Việt Nam khẳng định vai trò trong định hình tương lai ASEAN

Nhìn lại hành trình 30 năm hội nhập, có thể thấy vị thế ngày càng nổi bật của Việt Nam trong việc định hình tương lai khu vực ASEAN. Từ một thành viên mới, Việt Nam đã trở thành nhân tố kiến tạo, dẫn dắt ASEAN hướng tới một cộng đồng tự cường, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm.

Từ tham gia đến dẫn dắt

Ba thập kỷ vừa qua, Việt Nam đã biến hội nhập ASEAN thành động lực phát triển, nâng cao vị thế quốc tế.

Tại buổi chia sẻ “C asean Vietnam 2025: Việt Nam trong ASEAN 2” mới đây, PGS.TS. Lê Bộ Lĩnh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược kinh tế, nhấn mạnh: “Việc gia nhập ASEAN là bước ngoặt chiến lược, giúp đất nước nâng cao vị thế trên trường quốc tế và đẩy mạnh hội nhập toàn diện.”

Không chỉ vậy, Việt Nam còn hỗ trợ kết nạp các nước như Lào, Myanmar, Campuchia gia nhập ASEAN-10, đồng thời đề cao nguyên tắc đồng thuận, đóng vai trò cầu nối hòa giải để duy trì vị thế trung tâm của ASEAN.

Năm 2020, trong vai trò Chủ tịch ASEAN, Việt Nam để lại dấu ấn với sáng kiến Quỹ ASEAN ứng phó COVID-19 và Kho dự trữ vật tư y tế khu vực. Những nỗ lực này không chỉ tăng cường năng lực ứng phó đại dịch mà còn củng cố tinh thần đoàn kết ASEAN.

Đặc biệt, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 được thông qua tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 ở Malaysia (5/2025) xuất phát từ sáng kiến Việt Nam đề xuất năm 2020.

Trung tá Nguyễn Thanh Bình, Trưởng phòng Đông Nam Á, Tây Á và Nam Á, Cục Đối ngoại, Bộ Công an, khẳng định đây là cơ hội để Việt Nam tiếp tục phát huy sáng kiến đã đề ra từ năm 2020 và đóng góp vào việc xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, năng động, gắn kết về chính trị, liên kết về kinh tế và chia sẻ trách nhiệm vì hòa bình, an ninh khu vực.

Động lực kinh tế từ hội nhập

Bên cạnh vai trò về tổ chức, chính trị, ASEAN còn là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam với kim ngạch hai chiều đạt gần 84 tỷ USD năm 2024.

Theo bà Lê Thị Mai Anh, Trưởng Phòng Đông Nam Á, Nam Á và Hợp tác khu vực, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương, lợi thế xuất siêu bền vững và việc xóa bỏ 98% dòng thuế nội khối đã giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu vào khu vực.

Các hiệp định song phương với Lào, Campuchia, Philippines cùng hợp tác thương mại số với Indonesia và Halal với Malaysia đã tạo đòn bẩy cho doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng khu vực.

Nông nghiệp Việt Nam cũng ghi dấu ấn mạnh mẽ. Từ một quốc gia thiếu lương thực, Việt Nam đã vươn lên thành nhà xuất khẩu hàng đầu thế giới về gạo, cà phê, hạt điều, trái cây nhiệt đới và thủy sản, với kim ngạch mỗi ngành vượt một tỷ USD.

Ông Tô Việt Châu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh vai trò của Việt Nam trong khởi xướng Khung an ninh lương thực ASEAN (AIFS) và Kế hoạch hành động chiến lược về an ninh lương thực (SPA-FS) 2021-2025.

Ông cho biết phát triển nông nghiệp bền vững là ưu tiên hàng đầu của ASEAN. Việc ứng dụng công nghệ như AI và năng lượng hydrogen đang mở ra cơ hội xây dựng chuỗi giá trị bền vững, đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu.

Ngoài ra, hợp tác ASEAN đã thúc đẩy du lịch, văn hóa và thể thao của Việt Nam phát triển mạnh mẽ. Bà Trần Hải Vân, Phó Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết Việt Nam tích cực xây dựng Tiêu chuẩn Du lịch sinh thái ASEAN và giành giải thưởng tại Diễn đàn Du lịch ASEAN (ATF). Năm 2024, Việt Nam đón gần 500.000 lượt khách từ Malaysia, hơn 470.000 từ Campuchia và hơn 418.000 từ Thái Lan.

Trong lĩnh vực văn hóa, Việt Nam tổ chức các sự kiện nghệ thuật, thúc đẩy kinh tế sáng tạo, di sản và ẩm thực. Về thể thao, hợp tác với FIFA, WADA và các hội thảo về bình đẳng giới đã nâng cao chuyên môn.

Hướng tới tương lai, bà Vân nhấn mạnh: “Việt Nam sẽ tập trung vào hợp tác chuyển đổi số trong văn hóa, phát triển công nghiệp sáng tạo và mở rộng mạng lưới chuyên gia.” Việc đa dạng hóa nguồn tài trợ, đặc biệt từ khu vực tư nhân, sẽ giúp Việt Nam phát triển bền vững các ngành văn hóa và du lịch.

Dù đạt nhiều thành tựu, Việt Nam đối mặt với không ít thách thức. Cạnh tranh kinh tế từ Singapore, Thái Lan gây áp lực lên doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tình hình Biển Đông phức tạp và cuộc đua chiến lược giữa các cường quốc đòi hỏi Việt Nam phải củng cố đoàn kết ASEAN.

Ông Lĩnh đánh giá các bài học rút ra từ sự phát triển của Việt Nam là việc chủ động, tích cực. Chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tham gia hội nhập sâu hơn là những cơ hội để Việt Nam vượt qua thách thức.

Việt Nam cũng cần ưu tiên hợp tác trong kinh tế số, nông nghiệp xanh và phát triển bền vững. Các sáng kiến như ứng dụng AI trong nông nghiệp, xây dựng thành phố sáng tạo và tăng cường ngoại giao đa phương sẽ giúp Việt Nam định vị mình là trung tâm thương mại năng động trong ASEAN, đồng thời góp phần xây dựng một khu vực hòa bình, thịnh vượng.