Nhiệm kỳ Đại hội XIII: Những dấu ấn giàu giá trị kế thừa

Trao đổi với TheLEADER, TS. Nguyễn Trí Tùng, Giảng viên chính Viện Kinh tế, xã hội và môi trường (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), nhìn lại những dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ Đại hội XIII từ góc độ lý luận xây dựng Đảng, đồng thời phân tích các bài học có giá trị nền tảng đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và phương thức lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước.

Bản lĩnh lãnh đạo trong biến động: Lửa thử vàng

Từ góc độ nghiên cứu và giảng dạy về xây dựng Đảng, theo ông, đâu là dấu ấn nổi bật nhất của nhiệm kỳ Đại hội XIII nếu nhìn ở bình diện năng lực lãnh đạo và cầm quyền của Đảng trong bối cảnh nhiều biến động chưa từng có tiền lệ?

TS. Nguyễn Trí Tùng: Nhìn tổng thể nhiệm kỳ Đại hội XIII, theo tôi, dấu ấn nổi bật nhất là bản lĩnh chính trị và tính quyết đoán trong lãnh đạo, chỉ đạo. Đây là nhiệm kỳ diễn ra trong bối cảnh quốc tế và trong nước đặc biệt phức tạp, với các yếu tố bất định và rủi ro chồng lấn, từ đại dịch Covid-19, xung đột chính trị – quân sự ở một số khu vực trên thế giới cho đến những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu tại Việt Nam.

Bản lĩnh chính trị của Đảng thể hiện ở việc kiên định các mục tiêu chiến lược dài hạn, đồng thời có những quyết sách linh hoạt, thực tiễn để ứng phó với các cú sốc ngắn hạn. Đặc biệt, nhiệm kỳ XIII đã đặt ra và kiên trì theo đuổi tầm nhìn đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Dấu ấn thứ hai là vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng, của Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương trong việc dẫn dắt và kiến tạo phát triển. Thông qua các nghị quyết quan trọng của Trung ương, như Nghị quyết số 57 về đột phá khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hay Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, Đảng đã đưa ra các mục tiêu định lượng rõ ràng, đồng thời yêu cầu toàn bộ hệ thống chính trị phải nâng cao năng lực thực thi để hiện thực hóa các mục tiêu đó.

Nhiệm kỳ XIII diễn ra trong bối cảnh các “cú sốc” chồng lấn, từ đại dịch, suy giảm kinh tế toàn cầu đến bất ổn địa chính trị. Theo ông, yếu tố nào thể hiện rõ nhất bản lĩnh chính trị của Đảng trong việc giữ vững ổn định chính trị – xã hội, đồng thời tạo dư địa cho phát triển?

TS. Nguyễn Trí Tùng: Trong giai đoạn 2021–2026, Việt Nam chịu tác động mạnh từ nhiều yếu tố khách quan mang tính tiêu cực, như gián đoạn chuỗi cung ứng, gián đoạn lao động do giãn cách xã hội, tác động của biến đổi khí hậu, cũng như các xung đột khu vực, điển hình là xung đột Nga – Ukraine hay Israel – Palestine.

Những yếu tố này làm gia tăng đáng kể chi phí đầu vào của nền kinh tế, từ logistics đến nguyên, nhiên vật liệu, gây áp lực lớn lên hoạt động sản xuất – kinh doanh trong nước. Bên cạnh đó, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, với các chính sách thuế đối ứng từ một số nền kinh tế lớn, cũng tạo thêm thách thức đối với những nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, bản lĩnh chính trị của Đảng thể hiện trước hết ở sự thống nhất, tập trung cao độ trong lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Trung ương Đảng. Chính sự thống nhất này tạo ra sức mạnh tổng hợp để hệ thống chính trị có thể chủ động ứng phó, kiểm soát rủi ro và xử lý hiệu quả các khó khăn phát sinh.

Bên cạnh đó, hệ thống chính trị các cấp, từ Trung ương đến cơ sở, đã từng bước được củng cố theo hướng tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả hơn. Việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, hình thành các trục hạ tầng chiến lược của nền kinh tế là một ví dụ cho thấy vai trò điều hành quyết liệt của Chính phủ trong việc tạo động lực tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Từ xây dựng Đảng đến năng lực quản trị quốc gia

Công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn với tinh gọn tổ chức bộ máy được nhấn mạnh trong nhiệm kỳ XIII. Dưới góc độ lý luận xây dựng Đảng, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của quá trình này đối với việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hệ thống chính trị?

TS. Nguyễn Trí Tùng: Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực tiếp tục được triển khai một cách quyết liệt, xuyên suốt và mang tính lâu dài. Đảng đã xác định rõ tham nhũng, lãng phí và quan liêu đều là những lực cản lớn đối với sự phát triển bền vững của đất nước, do đó cần được xử lý đồng bộ và nghiêm minh.

Một điểm đáng chú ý trong giai đoạn 2025 – đầu 2026 là việc từng bước hình thành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trung ương đã tổ chức nhiều hội nghị, lớp học tập, tọa đàm trong toàn hệ thống chính trị nhằm thống nhất nhận thức và phương thức triển khai, bảo đảm mô hình này vận hành hiệu quả trong thực tiễn.

Những chủ trương, giải pháp nêu trên đã tạo ra áp lực cải cách mạnh mẽ đối với hệ thống chính trị, buộc bộ máy phải thay đổi trên ba phương diện cơ bản. Thứ nhất là thay đổi về chất lượng đội ngũ cán bộ, đòi hỏi năng lực quản lý, năng lực dự báo và khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn ở từng cấp, từng ngành. Thứ hai là nâng cao hiệu quả, thể hiện qua việc giảm chi phí xã hội, hạn chế lãng phí, thất thoát và bảo đảm ổn định tài chính – ngân sách. Thứ ba là tăng cường hiệu lực thực thi, bảo đảm các thể chế, chính sách khi ban hành có thể đi vào cuộc sống.

Về dài hạn, những cải cách này hướng tới việc hình thành một nền quản trị hiện đại, thông minh và gọn nhẹ, qua đó giảm chi phí giao dịch của nền kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Việc đề cao kỷ luật, kỷ cương, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên được triển khai mạnh mẽ trong nhiệm kỳ XIII. Theo ông, những nội dung này cần được tiếp cận và giảng dạy như thế nào để trở thành nhận thức bền vững trong đội ngũ cán bộ?

TS. Nguyễn Trí Tùng: Trong nhiệm kỳ vừa qua, Trung ương Đảng đã ban hành nhiều văn bản quan trọng liên quan đến công tác cán bộ và phương thức lãnh đạo của Đảng, như Quyết định số 114 năm 2023, Nghị quyết số 21 năm 2022 hay Nghị quyết số 28 năm 2022 về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng cầm quyền.

Các văn bản này góp phần tạo ra những chuyển biến căn bản về nhận thức và hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Trước hết là nâng cao nhận thức về vai trò, sứ mệnh và trách nhiệm cá nhân trong bối cảnh phát triển mới của đất nước, gắn với khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.

Bên cạnh đó, phong cách làm việc của hệ thống chính trị ngày càng chuyên nghiệp hơn, khi các cấp, các ngành phải thực hiện đánh giá kết quả công việc thông qua các chỉ tiêu cụ thể. Tính sáng tạo và chủ động trong thực thi nhiệm vụ cũng được đề cao, cùng với yêu cầu về bản lĩnh chính trị, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và tính nhân văn trong quản lý, điều hành.

Quan điểm “Dân là gốc”, "Nhân dân là trung tâm" tiếp tục được khẳng định trong các văn kiện Đại hội XIII. Theo ông, đâu là những điểm phát triển mới về mặt lý luận trong cách tiếp cận quan điểm này so với các nhiệm kỳ trước?

TS. Nguyễn Trí Tùng: Quan điểm “dân là gốc” đã được khẳng định xuyên suốt qua nhiều kỳ Đại hội. Điểm mới trong nhiệm kỳ XIII là việc nâng tầm nhận thức, xác định Nhân dân vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình phát triển bền vững.

Tinh thần này không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu mà được cụ thể hóa bằng các mục tiêu và chỉ tiêu có thể lượng hóa trong các kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2021–2025. Các chương trình giảm nghèo, xóa nhà tạm, mở rộng bao phủ an sinh xã hội là những ví dụ cho thấy việc hiện thực hóa quan điểm lấy Nhân dân làm trung tâm trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, tính gần dân, sát dân của đội ngũ cán bộ, từ Trung ương đến địa phương, được thể hiện rõ hơn thông qua việc lãnh đạo cấp cao thường xuyên trực tiếp nắm bắt tình hình thực tế, kịp thời tháo gỡ khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.

Nhìn từ thực tiễn nhiệm kỳ XIII, theo ông, bài học lý luận quan trọng nhất đối với công tác xây dựng Đảng hiện nay, đặc biệt trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ các cấp là gì?

TS. Nguyễn Trí Tùng: Có hai bài học lớn. Thứ nhất là việc xác định tầm nhìn dài hạn, đồng thời tổ chức thực hiện theo lộ trình cụ thể, bảo đảm mỗi bước đi đều chắc chắn và có sự liên thông giữa các mục tiêu trung hạn và dài hạn, hướng tới mốc phát triển 2045.

Bài học thứ hai là yêu cầu kiện toàn, tái cơ cấu bộ máy một cách thường xuyên để nâng cao khả năng thích ứng của hệ thống chính trị trước những biến động và rủi ro khó lường trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Những nội dung nào của nhiệm kỳ Đại hội XIII cần tiếp tục được tổng kết và đưa vào chương trình đào tạo lý luận chính trị trong giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước?

TS. Nguyễn Trí Tùng: Theo tôi, Đại hội XIV sẽ kế thừa và phát triển các giá trị lý luận của Đại hội XIII, đồng thời làm rõ hơn phương thức lãnh đạo của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng tổng kết mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phương thức lãnh đạo đổi mới theo tinh thần Nghị quyết 28, cũng như vai trò kiến tạo và dẫn dắt phát triển của Đảng và Nhà nước.

Việc chuyển từ tư duy quản lý, phân bổ nguồn lực sang tư duy kiến tạo, dẫn dắt phát triển là một yêu cầu tất yếu, đồng thời cũng là thách thức lớn đối với hệ thống chính trị các cấp. Tuy nhiên, đây là điều kiện quan trọng để Việt Nam có thể rút ngắn khoảng cách và bắt kịp các quốc gia phát triển trong khu vực và trên thế giới.

Xin cảm ơn ông!