Động lực đổi mới của Saigon Co.op

Thay đổi để thích ứng 

Trong vòng 10 năm qua, cùng với sự biến chuyển của thị trường, đặc biệt sau sự xuất hiện và ảnh hưởng mạnh mẽ của làn sóng kỹ thuật số, ngành bán lẻ trải qua không ít sự thay đổi, buộc các doanh nghiệp phải chuyển mình liên tục để đón đầu.

Sau một thập kỷ bị “chiếm sóng” khi ngành bán lẻ truyền thống chiếm tới 90% thị phần, thị trường bán lẻ hiện đại đến nay đã được mở rộng quy mô, đạt con số 25-28%, theo đánh giá của ông Nguyễn Anh Đức, Tổng giám đốc Saigon Co.op, Phó chủ tịch thường trực Hiệp Hội các nhà bán lẻ Việt Nam.

Đối với những tay chơi trên thị trường, kể cả các nhà bán lẻ FDI cũng có những biến động đổi chủ, đổi ngôi.

“Hầu hết nhà bán lẻ tham gia vào Việt Nam cách đây 10 năm đều không còn trên thị trường nữa, hiếm hoi thì còn có Saigon Co.op, kể cả bán lẻ nội địa và bán lẻ nước ngoài”, ông Đức nói trong chương trình The Next Power do S-World và VnExpress phối hợp sản xuất.

Bên cạnh đó, xu hướng phát triển của công nghệ và các ngành công nghiệp khác như thanh toán không tiếp xúc, không dùng tiền mặt… đã tác động và làm thay đổi sâu sắc đến ngành bán lẻ.

Đứng trước những thay đổi của thị trường, cùng với đó là sự xuất hiện của không ít sàn thương mại trực tuyến đình đám như Shopee, Lazada, Tiki, lãnh đạo Saigon Co.op cho biết doanh nghiệp này cũng như nhiều nhà bán lẻ khác không tránh khỏi cảm giác bị “hụt hơi’. Chính điều đó đã giúp Saigon Co.op nhìn nhận lại chính mình và có những thay đổi.

“Động lực đổi mới của Saigon Co.op vừa đến từ áp lực bên ngoài, vừa xuất phát từ lực đẩy bên trong”, ông Đức nói.

Cụ thể, nội tại xuất phát từ một đơn vị đậm chất truyền thống và đặc trưng của nền kinh tế Việt Nam đã giúp sàn Co.op hấp thụ những giá trị tích cực để tạo nên lực đẩy thay đổi. Saigon Co.op là tổ chức kinh tế hợp tác xã kiểu mới theo nguyên tắc sở hữu tập thể, tự chủ hoạt động sản xuất kinh doanh. Hiện nay, Saigon Co.op xây dựng mô hình hợp tác xã với 9 thành viên.

Tuy nhiên, lực đẩy lớn hơn đến từ những yếu tố của thị trường bên ngoài. Ông Đức cho rằng, thị trường bán lẻ tại Việt Nam đang có mức độ phát triển rất thấp so với các nước khác, do đó, sự tham gia của đông đảo doanh nghiệp FDI vào thị trường cũng tạo ra động lực phát triển cho các doanh nghiệp trong nước.

Bên cạnh đó, trong thời kì hội nhập, nhu cầu khách hàng ngày một cao hơn và có nhiều sự lựa chọn hơn kể cả với các sàn thương mại quốc tế, điều này cũng tạo ra sức ép đối với các nhà bán lẻ tại thị trường Việt Nam. Với tư cách là một đơn vị thuần Việt, Saigon Co.op phải đối mặt với những thách thức lớn hơn, trực diện hơn.

Đứng trước những thách thức đó, doanh nghiệp này xác định phải thay đổi để thích ứng. Đầu tiên là sự thay đổi về chiến lược tiếp thị và dịch vụ. Thay vì tiếp thị đại trà và dịch vụ đại trà, Saigon Co.op đi sâu vào tìm hiểu sở thích, nhu cầu của khách hàng từng vùng miền, từ đó đa dạng hóa mô hình kinh doanh, chủng loại sản phẩm, tăng cường tiện ích dịch vụ để phục vụ khách hàng tốt hơn.

Bên cạnh đó là sự thay đổi về tư duy của những người đứng đầu doanh nghiệp, của một hợp tác xã, tạo nền tảng cho nhiều thay đổi khác của sàn Co.op ở thời điểm hiện tại và cả tương lai.

Đổi mới tiết kiệm

Đứng trên quan điểm của một người có nhiều năm kinh nghiệm trong ngành bán lẻ, ông Đức cho rằng thị trường này tại Việt Nam đang ở điểm bùng phát do chuyển dịch từ thương mại truyền thống sang thương mại hiện đại, cao hơn là thương mại trực tuyến. Do đó, doanh nghiệp phải có con đường đi của riêng mình để tồn tại và phát triển.

Trong làn sóng kỹ thuật số, ông Đức cho biết, sàn Co.op đã không còn đứng ở vị thế đặt hàng lên là bán hay chỉ cần mở cửa hàng là đông khách, mà thay đổi là cần phải có “những cái hiện đại, cái xu thế, xu hướng mình phải đi một cách rất vững chãi và có chọn lọc.”

Theo CEO Saigon Co.op, hiện nay, các doanh nghiệp có 2 xu hướng chuyển đổi trong thời đại 4.0. Thứ nhất, hầu hết nhà bán lẻ sẽ đẩy mạnh đầu tư, phát triển các hình thức kinh doanh trực tuyến. Tuy nhiên, vẫn có xu hướng quay về phát triển kinh doanh trực tiếp đối với những “ông lớn” trên thị trường thương mại điện tử. Chẳng hạn như Amazon với việc mua lại chuỗi cửa hàng Whole Foods và xây dựng hệ thống cửa hàng tiện lợi Amazon Go, hay Alibaba với việc xây dựng những cửa hàng Hema.

Khi chuyển từ kinh doanh trực tiếp lên trực tuyến với những giới hạn nhất định về nguồn lực, Saigon Co.op tận dụng những “điểm giao thoa”, đưa trực tuyến gần hơn với trực tiếp và trực tiếp gần hơn với trực tuyến.

Cụ thể, tại Saigon Co.op, khi khách hàng trải nghiệm mua sắm ở những cửa hàng vật lý sẽ có cơ hội tận hưởng những giá trị cộng thêm từ cửa hàng trực tuyến. Bên cạnh đó, thay vì đầu tư nguồn vốn khổng lồ để xây dựng những nền tảng trực tuyến lớn với tỉ lệ rủi ro cao, Saigon Co.op dựa trên những cửa hàng vật lý đã có để biến những cửa hàng đó thành cửa hàng bán lẻ phục vụ riêng cho mua sắm trực tuyến trong quá trình vận hành và phát triển.

“Saigon Co.op phương châm phải đổi mới tiết kiệm, dựa trên những nền tảng rất hạn chế của mình nhưng có thể làm được nhiều hơn”, ông Đức chia sẻ.

Cũng theo ông Đức, văn hóa của Saigon Co.op là văn hóa dè sẻn, tiết kiệm do xuất thân từ một đơn vị truyền thống với mô hình hợp tác xã. Nhưng nhờ văn hoá đó cũng như các chiến lược kinh doanh thận trọng, Saigon Co.op đã xây dựng được cho mình vị thế như hiện tại, làm nền tảng cho hành trình phát triển bền vững trong tương lai.

Mô hình hợp tác xã “mới” tại Saigon Co.op

Saigon Co.op phương châm phải đổi mới tiết kiệm, dựa trên những nền tảng rất hạn chế của mình nhưng có thể làm được nhiều hơn.

Ông Nguyễn Anh Đức

Tổng giám đốc Saigon Co.op

Tại Việt Nam, Saigon Co.op là một doanh nghiệp điển hình khi trải qua quá trình tồn tại và phát triển 33 năm mà vẫn giữ được vị thế là một trong những nhà bán lẻ hàng đầu. Để làm được điều đó, họ đã xây dựng một mô hình hợp tác xã ‘mới”, phù hợp với sự phát triển của thời đại.

Về nguyên nhân dẫn đến sự hình thành hệ sinh thái hợp tác xã mới tại Saigon Co.op, trước sự hội nhập giữa kinh doanh trực tuyến và kinh doanh trực tiếp, lãnh đạo Saigon Co.op cho rằng mục tiêu của doanh nghiệp này, cũng như bất kì một nhà bán lẻ nào khác, là tạo ra một hệ sinh thái cho riêng mình. 

Tuy nhiên, với phương châm “do more with less” (tạm dịch: làm được nhiều hơn với nguồn lực ít hơn), Saigon Co.op mời các nhà đầu tư nhỏ lẻ cùng tham gia, mở ra mô hình sinh thái hợp tác xã, nơi nhiều nhà đầu tư cùng sở hữu và phục vụ một cộng đồng khách hàng chung.

“Mình muốn làm bất cứ chuyện gì, mình chỉ làm chuyện mình mạnh thôi, còn mình mời các bạn khác cùng tham gia với mình để tạo ra một nền tảng chung”, ông Đức với vai trò thành viên Hội đồng Hợp tác xã tiêu dùng châu Á – Thái Bình Dương chia sẻ.

Để đón đầu những biến chuyển không ngừng của thị trường, hệ sinh thái hợp tác xã của Saigon Co.op cũng liên tục có những sự thay đổi. Bên cạnh những đổi mới của sàn Co.op về mô hình kinh doanh, những doanh nghiệp mới phục vụ cho phân khúc khách hàng mới, sàn Co.op cũng có những sự thay đổi từ bên trong.

Điển hình là sau khi chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, thị trường lao động có sự biến động mạnh, nhiều lao động lựa chọn nghỉ việc để làm nghề tự do, Saigon Co.op đã có những sự điều chỉnh nhất định để thích ứng với những biến động đó.

Đó là sự chăm lo cho người lao động để họ có sự gắn kết với doanh nghiệp, cũng như giúp bản thân người lao động hiểu được những giá trị truyền thống và giá trị thị trường để phát triển. Có thể nói, việc cân bằng hai yếu tố tương quan này đã giúp Saigon Co.op phát triển bền vững trong và sau thời điểm dịch bệnh.

Chia sẻ về lợi thế cạnh tranh về con người của mô hình hợp tác xã tại Saigon Co.op, ông Đức cho rằng thử thách của một đơn vị bán lẻ là “người lao động vừa có chuyên môn cao vừa có tính chất lao động chân tay”. Do đó, mức độ cạnh tranh về con người trong ngành này càng khốc liệt hơn.

Một khía cạnh vừa là thuận lợi vừa là bất lợi là sự bình đẳng về lao động trong mô hình hợp tác xã, không có sự chênh lệnh giữa người lao động phổ thông và lao động trí tuệ. Ông Đức cho biết sàn Co.op đang tìm một hướng đi để giải quyết vấn đề này, làm sao vừa để tách bạch giữa hai đối tượng, đồng thời không tạo nên sự khác biệt về văn hóa giữa họ.

Một đổi mới khác của hợp tác xã là quỹ Saigon Co.op gắn kết, đây là khoản tích lũy của người lao động khi người họ làm việc cho sàn Co.op 5 năm, 10 năm, hay nghỉ hưu tại sàn Co.op. Đó là những khoản tiền theo ông Đức là “rất có ý nghĩa”, bên cạnh mức thu nhập hàng tháng mà người lao động nhận được. Ngoài ra, tuy không có những cơ chế liên quan đến cổ phiếu, cổ phần, Saigon Co.op mang lại những cơ chế liên quan đến lợi ích của xã viên tham gia, cùng với những hoạt động khác.

Cuối cùng, là những giá trị tinh thần tốt đẹp của một tổ chức hợp tác xã đem đến cho người lao động, đó là sự tự hào và gắn kết mà khó có doanh nghiệp nào với các hình thức kinh doanh khác có thể có được.