Thị trường vốn và chính sách tài khóa: Đòn bẩy hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã phác thảo một tầm nhìn phát triển đầy tham vọng cho nền kinh tế, trọng tâm là mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030.

Mục tiêu này không chỉ dừng ở con số tăng trưởng mà còn đặt nền móng cho một mô hình phát triển mới. Nền kinh tế được định hướng chuyển dịch từ phụ thuộc vào lao động giá rẻ và tài nguyên sang dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Các chỉ tiêu kinh tế chủ yếu được xác định rõ ràng, GDP bình quân đầu người dự kiến đạt khoảng 8.500USD vào năm 2030, kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP, tổng vốn đầu tư toàn xã hội bình quân ở mức khoảng 40% GDP.

Những mục tiêu này nhằm giúp Việt Nam tránh bẫy thu nhập trung bình, đồng thời hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh và bền vững. Để đạt được điều đó, vai trò then chốt của thị trường vốn và chính sách tài khóa được nhấn mạnh như các trụ cột quan trọng để huy động nguồn lực lớn cho nền kinh tế.

Phát triển thị trường vốn như kênh huy động chính

Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn cho tăng trưởng hai con số ngày càng gia tăng, Văn kiện Đại hội XIV xác định phát triển thị trường vốn là một nhiệm vụ mang tính chiến lược. Thị trường vốn, bao gồm chứng khoán, trái phiếu và các kênh huy động khác, được đặt ở vị trí trung tâm trong cấu trúc huy động nguồn lực.

Mục tiêu xuyên suốt là giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Hệ thống ngân hàng đang chịu những hạn chế mang tính cấu trúc như lệch pha kỳ hạn và áp lực vốn tự có. Trong khi đó, thị trường vốn được kỳ vọng sẽ trở thành trụ cột huy động nguồn lực cho nền kinh tế, đặc biệt là cho khu vực tư nhân, động lực quan trọng nhất theo định hướng của Đảng.

Những thành tựu trong giai đoạn vừa qua đã tạo nền tảng đáng kể cho định hướng này. Đến cuối năm 2025, vốn hóa thị trường chứng khoán đạt gần 10 triệu tỷ đồng, tương đương 77,9% GDP. Quy mô thị trường trái phiếu đạt khoảng 3,93 triệu tỷ đồng, tương đương 30,7% GDP.

Kết quả này phản ánh quá trình phát triển theo hướng an toàn, bền vững và hội nhập. Một dấu mốc quan trọng là việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi vào năm 2025 sau khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí quốc tế.

Việc nâng hạng không chỉ nâng cao uy tín của thị trường mà còn mở ra cơ hội thu hút dòng vốn ngoại chất lượng cao, gia tăng thanh khoản và đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư tổ chức.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, Văn kiện tiếp tục nhấn mạnh định hướng phát triển thị trường vốn theo chiều sâu. Trọng tâm là hoàn thiện khung pháp lý cho các xu hướng mới như tài sản số, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Song song với đó là khuyến khích mạnh mẽ các quỹ đầu tư mạo hiểm và công nghệ tài chính để khơi thông dòng vốn cho khu vực doanh nghiệp tư nhân và khởi nghiệp sáng tạo.

Trong chia sẻ mới đây, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định rõ ràng rằng ngành sẽ phát triển các thị trường vốn, thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng. Đồng thời khai thác hiệu quả cơ hội từ nâng hạng thị trường chứng khoán; hoàn thiện hành lang pháp lý cho các xu hướng mới như tài sản số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số.

Những định hướng này nhằm bảo đảm thị trường vốn giúp bổ sung nguồn lực tài chính, thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng khoa học công nghệ và kinh tế xanh.

Nhận định từ giới chuyên môn càng cho thấy tính cấp thiết của sự chuyển dịch này. Chủ tịch FiinGroup Nguyễn Quang Thuân cho rằng Việt Nam cần tái định vị hệ thống huy động vốn, lấy thị trường vốn làm trụ cột để khai mở nguồn vốn cho đầu tư tư nhân. Theo ông, đây là sự chuyển trục mang tính cấu trúc chứ không chỉ là những điều chỉnh mang tính kỹ thuật.

Khi nhu cầu vốn dài hạn gia tăng nhanh hơn khả năng cung ứng của hệ thống ngân hàng, thị trường vốn trở thành lựa chọn tất yếu để bảo đảm tính bền vững tài chính.

Triển vọng năm 2026 được đánh giá khá tích cực. Giá trị phát hành mới từ khu vực phi ngân hàng có thể tăng mạnh lên khoảng 12,1 tỷ USD, trong đó thị trường trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng là điểm sáng.

Ông Thuân dự báo thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ bứt phá, lần đầu tiên đạt quy mô phát hành trên 1 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 800.000 tỷ đồng vốn mới sau khi trừ lượng đáo hạn. Động lực đến từ chính sách tiền tệ không còn nới lỏng, lãi suất tín dụng ngân hàng có xu hướng tăng và khung chính sách ngày càng rõ ràng hơn.

Chất lượng thị trường cũng được cải thiện nhờ các yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm, giám sát mục đích sử dụng vốn và công bố thông tin minh bạch. Cơ sở nhà đầu tư tổ chức được mở rộng, đi cùng với sự hoàn thiện của hạ tầng pháp lý cho trái phiếu riêng lẻ.

Cùng với đó, huy động vốn cổ phần qua thị trường chứng khoán và hoạt động IPO tiếp tục tăng trưởng mạnh. Năm 2025 ghi nhận mức kỷ lục khoảng 150.000 tỷ đồng nhờ kỳ vọng nâng hạng thị trường. Dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn để đáp ứng nhu cầu đầu tư của doanh nghiệp.

Dòng vốn mới tập trung chủ yếu vào các nhóm ngân hàng, chứng khoán và bất động sản. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn cần tiếp tục nâng cao năng lực quản trị rủi ro để tiếp cận thị trường vốn hiệu quả hơn.

Những cải thiện đồng bộ này đang tạo nền tảng để thị trường vốn đảm nhận vai trò trụ cột, không chỉ cung cấp nguồn lực dài hạn mà còn giúp khu vực tư nhân thực sự trở thành trung tâm của tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới.

Việc tái định vị thị trường vốn một cách rõ ràng và nhất quán sẽ là yếu tố quyết định để hỗ trợ hiệu quả mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, đồng thời góp phần tránh bẫy thu nhập trung bình và xây dựng nền kinh tế phát triển bền vững.

Chính sách tài khóa linh hoạt hỗ trợ tăng trưởng

Song hành với thị trường vốn, chính sách tài khóa được Văn kiện định hướng là một công cụ mang tính chủ động và linh hoạt. Chính sách này được thiết kế để phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ, vừa duy trì ổn định vĩ mô, vừa tạo dư địa cho đầu tư và tăng trưởng.

Trọng tâm là cơ cấu lại chi ngân sách, nâng tỷ trọng chi đầu tư phát triển cho các lĩnh vực then chốt như hạ tầng chiến lược, hạ tầng số, năng lượng và chuyển đổi xanh. Đồng thời, kỷ cương tài khóa được giữ vững với bội chi ngân sách khoảng 5% GDP và tỷ lệ huy động ngân sách khoảng 18% GDP.

Những định hướng này không chỉ giúp dẫn dắt tăng trưởng mà còn hỗ trợ doanh nghiệp, nuôi dưỡng nguồn thu và tạo không gian cho các động lực mới như kinh tế số và kinh tế xanh.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh rằng ngành tài chính sẽ thực hiện chính sách tài khóa chủ động, mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm; củng cố vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo của các bộ, ngành, địa phương.

Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ để góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và chuyển đổi mô hình phát triển.

Các ý kiến tại Đại hội từ Ban Chính sách chiến lược Trung ương cũng cho rằng chính sách tài khóa hiệu quả là chìa khóa để huy động nguồn lực lớn, nhất là trong bối cảnh vốn đầu tư công dự kiến tăng lên khoảng 37,1 tỷ USD trong năm 2026, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ sang khu vực tư nhân.

Vai trò kinh tế tư nhân và triển vọng đột phá

Kinh tế tư nhân được Văn kiện Đại hội XIV khẳng định là động lực quan trọng nhất của tăng trưởng. Định hướng này gắn chặt với phát triển thị trường vốn và chính sách tài khóa, nhằm tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận vốn dài hạn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh việc phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW; phấn đấu đến năm 2030 Việt Nam có khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động; trình độ công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN và châu Á.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Thuân cho biết thực tiễn ngày càng củng cố yêu cầu phải chuyển trọng tâm sang thị trường vốn để hỗ trợ khu vực tư nhân một cách bền vững hơn.

Huy động vốn cổ phần qua thị trường chứng khoán và IPO cũng được dự báo tăng gần 45% trong năm 2025, đạt mức kỷ lục 150.000 tỷ đồng. Dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn để đáp ứng nhu cầu đầu tư ngày càng cao của doanh nghiệp.

Những yếu tố này không chỉ góp phần đạt tăng trưởng cao, mà còn giúp giảm rủi ro từ việc phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngắn hạn.

Tổng thể, Văn kiện Đại hội XIV không chỉ đặt ra mục tiêu tăng trưởng hai con số, mà còn chỉ rõ thị trường vốn và chính sách tài khóa là những trụ cột then chốt để hiện thực hóa mục tiêu này. Hai trụ cột đó được gắn chặt với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng và phát huy vai trò trung tâm của khu vực kinh tế tư nhân.

Các giải pháp được xác định mang tính chiến lược và đột phá, nhằm huy động nguồn lực lớn cho nền kinh tế, hỗ trợ Việt Nam đạt tăng trưởng từ 10% trở lên trong giai đoạn tới. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để xây dựng một nền kinh tế hiện đại, bền vững và hội nhập sâu rộng.

Với sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách của Nhà nước và động lực của thị trường, mục tiêu này không chỉ mang tính khả thi mà còn mở ra dư địa phát triển nhanh và bền vững cho Việt Nam trong thập kỷ tới.