Một số đại biểu Quốc hội lo ngại việc thí điểm cho phép sử dụng đất nông nghiệp, phi nông nghiệp làm dự án nhà thương mại qua thỏa thuận có thể khiến cơn sốt giá đất lây lan.
Lo ngại cơ chế thí điểm với đất chuyên trồng lúa và đất rừng
Theo dự thảo nghị quyết được Bộ trưởng Tài nguyên và môi trường Đỗ Đức Duy đưa ra trước Quốc hội sáng 13/11, nhà đầu tư được thực hiện dự án nhà ở thương mại với đất nông nghiệp, phi nông nghiệp không phải đất ở, đất ở và đất khác trong cùng thửa với trường hợp thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất.
Cơ chế thí điểm trong 5 năm được Chính phủ đề xuất nhằm tháo gỡ khó khăn pháp lý cho các dự án nhà ở thương mại vì theo Luật Nhà ở 2014 có hiệu lực từ 1/7/2015, điều kiện sử dụng đất để làm dự án nhà ở thương mại là đang có quyền sử dụng đất ở hoặc đất ở và đất khác. Trường hợp nhận chuyển quyền sử dụng phải là đất ở.
Quy định này làm bó hẹp các trường hợp thực hiện dự án nhà ở thương mại dưới quy mô khu đô thị, nhất là tại các khu vực mới, chưa có đất ở.
Thẩm tra dự thảo nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội Vũ Hồng Thanh nhất trí với sự cần thiết của việc xây dựng nghị quyết này. Ông nhấn mạnh, chủ trương thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất là tiếp tục thể chế Nghị quyết số 18-NQ/TW về tiếp tục thực hiện cơ chế tự thoả thuận giữa người dân và doanh nghiệp trong chuyển nhượng quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đô thị, nhà ở thương mại.
Bên cạnh đó, việc thí điểm nêu trên đã được cấp có thẩm quyền thống nhất về mặt chủ trương.
Theo ông Thanh, nhiều ý kiến của các đại biểu Quốc hội tán thành với đề xuất khi phạm vi điều chỉnh của nghị quyết được thực hiện trên phạm vi toàn quốc để bảo đảm công bằng giữa các địa phương, không tạo cơ chế “xin – cho”.
Tuy nhiên, vẫn còn một số ý kiến trái chiều. Việc thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất là chính sách có nhiều tác động đến việc đầu tư xây dựng nhà ở thương mại, khu đô thị.
Kết quả đầu ra của cơ chế thí điểm là những dự án nhà ở thương mại có tính chất ổn định lâu dài, có thể để lại những hậu quả không thể khắc phục, ảnh hưởng đến lợi ích của người dân và nhà đầu tư.
Bên cạnh đó, nhiều địa phương báo cáo không có vướng mắc trong việc thực hiện theo quy định của Luật Đất đai, Luật Nhà ở. Một số địa phương không đề xuất các dự án, khu đất thí điểm.
Các địa phương thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua hình thức nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất chủ yếu là các địa phương phát triển về kinh tế, tốc độ đô thị hóa cao, nhu cầu về đất ở cao.
Mặt khác, quá trình xem xét, sửa đổi Luật Nhà ở năm 2014, Luật Đất đai năm 2024 đều chưa cho phép thực hiện dự án nhà ở thương mại đối với loại đất chưa có đất ở.
Do đó, ông Thanh đề nghị Chính phủ tính toán lộ trình triển khai, chỉ thực hiện thí điểm tại một số địa phương cụ thể, sau đó tổng kết, đánh giá trước khi đề xuất triển khai đồng bộ tại tất cả các địa phương trên phạm vi toàn quốc.
Về điều kiện thực hiện dự án nhà ở thương mại, nhiều ý kiến cho rằng, quy định về các loại đất được thực hiện thí điểm quá rộng, trong đó bao gồm cả đất trồng lúa, đất lâm nghiệp, đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, đất sử dụng cho hoạt động tôn giáo… Vì vậy, Ủy ban Kinh tế đề nghị cân nhắc đối với đất chuyên trồng lúa và đất rừng.
Ủy ban Kinh tế đề nghị rà soát, nghiên cứu, làm rõ việc áp dụng cơ chế thí điểm thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất đối với các loại đất nêu trên.
Ông Thanh đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc bảo đảm giữ ổn định 3,5 triệu ha đất lúa, tỷ lệ che phủ rừng ổn định 42%, kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm không chuyển đổi mục đích sử dụng đất đối với đất lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất, đất quốc phòng, đất an ninh với diện tích lớn.
Cơ quan soạn thảo cũng cần nghiên cứu, đánh giá việc áp dụng quy định của dự thảo nghị quyết đối với tất cả các trường hợp thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất hay chỉ áp dụng đối với trường hợp thời điểm thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất từ ngày nghị quyết này có hiệu lực thi hành.
Ủy ban Kinh tế cũng phản ánh ý kiến lo ngại việc cho phép thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất không phải là đất ở để thực hiện dự án nhà ở thương mại sẽ dẫn đến cơn sốt giá đất nông nghiệp và các loại đất khác.
Duy trì ổn định nguồn cung, góp phần hạ giá nhà ở thương mại
Trước đó, trình bày tờ trình của Chính phủ về dự thảo nghị quyết của Quốc hội thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và môi trường Đỗ Đức Duy cho biết, nghị quyết được xây dựng trên cơ sở bảo đảm sự nhất quán.
Nghị quyết đã kế thừa chính sách đã được thực hiện trước đây, được quy định tại Luật Nhà ở năm 2005, Luật Đất đai năm 2003 và 2013, nhằm tháo gỡ khó khăn về pháp lý cho các dự án nhà ở thương mại.
Bộ trưởng cũng cho biết, dự thảo nghị quyết được xây dựng để tháo gỡ khó khăn về nguồn cung của các dự án bất động sản trong bối cảnh giá bất động sản tăng cao do một phần nguyên nhân là việc tiếp cận đất đai của nhà đầu tư còn khó khăn.
Vì vậy, cần mở rộng điều kiện được nhận chuyển quyền sử dụng các loại đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, góp phần hạn chế khiếu kiện của người dân; đảm bảo công bằng trong tiếp cận đất đai giữa các nhà đầu tư. Điều này sẽ giúp duy trì ổn định nguồn cung về nhà ở thương mại, góp phần phát triển thị trường bất động sản minh bạch, lành mạnh.
Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, nghị quyết được áp dụng trên phạm vi toàn quốc đối với dự án của tổ chức kinh doanh bất động sản trong trường hợp: nhận quyền sử dụng đất; đang có quyền sử dụng đất; đang có quyền sử dụng đất và nhận quyền sử dụng đất.
Việc thực hiện dự án nhà ở thương mại phải đáp ứng các điều kiện như phù hợp với quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc nằm trong quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị; phù hợp quy hoạch, chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở của địa phương.
Tổ chức kinh doanh bất động sản phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật về đất đai, pháp luật về nhà ở, pháp luật về kinh doanh bất động sản, pháp luật về đầu tư và pháp luật khác có liên quan.
