Mảnh ghép quan trọng biến SCIC thành 'Temasek của Việt Nam'

Định hướng tái cơ cấu chiến lược

Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong và định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước trong các ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu và mang tính chiến lược.

Trong tổng thể định hướng, Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) được xác định giữ vị trí quan trọng với kế hoạch tái cơ cấu toàn diện, hướng tới hình thành một Quỹ đầu tư quốc gia hoạt động chuyên nghiệp.

Sau gần 20 năm hoạt động kể từ năm 2006, SCIC đã gặt hái được nhiều thành tựu. Tổng lợi nhuận trước thuế lũy kế đạt gần 109.000 tỷ đồng, số nộp ngân sách vượt 108.000 tỷ đồng, trong khi giá trị danh mục đầu tư hiện tại vượt 200.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 8 tỷ USD.

So với thời điểm thành lập, doanh thu của SCIC tăng 52 lần, lợi nhuận sau thuế tăng 72 lần và vốn chủ sở hữu tăng 17 lần. Tuy nhiên, những kết quả này được cho là vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng đặt ra.

Trong buổi chia sẻ gần đây, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn nhận định rằng SCIC chưa thể phát huy hết sức mạnh do còn bị ràng buộc bởi hành lang pháp lý và cơ chế hành chính.

Vốn nhà nước vẫn trong tình trạng phân tán, manh mún, công tác quản lý chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến lãng phí nguồn lực và hạn chế khả năng đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược.

Trước những hạn chế đó, Nghị quyết 79 đề xuất tái cơ cấu SCIC theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ đầu tư Chính phủ (Government Investment Fund GIF).

Theo định hướng này, SCIC sẽ tập trung nguồn lực từ quá trình cơ cấu lại vốn tại các doanh nghiệp cùng các nguồn lực nhà nước khác để đầu tư vào ba hướng chính.

Thứ nhất là phát triển các doanh nghiệp có quy mô lớn, hiệu quả cao. Thứ hai là tham gia các dự án trong các ngành, lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, có tính chất quan trọng đối với nền kinh tế.

Thứ ba là đẩy mạnh đầu tư trực tiếp và hỗ trợ các nguồn lực để doanh nghiệp nhà nước đầu tư ra nước ngoài; thực hiện mua bán, sáp nhập để tiếp cận các công nghệ mới, công nghệ lõi, công nghệ và công nghiệp chiến lược hoặc vì mục tiêu lợi nhuận cao.

Theo đó, giới chuyên gia đồng thuận rằng đây là thời điểm phù hợp để SCIC thực sự trở thành “cánh chim đầu đàn” của nền kinh tế, vươn ra khu vực và thế giới.

Để đạt được mục tiêu đó, SCIC cần vận hành như một nhà đầu tư tài chính chuyên nghiệp, tách bạch rõ ràng giữa chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước và chức năng quản lý nhà nước, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính để tận dụng kịp thời các cơ hội đầu tư.

Học hỏi từ mô hình quỹ đầu tư quốc gia Singapore

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy mô hình Quỹ đầu tư Chính phủ đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công, như Singapore, Na Uy hay UAE. Trong số đó, Temasek của Singapore được đánh giá là hình mẫu phù hợp nhất với điều kiện Việt Nam.

Temasek hoạt động độc lập, minh bạch, đạt mức sinh lời bình quân 14-15%/năm. Chính phủ đóng vai trò giám sát nhưng không can thiệp trực tiếp vào các quyết định đầu tư và kinh doanh.

Ông Đinh Việt Tùng, Phó tổng giám đốc SCIC cho rằng việc áp dụng mô hình này sẽ giúp tối đa hóa giá trị tài sản quốc gia.

Để tạo đủ quy mô và nguồn lực, SCIC đề xuất phân loại doanh nghiệp nhà nước thành bốn nhóm. Trong đó, nhóm IV là các doanh nghiệp thương mại hoạt động vì mục tiêu kinh tế, sẽ được chuyển giao toàn bộ về SCIC quản lý.

Cách làm này nhằm chấm dứt tình trạng vốn nhà nước phân tán, manh mún, qua đó giúp SCIC có đủ tiềm lực để đầu tư vào các dự án chiến lược mang tầm quốc gia.

Song song với đó, SCIC cũng cần được giữ lại lợi nhuận sau thuế để bổ sung vốn điều lệ và quỹ đầu tư phát triển, thay vì nộp toàn bộ về ngân sách như cơ chế hiện nay.

Theo đại diện SCIC, việc chuyển đổi mô hình hoạt động không chỉ dừng lại ở vai trò “bà đỡ” cho các doanh nghiệp yếu kém cần tái cơ cấu, mà quan trọng hơn là trở thành “người mở đường” và “nhà đầu tư dẫn dắt” trong những lĩnh vực then chốt.

Lộ trình chuyển đổi được xác định gồm hai giai đoạn rõ ràng. Giai đoạn 2026-2027 là giai đoạn chuẩn bị và thí điểm. Trong thời gian này, SCIC tiếp tục thực hiện cổ phần hóa theo kế hoạch nhưng trọng tâm sẽ chuyển dần sang kinh doanh vốn và áp dụng cơ chế đánh giá hiệu quả dựa trên danh mục đầu tư.

Từ giai đoạn 2027-2030, SCIC dự kiến vận hành hoàn toàn theo mô hình Quỹ đầu tư Chính phủ với khung pháp lý riêng biệt. Hoạt động đầu tư quốc tế được mở rộng, đồng thời hình thành hệ sinh thái gồm các quỹ thành viên và các quỹ đầu tư mạo hiểm chuyên biệt.

Ông Nguyễn Chí Thành, Chủ tịch Hội đồng thành viên SCIC, nhấn mạnh rằng mô hình mới chỉ phát huy hiệu quả khi SCIC được trao quyền tự chủ cao trong quyết định đầu tư và thoái vốn, tránh can thiệp hành chính. Đây là thử thách lớn đối với tư duy quản lý an toàn vốn truyền thống, nhưng cũng là cơ hội để kinh tế nhà nước thực sự trở thành động lực dẫn dắt.

Trong đánh giá mới nhất, công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng việc các doanh nghiệp Nhà nước được giữ lại lợi nhuận hoặc nhận dòng vốn tái đầu tư từ SCIC sẽ tạo ra hiệu ứng lãi kép lên giá trị sổ sách của cổ phiếu, làm cải thiện định giá và nền tảng cho sự tăng trưởng giá bền vững trong dài hạn.

Bên cạnh đó, làn sóng thoái vốn SCIC và quy định "Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống" tại các doanh nghiệp thương mại là một quyết định quan trọng buộc SCIC phải đẩy nhanh tiến độ thoái vốn.

Trong bối cảnh đó, SCIC sẽ chuyển từ trạng thái "giữ hộ vốn" sang "kinh doanh vốn". Động lực bán vốn tại các doanh nghiệp để cơ cấu tái đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ, hạ tầng số, và năng lượng xanh.

Với nền tảng gần 20 năm tích lũy cùng kết quả tài chính ấn tượng, SCIC đang hội tụ đầy đủ điều kiện để chuyển mình.

Việc triển khai Nghị quyết 79 không chỉ giúp bảo toàn và gia tăng giá trị vốn nhà nước, mà còn biến nguồn lực này thành “người mở đường”, thu hút vốn tư nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đưa nền kinh tế Việt Nam tiến xa hơn trên hành trình hướng tới mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045.