Gói kích thích kinh tế phải đủ lớn và khẩn trương

Dịch Covid-19 bùng phát lần thứ 4 ở nhiều địa phương với biến chủng mới, ngủy hiểm hơn nhiều so với chủng gốc trước đây, lại xâm nhập sâu vào các trung tâm kinh tế, đô thị mới… đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất kinh doanh, sinh kế và đời sống người dân.

Do đó, dự kiến có 4/12 chỉ tiêu kinh tế xã hội năm nay sẽ khó đạt như kế hoạch gồm tốc độ tăng GDP, GDP bình quân đầu người, tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết khi báo cáo trước Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 về phát triển kinh tế xã hội năm 2021, dự kiến năm 2022.

Kinh tế vĩ mô còn tiềm ẩn rủi ro, sức ép lạm phát tăng, xuất khẩu giảm tốc, tiếp tục xu hướng nhập siêu, xuất nhập khẩu phụ thuộc vào khu vực FDI và một số ít thị trường; xuất hiện tình trạng đứt gãy một số chuỗi sản xuất, cung ứng lao động.

Chính phủ nhận xét, tình hình sản xuất kinh doanh và đời sống một bộ phận người dân gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong các khu cách ly, phong tỏa, các địa bàn tâm dịch.

"Sức chống chịu của nền kinh tế suy giảm mạnh, đời sống tinh thần, tâm lý của người dân bị ảnh hưởng, nhất là tại các địa bàn thực hiện giãn cách xã hội kéo dài. Số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, tạm ngừng hoạt động hoặc chờ giải thể tăng và ở mức khá cao", Thủ tướng nhận định.

Khơi thông mọi nguồn lực

Do đó, trong những tháng cuối năm, chiến lược tổng thể phòng, chống dịch và chương trình phục hồi, phát triển kinh tế xã hội sẽ sớm được hoàn thiện, báo cáo cấp có thẩm quyền.

Đồng thời, Chính phủ rà soát, tháo gỡ ngay khó khăn, vướng mắc về thể chế; giảm thiểu các thủ tục và chi phí sản xuất kinh doanh; đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, từ đó lấy đầu tư công dẫn dắt, kích hoạt đầu tư xã hội, nhất là phương thức hợp tác đối tác công tư; thúc đẩy mạnh mẽ xuất khẩu; kiểm soát chặt chẽ giá cả, thị trường; tập trung ưu tiên triển khai các chính sách hỗ trợ người dân, doanh nghiệp; nhanh chóng khôi phục thị trường lao động; ảo đảm cung ứng, lưu thông hàng hoá thông suốt; sớm đưa học sinh trở lại trường học an toàn…

Thủ tướng nhấn mạnh cần khơi thông mọi nguồn lực trong phòng chống dịch và phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an toàn xã hội.

Thẩm tra báo cáo của Chính phủ, bên cạnh việc nhất trí các giải pháp trên, ông Vũ Hồng Thanh, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội nhấn mạnh, Chính phủ cần xử lý các tồn đọng, điểm nghẽn, giảm thiểu các thủ tục chi phí sản xuất kinh doanh, xuất khẩu hàng hóa.

"Không để xảy ra tình trạng cục bộ, cát cứ trong ban hành và thực hiện các giải pháp trên mức cần thiết, gây ảnh hưởng tiêu cực sản xuất kinh doanh", theo ông Thanh.

Ủy ban Kinh tế yêu cầu Chính phủ cần khẩn trương chuẩn bị chương trình phục hồi kinh tế, có khả thi theo từng giai đoạn, sớm trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng cần đánh giá kỹ hơn về vấn đề chiến lược ứng phó dịch bệnh gắn với phục hồi và phát triển kinh tế xã hội ở cấp độ quốc gia và địa phương còn hạn chế.

Ước tính các gói hỗ trợ Covid-19 từ tài khoá, tiền tệ từ năm 2020 đến nay khoảng 4% GDP, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ báo cáo đầy đủ hơn các nguồn lực đóng góp của ngân sách Trung ương, xã hội cho phòng, chống Covid-19 nhằm tạo cơ sở hoạch định chính sách giai đoạn tới, đưa ra các gói hỗ trợ quy mô phù hợp.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị đánh giá đầy đủ lý do lùi thời điểm cải cách tiền lương. Ngân sách địa phương dự kiến vượt thu, nhưng cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ nêu rõ nguyên nhân vượt thu, nhất là các khoản thu từ đất.

Cũng theo Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh, mặt bằng lãi suất cho vay đã giảm, nhưng chưa phù hợp, hài hoà giữa lợi nhuận của ngân hàng thương mại với khó khăn của doanh nghiệp. Doanh nghiệp vẫn rất khó khăn trong tiếp cận tín dụng ưu đãi. Cơ quan này đề nghị báo cáo rõ hơn về khả năng tiếp cận các gói hỗ trợ lãi suất của người dân, doanh nghiệp cũng như khả năng gia tăng nợ xấu.

Uỷ ban Kinh tế đề nghị Chính phủ đánh giá lại hiệu quả mô hình sản xuất "3 tại chỗ", "1 cung đường, 2 điểm đến"; việc yêu cầu xét nghiệm nhiều lần, giá xét nghiệm cao với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã.

Triển khai gói kích thích phục hồi kinh tế là rất cần thiết

Theo ông Nguyễn Phú Cường, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách, việc chủ động, khẩn trương triển khai gói kích thích, phục hồi kinh tế, tạo đòn bẩy cho tăng trưởng là rất cần thiết. Tuy nhiên, quy mô phải đủ lớn để tạo hiệu ứng sâu rộng, lan tỏa, đảm bảo phục hồi kinh tế, an sinh xã hội.

Gói kích thích này cần được xây dựng trên cơ sở đồng bộ chính sách tài khoá, tiền tệ; nghiên cứu lựa chọn đối tượng phù hợp để bổ sung gói hỗ trợ cấp bù lãi suất và có chính sách thu phù hợp, tính đến miễn, giảm, giãn thuế, phí và lệ phí; cân nhắc giảm mức nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; đào tạo và đào tạo lại lao động…

Về thu ngân sách năm 2021, báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Tài chính ngân sách dự đoán tổng số thu cân đối có khả năng vượt dự toán nhưng nhiều khoản thu quan trọng không đạt hoặc vượt thấp so với dự toán. Nếu loại trừ các khoản tăng thu từ đất, tài nguyên, số thu nội địa không đạt dự toán, cơ cấu thu chưa vững chắc.

Ngân sách trung ương năm 2021 dự kiến hụt thu khá lớn, khoảng 28.000 - 29.000 tỷ đồng. Cơ quan thẩm tra lo ngại việc này sẽ ảnh hưởng lớn tới nhiệm vụ của ngân sách trung ương. Đặc biệt, thu từ bán vốn nhà nước tại doanh nghiệp trung ương chỉ đạt 2,5% dự toán. Do đó, cơ quan thẩm tra tài chính ngân sách của Quốc hội đề nghị Chính phủ báo cáo rõ nguyên nhân, giải pháp khắc phục các năm tiếp theo.

Năm 2021, ngân sách đã cấp 30.850 tỷ đồng cho phòng, chống dịch từ thời điểm dịch bùng phát đến nay. Tuy nhiên, theo Uỷ ban Tài chính ngân sách đề nghị Chính phủ báo cáo việc mua, tiếp nhận và nhu cầu vaccine, cụ thể là số vaccine được hỗ trợ, viện trợ và dự kiến nhu cầu vaccine trong trường hợp dịch kéo dài; công khai sử dụng quỹ vaccine, cũng như đẩy nhanh nghiên cứu, sản xuất vaccine trong nước.

Uỷ ban Tài chính ngân sách cũng muốn Chính phủ báo cáo thêm về chi mua sắm vật tư, trang thiết bị phục vụ phòng, chống dịch. Trong đó làm rõ tổng nguồn lực đã bố trí mua sắm, việc dùng ngân sách mua sắm vật tư, thiết bị, phương tiện phòng, chống dịch...

Dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2022 dự kiến sẽ có khoảng 10.000 tỷ đồng chi thường xuyên cho lĩnh vực y tế để phòng, chống dịch và nguồn cải cách tiền lương còn dư cũng sẽ được dùng cho phòng, chống Covid-19.

Về việc tăng lương cơ sở từ 1/7/2022, ông Cường nhìn nhận, việc tăng lương là khó khả thi với tình hình dịch bệnh hiện nay. Vì thế, Uỷ ban này đồng ý với phương án Chính phủ trình, lùi thời điểm tăng lương cơ sở.

Đặt mục tiêu GDP năm 2022 tăng 6 – 6,5%

Năm 2022 là năm nền tảng thực hiện các mục tiêu của kế hoạch 5 năm (2021-2025), Thủ tướng nhận định tình hình quốc tế, trong nước những thuận lợi, cơ hội và khó khăn, thách thức đan xen, nhưng khó khăn, thách thức nhiều hơn. Dịch Covid-19 có thể xuất hiện phức tạp, nguy hiểm hơn.

Việt Nam có nguy cơ chậm phục hồi kinh tế, suy giảm tăng trưởng vẫn tiềm ẩn nếu không kiểm soát được dịch bệnh để mở cửa trở lại nền kinh tế; rủi ro lạm phát gia tăng; thiên tai, biến đổi khí hậu luôn tiềm ẩn.

Vì thế, Chính phủ xác định duy trì kịch bản thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch Covid-19, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn; nâng cao tính tự chủ, khả năng chống chịu, thích ứng của nền kinh tế.

Các chỉ tiêu chủ yếu về kinh tế trong năm 2022 gồm GDP tăng 6 - 6,5%, lạm phát bình quân 4%, bội chi ngân sách khoảng 4% GDP.

Nhất trí với mục tiêu, chỉ tiêu Chính phủ đưa ra, Uỷ ban Kinh tế nhấn mạnh các hoạt động kinh tế cần được duy trì "bình thường ở mức tối đa".

"Cần nhận thức đúng đắn hơn phòng, chống dịch bệnh gắn với duy trì phát triển sản xuất kinh doanh để có kịch bản phương án khả thi, đáp ứng nhu cầu phát triển. Không chủ quan nóng vội nhưng cũng không để lỡ nhịp trong xu hướng hồi phục với kinh tế thế giới", ông Thanh nhấn mạnh.

Đồng thời ông cũng cho rằng bên cạnh đặt mục tiêu cao để phấn đấu cần cân nhắc tính khả thi khi thực hiện; Chính phủ cần giải trình rõ ràng, thuyết phục hơn về tỷ lệ bội chi, cân đối xuất, nhập khẩu...

Đánh giá về dự toán thu ngân sách nhà nước năm 2022, Chủ nhiệm ủy ban Tài chính ngân sách Nguyễn Phú Cường cho rằng dự toán thu ngân sách nhà nước xây dựng theo dự kiến mức tăng trưởng kinh tế 6-6,5%, lạm phát khoảng 4% song dự kiến tốc độ tăng thu chỉ tăng 3,4% là chưa thực sự phù hợp.

Dự toán thu nội địa tăng 3,8%, nhưng để phấn đấu đưa số thu nội địa bình quân giai đoạn 2021 - 2025 khoảng 85 - 86% tổng thu ngân sách nhà nước thì còn khoảng cách khá lớn.

Bên cạnh đó, cơ cấu thu nội địa còn có các khoản thu chứa đựng nhiều rủi ro như: thu xổ số kiến thiết, thu hồi vốn, thu cổ tức, lợi nhuận sau thuế và chênh lệch thu, chi của Ngân hàng Nhà nước.

Việc dự toán 3 khoản thu từ các khu vực sản xuất kinh doanh chưa tương xứng với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Đặc biệt, đối với nguồn thu từ doanh nghiệp nhà nước chỉ tương đương với số thực hiện năm 2021 là mức dự kiến còn thấp, ông Cường đánh giá.