Khơi thông nguồn lực, kích hoạt động lực để GDP tăng bứt phá

Tổng công ty Xây dựng số 1 (CC1) hiện là một trong những doanh nghiệp hối hả trên công trường của hàng loạt dự án trọng điểm quốc gia: từ 15 gói thầu cao tốc Bắc - Nam, sân bay Long Thành đến nhà ga T1 Đồng Hới. Đây đều là những công trình Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh, thậm chí về đích sớm hơn kế hoạch.

Thế nhưng, theo ông Phan Hữu Duy Quốc, Chủ tịch HĐQT CC1, việc tăng tốc thi công “3 ca, 4 kíp” đang kéo theo hệ quả chi phí leo thang. Ông dẫn chứng: tiền công lao động đã từ 500.000 đồng/ngày vọt lên 1 triệu đồng/ngày nhưng vẫn khó tuyển; giá vật liệu cũng đội mạnh, như cát xây dựng từ 300.000 đồng lên đến 800.000 đồng/m3.

Điều đáng lo, theo ông Quốc, là cơ chế và hợp đồng hiện hành chưa có cơ chế bù đắp chi phí phát sinh khi nhà thầu buộc phải chạy theo tiến độ.

“Tôi kiến nghị tiến độ cần được tính toán từ đầu, đưa vào hợp đồng và dự toán để hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Chúng ta phải cùng nhau chạy một ‘cuộc marathon’, thay vì những ‘cuộc nước rút’ thiếu bền vững”, Chủ tịch HĐQT CC1 nhấn mạnh tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam lần thứ ba - 2025 với chủ đề ‘Động lực nào cho tăng trưởng GDP 8,3 – 8,5%?’ do báo Người Lao Động tổ chức.

Gỡ điểm nghẽn của nghẽn

Từ góc nhìn của doanh nghiệp phát triển hạ tầng, ông Quốc nhận định động lực đầu tư tư nhân hiện đang bị giới hạn nghiêm trọng. Chỉ cần nhìn quanh TP.HCM gần như không còn thấy cần cẩu hoạt động, cho thấy các dự án xây dựng mới rất ít. Nguyên nhân chính là do hàng loạt dự án bị tắc nghẽn bởi thủ tục pháp lý.

"Tôi rất mừng khi nghe về dự thảo cải cách hành chính, trong đó có đề xuất cấp giấy phép xây dựng chỉ trong vòng một tuần. Nếu thực thi, đây sẽ là cú hích mạnh mẽ để khơi thông dòng vốn tư nhân", ông Quốc nói.

Tuy nhiên, ông Quốc cho rằng, vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ, đặc biệt là về giải ngân đầu tư công. Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, tỷ lệ giải ngân đầu tư công của thành phố trong tháng gần đây rất thấp. Ngoài những nguyên nhân cố hữu khiến giải ngân đầu tư công chậm lại, còn có vấn đề mới nảy sinh là do sự sáp nhập ban ngành và địa phương khiến tiến độ bị chậm lại.

"Tôi đề xuất phải có cơ chế bảo đảm việc thay đổi lãnh đạo hoặc cơ cấu bộ máy không ảnh hưởng quá lớn đến tiến độ thực hiện các dự án", ông Quốc nhấn mạnh.

Thực tế, TP.HCM đạt tăng trưởng 7,5% trong sáu tháng đầu năm nhưng để cả nước hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 8,3-8,5%, thành phố phải tăng trưởng trên 10,5%. Theo đánh giá của ông Quốc, đây là yêu cầu vô cùng khó khăn, và chỉ có thể đạt được nếu khơi thông cả đầu tư công lẫn tư nhân, vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa giữ được tính bền vững trong quản lý và phân bổ nguồn lực.

Ở góc nhìn khác, TS Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai Nghị quyết 98 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. HCM, cho rằng, lãng phí lớn trong đầu tư công chính là thời gian.

"Theo tôi, một trong những lãng phí lớn trong đầu tư công chính là thời gian. Các dự án hạ tầng, đặc biệt là giao thông, thường bị kéo dài quá mức. Với những dự án đủ điều kiện, hoàn toàn có thể triển khai làm “3 ca, 4 kíp” để rút ngắn tiến độ. Cách làm này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa nhanh cho nền kinh tế", ông Lịch nói.

Theo ông Lịch, trong ba trụ cột tăng trưởng của nền kinh tế là tiêu dùng, đầu tư công và xuất khẩu, thì đầu tư công đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Giải ngân mạnh trong quý IV không chỉ kích thích tổng cầu mà còn thể hiện ngay hiệu quả trên nền kinh tế.

Vì vậy, chuyên gia này khuyến nghị cần ưu tiên sử dụng nguồn lực trong nước như sắt thép, đá, vật liệu xây dựng nội địa, vừa thúc đẩy tăng trưởng vừa hỗ trợ ngành sản xuất trong nước. Tất nhiên, song song với đó, phải giải quyết các điểm nghẽn về đền bù giải tỏa và chất lượng dự án.

GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Ủy viên Ủy ban kinh tế - tài chính của Quốc hội, thừa nhận, đầu tư công chính là “vốn mồi” để kéo theo đầu tư tư nhân, từ đó thúc đẩy đầu tư toàn xã hội. Khi Nhà nước bỏ vốn, sẽ tạo ra niềm tin và kỳ vọng, lôi cuốn nhiều nhà đầu tư khác cùng tham gia, góp phần hình thành động lực tăng trưởng mạnh mẽ và bền vững hơn.

Tuy nhiên, theo ông Cường, hiện nay đang có khoảng 2.200 dự án đầu tư công và tư nhân với tổng vốn hơn 6 triệu tỷ đồng vẫn đang ách tắc do vướng mắc pháp lý, hạ tầng.

Ông Cường cho rằng, nếu khai thông được dòng vốn khổng lồ này, nền kinh tế sẽ có thêm nguồn lực tức thì để tăng tốc. Dù vậy, nếu giải ngân ồ ạt mà không kiểm soát, nguy cơ lạm phát sẽ xuất hiện. Do đó, giải pháp là tháo gỡ đúng chỗ, đưa dòng vốn “đang nằm im” trở lại phục vụ nền kinh tế một cách bền vững.

Tăng trưởng GDP 8,3-8,5%: Khả thi nhưng cần tính đến kịch bản thấp hơn

Tám tháng đầu năm, kinh tế Việt Nam ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực: xuất khẩu tăng 14,8% đạt gần 306 tỷ USD, nhập khẩu 292 tỷ USD, thặng dư thương mại 14 tỷ USD; giải ngân vốn đầu tư công 463.200 tỷ đồng, bằng 48,3% kế hoạch năm, tăng gần 27% so với cùng kỳ 2024.

Riêng trong tháng 8, cả nước khởi công, khánh thành 250 công trình, dự kiến đóng góp hơn 18% GDP. Tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 9,4%, nhờ hiệu ứng các sự kiện kỷ niệm lớn của đất nước.

Tuy vậy, các chuyên gia kinh tế cũng đưa ra những thách thức phía trước: tăng trưởng tín dụng nhanh đang tạo áp lực lên tỷ giá và tiềm ẩn nguy cơ lạm phát; xuất khẩu phụ thuộc vào khu vực FDI; đầu tư công cần được đánh giá cả về chất lượng, hiệu ứng lan tỏa...

GS.TS Hoàng Văn Cường cho hay, lạm phát tám tháng ở mức 3,2%, dự báo cả năm dưới 5%, song vẫn tiềm ẩn rủi ro do tín dụng tăng 1,4 lần so với cùng kỳ trong khi vòng quay tiền chỉ đạt 0,6. Đặc biệt, mối quan hệ giữa lạm phát và tỷ giá cần được giám sát chặt, bởi lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng lại gây áp lực lên tỷ giá.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó viện trưởng Viện chiến lược và chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) cũng nhận định, chính sách tiền tệ đang tác động nhanh đến tín dụng và tiêu dùng, trong khi tài khóa có độ trễ dài nhưng lan tỏa sâu rộng đến sản xuất, đầu tư.

“Để đạt tăng trưởng GDP 8,3 - 8,5%, cần kỷ luật ngân sách chặt chẽ, chi tiêu có điều kiện và phối hợp linh hoạt với chính sách tiền tệ. Đây là trụ cột giúp duy trì ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát, giúp nền kinh tế không chỉ vượt qua thách thức ngắn hạn, mà còn hướng đến tăng trưởng bền vững và mục tiêu dài hạn trong thập kỷ tới”, ông Tuấn nhấn mạnh.

TS Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV đánh giá, để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vào những tháng cuối năm, điều quan trọng là phải tập trung khai thác mạnh mẽ các động lực mới. Theo chuyên gia này, trước hết, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học – công nghệ cần được triển khai quyết liệt hơn để gia tăng năng suất lao động cũng như năng suất các yếu tố tổng hợp.

"Một số nghiên cứu cho thấy, nếu cải cách thể chế kinh tế được thực hiện hiệu quả, chúng ta hoàn toàn có thể cải thiện thêm khoảng 0,3 điểm phần trăm trong tăng trưởng GDP", ông Lực nói.

Đặc biệt, việc thúc đẩy liên kết vùng cũng cần được ưu tiên, đặc biệt các đầu tàu kinh tế như TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng phải đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn bình quân cả nước, khoảng 1,2 đến 1,3 lần, để dẫn dắt nền kinh tế.

"Mục tiêu tăng trưởng 8,3-8,5% là khả thi, song chúng ta cũng cần chuẩn bị cho kịch bản thấp hơn, khoảng 8%. Để đạt được điều đó, cả tiêu dùng lẫn đầu tư phải được kích thích tăng mạnh. Các động lực mới như kinh tế số và cải thiện năng suất lao động sẽ là chìa khóa", ông Lực nhận định.

Còn theo Lịch, điều quan trọng nhất hiện nay là tạo dựng niềm tin cho thị trường và doanh nghiệp bằng cách tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, triển khai hiệu quả nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học - công nghệ và mô hình chính quyền hai cấp.

Bên cạnh đó, Chính phủ cần đẩy nhanh tiến độ hạ tầng giao thông để giảm chi phí logistics, nâng sức cạnh tranh và tạo nền tảng phát triển dài hạn.

Về ổn định vĩ mô, ông Lịch nhấn mạnh nguy cơ lớn nhất là lạm phát kỳ vọng. Giá vàng tăng nhanh gần đây có thể tác động tâm lý, kéo theo bất ổn.

“Chính lạm phát kỳ vọng mới là nguy hiểm, bởi nó ảnh hưởng hành vi của người dân và doanh nghiệp. Nhiệm vụ hàng đầu là ổn định tỷ giá, củng cố niềm tin và kiểm soát kỳ vọng lạm phát để bảo đảm môi trường ổn định”, ông Lịch, nhấn mạnh.