp lực hóa đơn, thuế và chuẩn xanh, mà còn tự tin với kết quả kinh doanh. Khi đó, bốn trụ cột hôm nay trở thành thói quen vận hành hằng ngày của doanh nghiệp”, bà Chi đúc kết.