Cách VinFast biến định kiến thành động lực chinh phục đường đua toàn cầu

Kiên định trước những hoài nghi

Vào thời điểm 2019 khi VinFast vừa ra đời với những sản phẩm xe động cơ mua lại từ BMW và hệ điều khiển từ Bosch, đã có rất nhiều dè bỉu. Một CEO đầu ngành ô tô thậm chí còn phát biểu rằng Việt Nam không đủ sức sản xuất và kinh doanh ngành công nghiệp đã hình thành trên thế giới hơn 100 năm qua như ô tô. Rồi VinFast lại trải qua những va vấp trong những bước đi đầu tiên, hàng loạt sự cố về lỗi kỹ thuật, một làn sóng dư luận tẩy chay ồn ào phủ khắp mạng xã hội.

Sau một loạt thách thức xảy đến, VinFast vẫn giữ tinh thần kiên định mặc dù vẫn là một thương hiệu non trẻ và tự thân bằng chính nguồn lực của mình, không có sự hỗ trợ từ ngân sách và chính sách nhà nước hay từ một quỹ đầu tư khủng. Đó là một giai đoạn đầy khó khăn và thách thức đối với một thương hiệu ô tô của cả khu vực Đông Nam Á.

Trong giai đoạn đầu, nếu ghi nhận thành quả thì duy nhất VinFast xây dựng được thương hiệu tinh thần Việt và mạnh dạn bắt tay với các nhà thiết kế hàng đầu thế giới đến từ Italy. Kinh nghiệm vỏn vẹn chỉ có vậy cùng với những sự ngầm hiểu về tinh thần và khát vọng Việt Nam đã bước đầu nhận được sự đồng cảm có phần kiên định từ một bộ phận khách hàng có tinh thần cấp tiến và cởi mở.

Trong khi đó, các ông lớn ngành ô tô kinh doanh ở Việt Nam có phần dè bỉu, xem thách thức của VinFast là không đáng quan tâm. Họ không hề đồng cảm trong việc chuyển đổi xanh và bảo thủ củng cố năng lực sản xuất xe xăng, diesel và cải tiến một vài dòng hybrid với chiêu thức PR về tính ưu việt tạm thời của nó. Toyota cho đến nay đang mất dần vị thế đàn anh trong ngành ô tô trong nửa thế kỷ qua chính vì tâm thế bảo thủ này.

Điều gì củng cố quyết tâm cho cuộc chơi lớn?

Những lời đồn đoán cho rằng các dự án xin đất xây khu công nghiệp ô tô rồi cũng sẽ được chuyển đổi sang bất động sản được rất nhiều người tẩy chay chia sẻ và dè bỉu. Bài toán nào làm chìa khoá và động lực cho một quyết định táo bạo? Đi tiếp và chơi lớn, VinFast chuyển sang sản xuất 100% xe điện!

Theo mô hình bảy trạng thái thị trường và mô hình năm áp lực cạnh tranh của Michael Porter, chúng tôi nhìn nhận những nguyên lý khả thi.

Đầu tiên là tạo ra một sân chơi mới (xe điện) bắt kịp xu hướng và nhanh chóng là người tiên phong trong thị trường mới này. Tiếp theo, trong giai đoạn thị trường chớm phát triển, luôn có tâm lý tích cực song song với bảo thủ, phân cực làm hai nhóm rõ rệt khi mà mục tiêu ban đầu chỉ vài phần trăm thị phần luôn rất khả thi.

Ba là, lực tác động về chính sách thị trường, cần thiết có sự hỗ trợ hợp lý (ít nhất không thiên vị) của chính phủ và cam kết ưu đãi hợp lý cho công nghệ mới mang lại hiệu quả tích cực. Ba yếu tố tuy mơ hồ này nhưng lại là động lực cho quyết tâm lớn của Vinfast.

Quyết định táo bạo này của người thuyền trưởng VinFast gây ngạc nhiên không chỉ cho dư luận, nhất là những khách hàng đã mua các dòng xe đầu tiên, mà cho những người trong chính bên trong công ty, bao gồm vị CEO người Mỹ và vị cố vấn có kinh nghiệm từ Đức về Việt Nam tham gia. Vị thuyền trưởng dự tính phải tự mình lèo lái con thuyền chòng chành vượt qua sóng gió.

Đúc kết giai đoạn đầu có thể khẳng định sơ bộ VinFast đã chọn lựa ưu tiên ở khâu thiết kế sản phẩm, từ việc thấu hiểu cấu trúc các dòng xe bao gồm ba nhóm kỹ thuật: khung gầm, hệ truyền động và hệ điều khiển. Cho đến việc thiết kế định vị sản phẩm lấy SUV làm trọng tâm và mở rộng có chọn lọc sang MPV và sedan. Trong việc chọn lựa khung gầm dựa trên định vị dòng xe có trọng tâm luôn mang lại hiệu quả đầu tư cao, tạo cơ hội hình thành cấu trúc tổ hợp sản phẩm hợp lý ứng với nhu cầu đa dạng của thị trường và đặc thù thị trường khu vực về văn hoá, địa lý và thu nhập.

VinFast đưa ra các nhận định thị trường và quyết định đầu tư nhanh chóng, dàn trải nguồn lực ra nhiều mặt trận, từ đầu tư nhà máy ở Mỹ, rồi nắm bắt cơ hội ở Đông Nam Á và Ấn Độ. Điều đó diễn ra cùng lúc với những tín hiệu tích cực và không thuận lợi đan xen nhau và tâm lý e ngại với một thói quen tiêu dùng xe điện còn mới mẻ tại Việt Nam và khu vực… Đó hầu như là những ngọn sóng bạc đầu nối tiếp nhau quật cho con thuyền chòng chành nghiêng ngả.

Vậy điều gì củng cố quyết tâm tiếp tục ván bài đầy may rủi này?

VinFast được hậu thuẫn tài chính bởi Vingroup và tỷ phú Phạm Nhật Vượng. Việc cân đối tài chính của Vingroup thực sự là một trò đu dây đầy mạo hiểm. Có lẽ những doanh nghiệp tư nhân đối diện với đầy rủi ro nhưng vẫn kiên định vươn mình như thế là nguồn cảm hứng để Nghị quyết 68 ra đời, đặt kinh tế tư nhân ở vị trí quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Đây là điều mà cách đây 20 năm một người lạc quan nhất cũng không thể nghĩ ra.

Có một điều rất ngạc nhiên ít ai ngờ tới, khi VF8 ra mắt tại Mỹ, VinFast lại nhận được một làn sóng ủng hộ nồng nhiệt từ bà con Việt Kiều. Cá nhân tôi đánh giá tỷ lệ ủng hộ VinFast ở California trong cộng đồng người Việt là 60/40 trong đó ý kiến cực đoan tuy vẫn tồn tại nhưng ở mức thấp, chừng 10%. Tuy nhiên những biến động chính sách gần đây của Hoa Kỳ vẫn còn là một thách thức lớn cho VinFast. Bài toán thị trường Mỹ có lẽ yêu cầu VinFast phải có một năng lực tích lũy đủ lớn hơn nữa để trụ vững bằng chính nhà máy ở Bắc Carolina được hoàn thiện và sản xuất nội địa hóa, trong thời kỳ Trump 2.0.

Trong khi đó tại Đông Nam Á và Ấn Độ, cơ hội thị trường lại rộng mở khi cạnh tranh song đối với BYD từ Trung Quốc, với miếng bánh thị trường xe điện đang gia tăng mạnh có thể lên đến 30-50% nhờ chính sách chuyển đổi và tâm lý tiêu dùng xe sạch cho đô thị. Chỉ trong năm năm, mật độ trạm sạc tại Việt Nam đã vươn lên dẫn đầu thế giới, cao hơn cả tại Mỹ.

Mảng bán hàng theo lô xe ngày càng được nhiều đối tác xe taxi và dịch vụ hưởng ứng. VinFast tiếp tục khẳng định vị thế trong thị trường xe thương mại, xe buýt công cộng, gần đây nhất là việc bắt tay với Samco trong việc khai thác mạng xe buýt công cộng khổng lồ ở khu vực TP.HCM và vùng ven phía Nam.

Trong năm năm, Việt Nam bỗng vượt lên dẫn đầu thương hiệu xe điện tại Đông Nam Á, điều mà người Thái, người Mã Lai, người Indonesia từng mơ ước.

Từ rất lâu rồi, chúng tôi khẳng định nhiều lần rằng chỉ có thương hiệu mới khẳng định sự vươn tầm vị thế quốc gia. Sản phẩm có thể chưa hoàn chỉnh và thật sự sẽ luôn luôn cần sự hoàn thiện và liên tục cải tiến theo quy luật tất yếu nhưng niềm tin vào thương hiệu và sự khẳng định thương hiệu là bước vươn mình đột phá. VinFast đã làm được điều đó, mặc cho biết bao người tỏ ra am hiểu kinh doanh cho rằng pin yếu, hệ điều hành chưa ổn định, xe gặp lỗi này lỗi kia…

Nhận thấy sự bất ổn của thị trường miếng bánh lớn Hoa Kỳ, VinFast đang tăng tốc các dự án tại Indonesia và Ấn Độ, như vậy cơ hội tăng trưởng không bao giờ ngừng lại. VinFast vẫn luôn luôn đứng trước thách thức của cân đối dòng tiền, giữa các nhà máy và thị trường ô tô trên phạm vi toàn cầu có chọn lọc, và nhất là giữa đầu tư sản xuất kinh doanh ô tô với đầu tư kinh doanh bất động sản, một lĩnh vực mà giờ đây Vingroup hầu như là vô đối, bỏ xa những tay chơi phía sau.

VinFast – thương hiệu Việt tiêu biểu cho một kỷ nguyên vươn mình

Liệu có một ai đó giống như Warren Buffett sẽ cân nhắc đầu tư vào Vingroup. Tại sao không? Chính người Mỹ đang chọn Việt Nam là đối tác tin cậy trong cuộc chiến toàn cầu kỷ nguyên mới.

Nhưng Vingroup hầu như vẫn đang tính toán dựa vào sự cân đối nguồn lực của chính mình và rõ ràng với sự vận động chính sách một cách vừa phải khéo léo và chắc chắn. Như gần đây nhất là lộ trình chuyển đổi xe sạch cho TP.HCM và Hà Nội trong những năm sắp tới, mở ra cơ hội tăng trưởng mạnh mẽ hơn nữa cho ô tô điện. Vingroup có một tâm lý lãnh đạo phản ứng hầu như tức thì với cơ hội chính sách, cụ thể khi nhận thấy hiệu quả của Metro 1 tại TP.HCM, hầu như ngay lập tức họ lên kế hoạch xây dựng tuyến metro mới nối trung tâm với đô thị biển Cần Giờ, với cam kết là nhà đầu tư trọn gói. Điều đó hầu như cho thấy việc cân bằng dòng tiền giữa bất động sản và ô tô của Vingroup là rất sáng sủa.

Còn vấn đề công nghệ hay chất lượng sản phẩm, có lẽ giờ này VinFast và những người ủng hộ VinFast bất kể trình độ hiểu biết công nghệ, hầu như không đáng lo. Thật ra, ô tô điện được phát minh sớm hơn động cơ đốt trong hàng thập kỷ và cách đây hơn 100 năm, lẽ nào giới công nghệ bảo thủ Việt Nam vẫn còn thần thánh hoá, vẫn còn ăn theo người Nhật người Hàn mang linh kiện CKD về Việt Nam lắp ráp…

Trong bối cảnh một kỷ nguyên mới đang mở ra, nơi các CEO công nghệ Việt Nam đồng loạt cam kết tham gia vào việc sản xuất 100% tuyến cao tốc theo mô hình Shinkansen bằng năng lực nội địa, một cuộc đua đầu tư công nghệ đang nóng lên giữa 10 tập đoàn hàng đầu Việt Nam. Mục tiêu không chỉ là làm chủ công nghệ mà còn là khẳng định bản lĩnh và sự tự tin khi hướng đến "miếng bánh" thị phần trị giá 60 tỷ USD từ siêu dự án hạ tầng trọng điểm này.

Đây là thời điểm mang tính bước ngoặt, khi tinh thần Việt Nam và thương hiệu Việt một lần nữa đứng trước cơ hội vươn mình mạnh mẽ ra toàn cầu – từ công nghệ vật liệu thép cao cấp (Hòa Phát), hệ thống điều khiển và vận hành (FPT, CMC…), cho đến công nghệ chế tạo và lắp ráp toa xe (VinFast, Thaco…) và cả công nghệ động cơ cao cấp theo mô hình nhượng quyền quốc tế.