Nhận diện rào cản cho tham vọng kinh tế Việt Nam 2026 tăng trưởng hai con số

Kinh tế toàn cầu được dự báo tăng trưởng chậm lại, chỉ khoảng 3,1–3,2% trong năm 2026 kéo theo nhiều rủi ro mới. Căng thẳng địa chính trị và chính sách từ Tổng thống Trump có thể tác động mạnh tới những nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam.

Với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 200% GDP, kinh tế Việt Nam đặc biệt "nhạy cảm" trước biến động bên ngoài. Tăng trưởng toàn cầu suy yếu sẽ tạo áp lực lớn lên mục tiêu GDP 10% buộc Việt Nam phải tìm kiếm động lực từ nội lực trong khi cầu trong nước vẫn yếu.

Đây là nội dung chính thu hút sự quan tâm của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp vừa được TS. Hồ Sỹ Hòa, Giám đốc Nghiên cứu và tư vấn đầu tư Công ty chứng khoán DNSE chia sẻ tại tại diễn đàn CFO 2026 tổ chức tại Hà Nội mới đây.

Theo ông Hòa, mục tiêu GDP 10% thể hiện tham vọng lớn nhưng nền kinh tế sẽ phải đối mặt nhiều rào cản từ cầu nội địa yếu, áp lực tỷ giá và lãi suất cùng giới hạn tín dụng.

Khi lạm phát vẫn được kiểm soát và dư địa chính sách chưa “cạn”, tăng trưởng bền vững chỉ có thể đạt được nếu khu vực doanh nghiệp nội địa thực sự khởi sắc thay vì tiếp tục phụ thuộc vào FDI và đầu tư công.

Theo TS. Hồ Sỹ Hòa, hai khu vực đóng góp khoảng 75% GDP gồm sản xuất khoảng 30% và bán lẻ – dịch vụ khoảng 45%. Về lý thuyết, nếu cả hai cùng tăng trưởng 10%, GDP hoàn toàn có thể đạt mục tiêu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoảng cách lớn giữa số liệu công bố và diễn biến thực.

Ở phía sản xuất, một chỉ báo quan trọng phản ánh hoạt động công nghiệp là tăng trưởng sản lượng điện chỉ đạt khoảng 6,5%, thấp hơn gần 3% so với mức tăng trưởng công nghiệp được công bố. Điều này cho thấy nền tảng tăng trưởng chưa thực sự vững chắc.

Ở phía cầu tiêu dùng, bán lẻ và dịch vụ đóng góp tới 63% vào tăng trưởng GDP nhưng các con số chủ yếu phản ánh tăng trưởng danh nghĩa.

Sau khi loại trừ lạm phát, mức tăng trưởng thực chỉ khoảng 6,8%. Đặc biệt với cầu tiêu dùng nội địa còn yếu, ông Hòa cho rằng dù GDP năm 2025 đã chạy đà thành công khi hoàn thành kế hoạch ở mức 8,02% thì mục tiêu năm 2026 tăng 10% vẫn là thách thức rất lớn.

Giới hạn dư địa chính sách tiền tệ

Lạm phát được xem là biến số then chốt trong điều hành chính sách tiền tệ và có ảnh hưởng trực tiếp tới cơ chế điều hành tỷ giá và lãi suất. Theo ông Hòa, cần theo dõi đồng thời cả lạm phát tổng thể, lạm phát cơ bản.

Ông nhắc lại giai đoạn từ năm 2012, khi cả lạm phát và lãi suất đều ở mức hai con số. Từ đó đến nay, Việt Nam đã kiểm soát tương đối tốt nhờ sử dụng tín dụng như một công cụ điều tiết và đưa lạm phát năm 2025 về mức khoảng 3,2%.

Dù nhiều người có cảm nhận lạm phát cao hơn do giá bất động sản tăng mạnh hoặc tỷ giá biến động, con số chính thức vẫn được duy trì ở mức thấp. Nguyên nhân là bởi giá nhà không nằm trong rổ tính lạm phát trong khi các yếu tố như tỷ giá hay điện chỉ có trọng số nhỏ. Lạm phát cơ bản, chiếm hơn 63% trọng số, tiếp tục duy trì ở mức thấp sau Covid.

Bước sang năm 2026, với giả định giá dầu tiếp đà giảm khoảng 10% so với năm trước, lạm phát được dự báo vẫn nằm trong mục tiêu 4,5%.

Điều này tạo ra dư địa nhất định cho chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, ông Hòa lưu ý rằng tỷ lệ tín dụng trên GDP đã lên khoảng 146%, cao hơn khuyến nghị của IMF, nên dư địa này không còn nhiều.

Nhìn lại năm 2025, ông Hòa cho biết hai biến số được giới CFO đặc biệt quan tâm là tỷ giá và lãi suất đã liên tục chịu áp lực xuyên suốt. Trong đó, tỷ giá căng thẳng vào đầu năm, còn lãi suất chịu sức ép rõ nét hơn vào cuối năm.

Theo ông Hòa, tỷ giá chịu tác động từ hai nhóm yếu tố. Nhóm bên ngoài là diễn biến quốc tế, gắn với DXY và kỳ vọng Fed hạ lãi suất. Nhóm bên trong là cung cầu ngoại tệ và các yếu tố nội sinh.

Dù DXY giảm, VND/USD vẫn chịu áp lực khi có thời điểm VND mất giá 7–8% trên thị trường tự do. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới làm gia tăng nhu cầu USD. Nếu vấn đề này được xử lý trong năm 2026, áp lực tỷ giá sẽ giảm đáng kể.

Về cung cầu, dù Việt Nam thặng dư thương mại khoảng 20 tỷ USD và FDI trên 40 tỷ USD, ngoại tệ vào hệ thống ngân hàng không tương xứng do doanh nghiệp FDI giữ tiền ở nước ngoài.

Dự báo năm 2026, Fed có thể chỉ hạ lãi suất 1 lần. Trong bối cảnh cung cầu ngoại tệ còn căng, tỷ giá VND/USD có thể mất giá 3–4% và lên tới 5–6% ở kịch bản xấu.

Về chính sách lãi suất, áp lực cuối năm 2025 thể hiện rõ khi lãi suất liên ngân hàng có thời điểm vượt 8%. Nguyên nhân đến từ việc tín dụng tăng tới 17% trong khi huy động chỉ tăng 14% cùng với hiện tượng rút tiền mặt lớn và mặt bằng lãi suất đầu ra cao hơn đầu vào.

Sang năm 2026, với mục tiêu GDP 10% dựa nhiều vào tín dụng và đầu tư công, tăng trưởng tín dụng được dự báo khoảng 16%, kéo tỷ lệ tín dụng trên GDP lên 146–149%.

Thêm nữa, việc thúc đẩy mạnh đầu tư công cần phát hành lượng lớn trái phiếu sẽ tạo áp lực đẩy lãi suất lên cao trong khi huy động vốn khó có thể tăng nhanh hơn tín dụng trong năm nay. Tỷ giá tăng cũng khiến Ngân hàng Nhà nước khó can thiệp mạnh, qua đó dẫn tới khả năng lãi suất tăng thêm 50–80 điểm cơ bản.

Điểm nghẽn doanh nghiệp nội địa và vai trò đầu tư công

Ở góc nhìn của tổ chức đánh giá, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup đồng quan điểm khi cho rằng điểm nghẽn của nền kinh tế thể hiện rất rõ qua sự suy giảm của khu vực nội địa.

Cụ thể, xuất khẩu của khối doanh nghiệp trong nước giảm 7,5%, trong khi khu vực FDI duy trì đà tăng trưởng. Cầu tiêu dùng yếu cũng được phản ánh qua mức tăng trưởng bán lẻ thực tế chỉ khoảng 6%.

“Với một nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, mức tăng trưởng tiêu dùng này là rất thấp", ông Thuân nhận xét và cho rằng điều này phản ánh rõ từ kết quả kinh doanh kém tích cực của nhiều doanh nghiệp tiêu dùng lớn trong các lĩnh vực như dược phẩm hay F&B.

Theo ông, mức tăng trưởng GDP 8–8,2% hiện nay chủ yếu dựa vào đầu tư công, FDI và xuất khẩu của khu vực FDI. Để tăng trưởng bền vững, khu vực tư nhân trong nước cần thực sự khởi sắc, đặc biệt là đầu tư CAPEX. Tuy nhiên, dư địa không còn nhiều nếu nền kinh tế chỉ trông chờ vào việc giải ngân 90% vốn đầu tư công.

Các kênh huy động vốn hiện còn gặp nhiều hạn chế. Tín dụng dài hạn của ngân hàng chỉ chiếm khoảng 40%. Trái phiếu doanh nghiệp phi tài chính đạt quy mô khoảng 6–7 tỷ USD. Thị trường chứng khoán dù ghi nhận giá trị huy động kỷ lục 140.000 tỷ đồng nhưng vẫn còn nhỏ so với nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Để đạt tăng trưởng GDP hai con số, cần có những dự án được cấp phép thực chất với cấu trúc vốn đã sẵn sàng.

Từ phía Việt Nam, các cải cách thể chế mạnh mẽ được ví như “Đổi Mới lần hai” được kỳ vọng mang ý nghĩa tích cực trong dài hạn. Dù vậy, cần cẩn trọng việc triển khai quá nhanh cũng có thể gây ra những lo ngại ban đầu về sự xáo trộn nhất định trong ngắn hạn.