Chống lãng phí - Bài 2: Nguồn lực khổng lồ đang bị mắc kẹt

Hàng nghìn dự án, hàng trăm tỷ USD tắc nghẽn

Nền kinh tế tăng trưởng bình quân 10% trở lên trong suốt giai đoạn 2026 - 2030 là một mục tiêu khó và đầy thách thức, nhưng theo nhiều chuyên gia, Việt Nam vẫn có không ít cơ hội để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Trong đó, sự dịch chuyển vốn đầu tư, xu hướng chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đã mở ra cơ hội phát triển các ngành, lĩnh vực mới và phát triển các động lực tăng trưởng mới cho Việt Nam; sự cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cũng tạo điều kiện cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng trong khu vực và toàn cầu.

Tuy nhiên, đi cùng với tạo ra các động lực tăng trưởng mới, nhiều chuyên gia cũng cho rằng trong giai đoạn tới, muốn tăng trưởng cao, dĩ nhiên vẫn phải huy động lượng vốn rất lớn. Đặc biệt là giải quyết tình trạng “lãng phí” ở các dự án tắc nghẽn, bao gồm cả khối công lẫn khối tư. Chỉ cần gỡ được một phần dự án tắc nghẽn này, hiệu ứng đối với tăng trưởng kinh tế sẽ rất đáng kể.

Theo các báo cáo của Bộ Tài chính, IMF cho giai đoạn 2025-2026, tổng vốn bị treo trong các dự án đình trệ ước tính lên đến 6 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 235 tỷ USD. Nếu so sánh với quy mô GDP danh nghĩa của Việt Nam năm 2025 dự kiến khoảng 510-520 tỷ USD thì lượng vốn bị đóng băng này chiếm tới gần 48% GDP.

Đây là một tỷ trọng cực lớn, phản ánh rằng gần một nửa nền kinh tế đang không tạo ra giá trị gia tăng hiệu quả do các rào cản pháp lý và thực thi.

Việc giải phóng nguồn lực này mang lại tiềm năng tăng trưởng cực lớn, sẽ giúp đất nước không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn vốn ngoại lực.

Các mô hình tính toán cho thấy, nếu khơi thông được 40% nguồn vốn treo này, GDP của Việt Nam có thể tăng thêm 4 điểm phần trăm, đưa tốc độ tăng trưởng lên mức 9-10% mỗi năm trong 2-3 năm tới. Nếu 60% vốn tắc nghẽn được giải tỏa, tăng trưởng 11-12% là hoàn toàn khả thi, tương đương với giai đoạn bùng nổ của các nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới trong quá khứ.

Ngoài tác động trực tiếp đến GDP, việc tháo gỡ các dự án treo, dự án “tắc nghẽn” còn giúp giải quyết bài toán lao động. Ước tính cứ 25% nguồn vốn được khơi thông (tương đương khoảng 750 nghìn tỷ đồng) có thể tạo ra thêm 1,5 triệu việc làm mới, giảm bớt áp lực thất nghiệp và nâng cao thu nhập thực chất cho người dân.

Sự "lãng phí" này không chỉ là con số trên giấy tờ mà còn là sự hao mòn về tài sản hữu hình, máy móc thiết bị hư hỏng theo thời gian và sự xói mòn niềm tin của các nhà đầu tư vào môi trường kinh doanh.

Tháo gỡ không chỉ để “cứu” các dự án cũ, mà để phát hiện và loại bỏ những điểm vô lý trong cơ chế, quy trình hiện hành. Khi những điểm nghẽn này được nhận diện và xử lý, chúng sẽ không tái diễn với các dự án mới. Dự án sau sẽ triển khai nhanh hơn, thuận lợi hơn, hiệu quả hơn, chứ không lâm vào tình trạng “gỡ xong lại vướng tiếp”.

Giải phóng nguồn lực bước đầu

Chỉ tính riêng tới cuối 2025, theo báo cáo của Bộ Xây dựng, Ban chỉ đạo về giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc các dự án tồn đọng (Ban chỉ đạo 751), cả nước đã xử lý, tháo gỡ và không còn khó khăn, vướng mắc được 926/2991 dự án tắc nghẽn với tổng quy mô hơn 52.021ha, tổng mức đầu tư hơn 724.000 tỷ đồng, qua đó góp phần giúp số dự án quay trở lại hoạt động tăng mạnh.

Trong đó, có nhiều dự án lớn được tháo gỡ sau thời gian vướng pháp lý, khi được giải quyết những khó khăn này đã rầm rộ thi công trở lại.

Riêng trong lĩnh vực bất động sản, có thể thấy rõ sự thay đổi này. Đơn cử những dự án lớn ở phía Nam như Aqua City, NovaWorld Phan Thiet, NovaWorld Ho Tram của Novaland sau khi hoàn thành thủ tục pháp lý bắt đầu được triển khai. Bên cạnh đó, hàng loạt cái tên như Roxana Plaza, Richstar, Botanica Premier, The Prive… sau khi được tái triển khai đã bổ sung cho thị trường hàng nghìn sản phẩm có pháp lý rõ ràng, góp phần giải quyết tình trạng khan hiếm nguồn cung kéo dài.

Tương tự, tại Hà Nội, thị trường cũng ghi nhận tín hiệu tích cực khi một loạt dự án “đắp chiếu” nhiều năm rục rịch tái khởi động. Có thể kể đến dự án HDB - Palmy Biztown tại Thanh Liệt được khởi công sau gần 16 năm vướng pháp lý; khu đô thị Thành phố Công nghệ Xanh Hà Nội công bố tiến độ triển khai chính thức; FLC Premier Parc Đại Mỗ cũng khởi động lại sau nhiều năm đình trệ.

Ở phía Nam Thủ đô, dự án Galia Hà Nội của Tân Á Đại Thành và Greenera Southmark của Ramond Holdings (công ty con của Tân Hoàng Minh) cũng được tái triển khai. Khu vực phía Tây cũng sôi động không kém với sự trở lại của các dự án như Anland Lake View (giai đoạn 2) của Tập đoàn Nam Cường, hay Sun Feliza Suites của CTX Holdings với sự tham gia của cổ đông mới là Sun Group.

Hay Maslight Tower là một trong những dự án chậm tiến độ và quây tôn nhiều năm ở Cầu Giấy, sau khi được Hà Nội điều chỉnh quy hoạch, dự án đã thay đổi diện mạo ở khu vực mặt tiền, hứa hẹn khả năng khởi động trong thời gian sắp tới.

Tất nhiên, lưu ý thêm rằng, tháo gỡ được các vướng mắc, tạo thành một cơ chế pháp lý đồng bộ, toàn diện về đầu tư bất động sản, khơi thông nguồn lực đất đai và tạo nguồn cung nhà ở mới ra thị trường. Khi nguồn cung tăng cao, cơ hội hiện thực hóa giấc mơ an cư của người dân sẽ rõ hơn trong bối cảnh giá nhà ở đang tăng chóng mặt.

Trông chờ những kỳ vọng mới

Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 17 về triển khai tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng kéo dài. Nghị quyết đã thể hiện rõ quyết tâm đồng hành của Chính phủ, yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương khẩn trương tổ chức triển khai tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, dự án tắc nghẽn kéo dài; không để lãng phí tài sản của nhà nước, người dân, doanh nghiệp kéo dài.

Nghị quyết này là bước đột phá hết sức quan trọng, bởi hàng ngàn dự án trên cả nước lâu nay bị “đứng hình” sẽ được đồng loạt tiếp tục tháo gỡ. Trước đó, Chính phủ đã và đang thực hiện xử lý các dự án tồn đọng vướng mắc theo Nghị quyết 170 (ban hành năm 2024) của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án, đất đai trong kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án tại TP.HCM, TP. Đà Nẵng và tỉnh Khánh Hòa.

Tiếp đó, đối với các dự án bất động sản, việc áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 171 (cũng ban hành năm 2024) của Quốc hội về việc thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất, đã và đang “thông chốt” cho hàng loạt dự án bị mắc kẹt lâu nay.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Việt Nam nhìn nhận, hiện tại, điểm nghẽn từ định giá đất và công tác giải phóng mặt bằng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi của người dân và doanh nghiệp, mà còn quyết định tiến độ của nhiều dự án trọng điểm. Do đó, cơ sở pháp lý rõ ràng hơn, giảm thiểu chồng chéo, bất cập trong quản lý đất đai. Các quy định mới góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Hiệu quả sử dụng và quản lý nguồn lực đất đai được nâng cao, quyền lợi của người dân được bảo vệ tốt hơn, đồng thời tăng cường công khai, minh bạch trong tiếp cận đất đai, hạn chế tham nhũng, tiêu cực. Cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh, giúp giảm các khâu trung gian, tiết kiệm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Thực tế, cốt lõi của mọi điều chỉnh về mô hình tăng trưởng kinh tế hiện nay phải tuân thủ nguyên tắc bảo đảm phát triển bền vững, hài hòa hóa lợi ích, xanh hóa, số hóa và tối ưu hóa nguồn lực. Trong đó, việc giảm số lượng 38 - 40 “con dấu” phải đóng khi mỗi lần hoàn thành thủ tục hành chính cho một dự án theo ông Hiệp có thể kéo giảm mạnh các lãng phí không cần thiết và trở thành một trong những nguyên nhân chính kéo giá nhà vượt xa tầm với người dân vào thời điểm hiện tại.

Những nút thắt từ thủ tục hành chính không chỉ ở mỗi dự án tư mà thủ tục hành chính phức tạp, kéo dài là nguyên nhân chính gây đội vốn dự án đầu tư công, chủ yếu qua việc chậm giải phóng mặt bằng, phê duyệt dự án và điều chỉnh thiết kế. Sự chồng chéo giữa các quy định về đất đai, xây dựng, môi trường khiến dự án đình trệ, lãng phí nguồn lực và tăng chi phí nhân công, nguyên vật liệu

Phó cục trưởng Cục Kinh tế quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) Nguyễn Thế Minh cho rằng, có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc giải ngân vốn đầu tư công chậm như trình tự, thủ tục triển khai các dự án đầu tư công thường qua rất nhiều khâu, nhiều bước, nhiều bộ, ngành. Điều này khiến thời gian chuẩn bị đầu tư kéo dài do phải chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; đánh giá tác động môi trường; thẩm định phê duyệt dự án…

Tại phiên chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 2/2026, nhấn mạnh một lần nữa các nghị quyết tại các đại hội của Đảng gần đây đều xác định: Xây dựng và hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược trong phát triển đất nước nhanh và bền vững. Kết luận phiên họp, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhắc lại, thể chế pháp luật vừa là động lực, vừa là nguồn lực của sự phát triển; thể chế phải đi trước dẫn đường, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn các vấn đề nảy sinh trên thực tế, đưa thể chế thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam, Chủ tịch GP. Invest:

Sự "tái xuất" của các dự án không chỉ đơn thuần là động thái kinh doanh, mà còn giống như một “lá phiếu tín nhiệm” cho thị trường bất động sản Việt Nam và nhiều ngành kinh tế khác. Trong Phụ lục III xây dựng kịch bản GDP năm 2026 tăng 10% với ngành chủ đạo là công nghiệp và xây dựng (tăng 12%). Đà tăng trưởng được duy trì ở mức cao xuyên suốt 4 quý, trong đó ngành xây dựng bứt phá ấn tượng 14,5%, khẳng định vai trò trụ cột dẫn dắt nền kinh tế. Các động lực chính bao gồm việc tháo gỡ vướng mắc pháp lý, đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công và sự phục hồi của thị trường bất động sản, trong khi xu hướng phát triển bền vững và ứng dụng công nghệ cũng sẽ định hình sự phát triển của ngành.

(Còn tiếp...)