Quốc hội khóa XVI: Tăng đại biểu chuyên trách, giảm kiêm nhiệm

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 được tổ chức ngay sau thành công của Đại hội XIV của Đảng, là sự kiện chính trị quan trọng, thu hút sự quan tâm rộng rãi của nhân dân và bạn bè quốc tế.

Đây là cuộc bầu cử có quy mô lớn nhất từ trước đến nay với hơn 76 triệu cử tri tham gia tại 72 nghìn khu vực bỏ phiếu, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết tại Phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI sáng ngày 6/4. 

Công tác tổ chức được triển khai hiệu quả trên mọi địa bàn, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện của Đảng, sự điều hành thống nhất của Quốc hội, Hội đồng bầu cử quốc gia, Chính phủ và sự phối hợp chặt chẽ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng toàn hệ thống chính trị.

Theo bà Thanh, việc tổ chức bầu cử sớm hơn thông lệ và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra nhiều thách thức. Tuy nhiên, với sự chủ động, đồng bộ của các cấp, các ngành, các khâu đã được triển khai chặt chẽ, đúng tiến độ, đúng quy định.

Đặc biệt, việc đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và nền tảng VNeID đã nâng cao tính công khai, minh bạch, hiệu quả quản lý trong toàn bộ quy trình bầu cử.

Thành công của cuộc bầu cử tiếp tục khẳng định sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và tinh thần trách nhiệm của nhân dân, tạo nền tảng quan trọng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với niềm tin và quyết tâm cao, Phó chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về công tác chuẩn bị bầu cử, bà Thanh cho biết, công tác lãnh đạo, chỉ đạo cuộc bầu cử và việc ban hành các văn bản hướng dẫn bầu cử được triển khai một cách chủ động, toàn diện, quyết liệt, sát sao và có trọng tâm, trọng điểm ngay từ sớm, bảo đảm sự lãnh đạo xuyên suốt, thống nhất, kịp thời.

Ở Trung ương, đã ban hành đầy đủ 27/27 văn bản theo yêu cầu; đồng thời ban hành 637 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn với công tác quán triệt, tập huấn, điều hành được triển khai đồng bộ, đúng tiến độ. 

Ở địa phương, đã ban hành hơn 6.600 văn bản, đồng thời, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về tổ chức, cơ sở vật chất và phương án bảo đảm an ninh, trật tự. 

Bà Thanh nhấn mạnh, kết quả này khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước và sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương và địa phương, là yếu tố quyết định bảo đảm cuộc bầu cử thành công, dân chủ, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm.

Việc thành lập và hoạt động của các tổ chức phụ trách bầu cử từ Trung ương đến địa phương được triển khai đồng bộ, nghiêm túc, bài bản, bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự, thành phần, số lượng và cơ cấu tổ chức theo quy định của luật.

Cùng với đó, công tác nhân sự, hiệp thương lựa chọn, giới thiệu người ứng cử được triển khai bài bản, dân chủ, khách quan, thận trọng, khoa học, bảo đảm đúng nguyên tắc và quy trình, thủ tục.

Việc lập, niêm yết danh sách cử tri được triển khai nghiêm túc, đúng quy định của pháp luật, bảo đảm chặt chẽ, chính xác, bảo đảm tốt nhất quyền bầu cử của công dân. Đây là nhiệm kỳ đầu tiên việc lập, quản lý danh sách cử tri được triển khai trên cơ sở tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác hiệu quả Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Về tỉ lệ cử tri đi bầu, báo cáo của 34 tỉnh, thành phố cho biết, tổng số cử tri cả nước là hơn 76,4 triệu người, số cử tri tham gia bỏ phiếu là gần 76,2 triệu người, đạt 99,7%. Một số địa phương có tỷ lệ cử tri đi bầu rất cao và hoàn thành sớm như, các đô thị lớn như TP.HCM và Hà Nội dù có số lượng cử tri đông, biến động dân cư phức tạp vẫn hoàn thành sớm với tỷ lệ trên 99%.

“Trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, phạm vi rộng, dân số lớn, việc đạt tỷ lệ cử tri đi bầu rất cao thể hiện sự nỗ lực rất lớn của các tổ chức phụ trách bầu cử và ý thức trách nhiệm của cử tri đối với quyền bầu cử”, bà Thanh nhấn mạnh.

Tăng đại biểu chuyên trách, giảm kiêm nhiệm

Báo cáo tại kỳ họp, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, cử tri cả nước đã bầu đủ 500 đại biểu Quốc hội khóa XVI từ 863 người ứng cử. 

Trong đó, đại biểu do Trung ương giới thiệu có 214 người trúng cử, 2 người không trúng cử; đại biểu do địa phương giới thiệu có 286 người trúng cử; không có người tự ứng cử trúng cử. Số đại biểu hoạt động chuyên trách ở Trung ương trúng cử là 145 người.

Về cơ cấu, đại biểu nữ 150 người (30%); dân tộc thiểu số 76 người (15,2%); ngoài Đảng 18 người (3,6%); dưới 40 tuổi 33 người (6,6%); tái cử hoặc đã từng là đại biểu 247 người (gần 50%).

Bà Thanh khẳng định, kết quả cho thấy cơ cấu đại biểu tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tăng đại biểu chuyên trách, giảm kiêm nhiệm; tỷ lệ đại biểu chuyên trách đạt 40%, cao nhất từ trước đến nay.

Đặc biệt, lần đầu tiên trong Quốc hội có đại diện dân tộc Ơ Đu; tỷ lệ đại biểu nữ duy trì ở mức cao, thể hiện bước tiến về bình đẳng giới và tính đại diện.

Bà Thanh nhấn mạnh, thành công của cuộc bầu cử tiếp tục khẳng định sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, niềm tin của nhân dân đối với Đảng và chế độ, là tiền đề chính trị - pháp lý quan trọng cho hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp trong nhiệm kỳ mới.

Thực tiễn tổ chức thành công cuộc bầu cử cho thấy yếu tố quyết định hàng đầu là phải bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện, xuyên suốt của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các cấp ủy, tổ chức đảng.

Cùng với đó là sự phân công rõ ràng, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở; đồng thời phát huy mạnh mẽ vai trò của nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội.

Không chỉ vậy, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch trong toàn bộ quy trình; thực hiện chặt chẽ công tác nhân sự, từ hiệp thương, giới thiệu người ứng cử đến lấy ý kiến cử tri và vận động bầu cử.

Ngoài ra, sự thành công còn đến từ đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong vận động, tập hợp nhân dân.

Song song với đó nâng cao chất lượng tập huấn nghiệp vụ; tăng cường kiểm tra, giám sát, chế độ thông tin, báo cáo; kịp thời xử lý các khó khăn, vướng mắc cũng như tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác bầu cử.