Quốc Cường Gia Lai và gánh nặng Bắc Phước Kiển

Một động thái đáng chú ý mới đây của Công ty CP Quốc Cường Gia Lai là doanh nghiệp đã thanh toán 600 tỷ đồng trong tổng số hơn 2.882 tỷ đồng phải hoàn trả cho Sunny Island - pháp nhân liên quan đến Tập đoàn Vạn Thịnh Phát. Đây được coi là tín hiệu tích cực trong bối cảnh kết quả kinh doanh nửa đầu năm 2025 của công ty phần nào khởi sắc.

Tuy nhiên, giới đầu tư vẫn dồn sự chú ý vào khoản nợ hơn 2.882 tỷ đồng này, vốn được xem như “bóng đen” đeo bám Quốc Cường Gia Lai suốt nhiều năm.

Nguồn gốc khoản nợ bắt đầu từ tháng 3/2017, khi Quốc Cường Gia Lai ký hợp đồng hứa mua hứa bán dự án Bắc Phước Kiển với Sunny Island. Theo thỏa thuận, Sunny Island phải chuyển tổng cộng 4.800 tỷ đồng, nhưng sau khi giải ngân 2.882 tỷ đồng, dòng tiền đột ngột dừng lại. Tranh chấp phát sinh và đến cuối năm 2020, Quốc Cường Gia Lai nộp đơn kiện lên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

Tháng 5/2023, VIAC phán quyết có lợi cho Quốc Cường Gia Lai, cho phép công ty giữ khoản tiền đã nhận. Nhưng khi bà Trương Mỹ Lan, lãnh đạo Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, bị khởi tố, Tòa án Nhân dân TP.HCM đã hủy phán quyết này và buộc Quốc Cường Gia Lai phải hoàn trả toàn bộ 2.882 tỷ đồng để lấy lại quyền sở hữu dự án. Công ty sau đó đồng ý trả nợ.

Vấn đề lớn nhất hiện nay là dòng tiền. Theo báo cáo tài chính soát xét bán niên 2025, chi phí sản xuất kinh doanh dở dang dài hạn của Quốc Cường Gia Lai lên tới 5.401 tỷ đồng, tương đương 62% tổng tài sản, phần lớn “đóng băng” tại dự án Bắc Phước Kiển dưới dạng chi phí đền bù đất, tư vấn, thiết kế và san lấp.

Khó khăn càng thêm chồng chất khi toàn bộ hồ sơ đền bù, giải phóng mặt bằng của Bắc Phước Kiển đang được cơ quan thi hành án giữ lại. Chỉ khi công ty hoàn tất việc trả nợ, hồ sơ mới được bàn giao và dự án mới có thể tiếp tục triển khai.

Dự án Bắc Phước Kiển là “nút thắt” tài chính khiến Công ty TNHH Kiểm toán và tư vấn UHY bày tỏ lo ngại về khả năng hoạt động liên tục của Quốc Cường Gia Lai. Tính đến ngày 30/6/2025, tổng tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp đạt hơn 1.844 tỷ đồng, trong khi nợ ngắn hạn gần gấp đôi, ở mức 3.815 tỷ đồng. Khoản nợ lớn nhất vẫn là nghĩa vụ hoàn trả cho Sunny Island.

Giải trình về ý kiến nhấn mạnh của kiểm toán, ông Nguyễn Quốc Cường, Tổng giám đốc Quốc Cường Gia Lai, cho biết công ty đang song song triển khai thủ tục pháp lý dự án Bắc Phước Kiển và công tác đền bù giải phóng mặt bằng phần diện tích còn lại.

Đáng chú ý, trong báo cáo tài chính bán niên, Quốc Cường Gia Lai đã tạm phân loại khoản "chi phí sản xuất kinh doanh dở dang ngắn hạn” trị giá 5.401 tỷ đồng sang nhóm “dài hạn”. Việc điều chỉnh này khiến nợ ngắn hạn vượt quá tài sản ngắn hạn, dẫn đến việc kiểm toán đưa ra lưu ý về khả năng hoạt động liên tục.

Tuy vậy, ông Cường nhấn mạnh rằng doanh nghiệp vẫn ghi nhận lãi hơn 10 tỷ đồng trong sáu tháng đầu năm 2025, vốn chủ sở hữu dương ở mức 4.586 tỷ đồng. Ban lãnh đạo khẳng định tình hình sản xuất kinh doanh ổn định, đảm bảo thanh toán nợ đến hạn và duy trì khả năng hoạt động liên tục.

"Thành, bại" bởi Bắc Phước Kiển?

Dù đã nỗ lực trả nợ, con đường trở lại “đường đua” của Quốc Cường Gia Lai vẫn còn xa. Những vướng mắc pháp lý tại các dự án trọng điểm cùng gánh nặng nợ ngắn hạn tiếp tục là nút thắt lớn với doanh nghiệp.

Tại Bắc Phước Kiển - dự án được kỳ vọng nhất - khoản chi phí dở dang dài hạn tiếp tục tăng thêm 66 tỷ đồng trong nửa đầu năm 2025, nâng tổng giá trị lên 5.426 tỷ đồng.

Tại đại hội cổ đông thường niên 2025, ông Nguyễn Quốc Cường cho biết đây là dự án duy nhất còn sót lại ở khu Nam Sài Gòn với quy mô 100ha, dự kiến cung cấp khoảng 1,5 triệu m² sàn, tương đương 50% quy mô Phú Mỹ Hưng. Ông khẳng định doanh nghiệp sẽ tìm kiếm đối tác để cùng triển khai do quy mô vượt quá năng lực hiện tại.

Ngoài Bắc Phước Kiển, dự án cao ốc căn hộ - thương mại ven sông Tân Phong cũng gặp trở ngại. Theo bản án phúc thẩm ngày 3/4/2023, Tòa án Nhân dân cấp cao tại TP.HCM giao cho UBND TP.HCM xem xét giải quyết, đồng thời đảm bảo quyền lợi cư dân và doanh nghiệp liên quan. Đến nay, UBND TP.HCM vẫn chưa có quyết định chính thức và Quốc Cường Gia Lai cho biết vẫn đang làm việc để dự án được tiếp tục triển khai.

Về kết quả kinh doanh, nửa đầu năm 2025 doanh nghiệp ghi nhận doanh thu 242 tỷ đồng, tăng 272% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt 10 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ lỗ 16,62 tỷ đồng. Lãi trước thuế đạt 20,46 tỷ đồng. Tuy vậy, mức này mới hoàn thành 6,8% kế hoạch năm 2025.

Tại ngày 30/6/2025, tổng tài sản đạt 9.485 tỷ đồng, tăng 6,7% so với đầu năm, nhưng tiền và tương đương tiền chỉ còn 55 tỷ đồng. Đáng chú ý, các khoản phải thu, hàng tồn kho và chi phí dở dang dài hạn chiếm tới 83,38% tổng tài sản - yếu tố gây áp lực lên thanh khoản. Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh trong kỳ âm 113 tỷ đồng, tăng mạnh so với mức âm 8,73 tỷ đồng cùng kỳ 2024; tổng lưu chuyển tiền thuần nửa đầu năm 2025 cũng âm 60 tỷ đồng.

Lấy tiền đâu trả nợ?

Báo cáo tài chính quý II/2025 của Quốc Cường Gia Lai cho thấy bức tranh tài chính nhiều biến động. Khoản phải trả bên thứ ba giảm mạnh xuống còn gần 177 tỷ đồng, thấp hơn hơn 290 tỷ đồng so với đầu năm. Tuy nhiên, mục phải trả bên liên quan lại tăng vọt từ gần 180 tỷ đồng lên gần 422 tỷ đồng, tương ứng tăng 242 tỷ đồng.

Theo thuyết minh, doanh nghiệp ghi nhận khoản vay mới 130,5 tỷ đồng từ ông Lầu Đức Duy, phát sinh trong quý II/2025. Đồng thời, số tiền vay từ bà Lại Thị Hoàng Yến tăng đột biến từ 6,5 tỷ đồng cuối quý I lên gần 107 tỷ đồng cuối tháng 6. Một số cá nhân và tổ chức khác cũng mở rộng hạn mức, bao gồm ông Lại Thế Hà (42,5 tỷ đồng) và Công ty CP LYN Property (hơn 44 tỷ đồng).

Trong khi đó, khoản vay từ ông Nguyễn Quốc Cường (30 tỷ đồng) và bà Nguyễn Ngọc Huyền My (50 tỷ đồng) giữ nguyên. Điểm chung của tất cả các khoản vay này là lãi suất 0%, giảm bớt áp lực chi phí vốn cho công ty.

Đi sâu hơn vào cơ cấu, hầu hết bên cho vay đều có quan hệ gia đình hoặc vị trí lãnh đạo tại Quốc Cường Gia Lai. Ông Lại Thế Hà là Chủ tịch HĐQT, bà Lại Thị Hoàng Yến là con gái ông Hà. Ông Nguyễn Quốc Cường là Tổng giám đốc và là anh trai bà Nguyễn Ngọc Huyền My; ông Lầu Đức Duy là chồng bà My. Bà My đồng thời là người đại diện pháp luật của Công ty CP LYN Property - đơn vị cũng cho vay doanh nghiệp.

Bên cạnh nguồn lực từ gia đình, Quốc Cường Gia Lai còn xoay xở bằng cách thoái vốn và xử lý tồn kho. Trong nửa đầu năm 2025, công ty đã thu về 54 tỷ đồng từ việc thoái vốn năng lượng và thủy điện. Ngoài ra, ngày 7/5, Sở Xây dựng Đà Nẵng xác nhận 34 căn nhà tại dự án Marina Đà Nẵng đủ điều kiện bán nhà hình thành trong tương lai. Dự án này hiện chiếm phần lớn trong 568 tỷ đồng hàng tồn kho bất động sản dở dang, và nếu bán hàng thuận lợi, đây sẽ là nguồn thu quan trọng giúp giảm áp lực trả nợ.

Doanh nghiệp cũng đã thông qua kế hoạch chuyển nhượng hai dự án thủy điện: Ia Grai 2 với giá dự kiến 235 tỷ đồng và Ayun Trung khoảng 380 tỷ đồng.

Nhìn tổng thể, Quốc Cường Gia Lai đang bằng mọi cách xoay xở dòng tiền để đẩy nhanh tiến độ trả nợ Sunny Island, điều kiện tiên quyết nhằm gỡ “nút thắt” Bắc Phước Kiển - dự án được xem là "sống còn" đối với doanh nghiệp.