Chiếc bẫy muỗi 'xanh' và tham vọng 'go global' của nhà sáng chế không bằng cấp

Mới đây, tại Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM, ông Nguyễn Văn Khỏe (60 tuổi, tỉnh Đồng Nai) - một nhà sáng chế không bằng cấp - đã 'liều mình' tổ chức một event để giới thiệu bẫy muỗi Mosla - “đứa con tinh thần” được ông âm thầm nghiên cứu suốt 10 năm qua. Ý tưởng được nhen nhóm từ nỗi day dứt khi chứng kiến người dân địa phương, đặc biệt là trẻ em, liên tục nhập viện vì sốt xuất huyết.

"Có những mất mát vì sốt xuất huyết nhiều năm qua nhưng gần như năm nào cũng xảy ra, vì sao vậy?", ông Khỏe mở đầu câu chuyện.

Bẫy muỗi "xanh" ra đời từ nỗi ám ảnh dịch bệnh

Giữa những ngày mưa dầm và muỗi hoành hành tại Đồng Nai, tại căn nhà nhỏ ở TP. Biên Hòa, ông Nguyễn Văn Khỏe - một người đàn ông giản dị với đôi bàn tay chai sần và đặc biệt với trình độ chỉ mới lớp 8 - vẫn miệt mài bên bàn làm việc. Nơi đó không phải phòng thí nghiệm mà là nơi ra đời những mô hình nhựa nhỏ nhắn, phiên bản đầu tiên của chiếc bẫy muỗi Mosla.

Ý tưởng về Mosla bắt nguồn từ nỗi ám ảnh về dịch sốt xuất huyết hằng năm, căn bệnh đã cướp đi sức khỏe và sinh mạng của nhiều người, đặc biệt là trẻ em. Hình ảnh bệnh viện chật kín bệnh nhân trong mùa dịch đã thôi thúc ông tìm kiếm giải pháp.

Ông Khỏe nhận thấy các biện pháp diệt muỗi hiện có trên thị trường như: sử dụng nhang muỗi, thuốc xịt, vợt điện, hay nuôi cấy muỗi biến đổi gene... dường như chưa tối ưu và còn độc hại, không ngăn chặn được sự bùng phát của dịch bệnh.

“Không dùng điện, không hóa chất, nhưng làm cách nào để diệt được muỗi hiệu quả, an toàn mà lại không ảnh hưởng đến môi trường?”, nhà sáng chế Nguyễn Văn Khỏe trăn trở, và đây chính là câu hỏi đã dẫn đến sự ra đời của bẫy Mosla.

Không qua đào tạo bài bản, ông Khỏe dành nhiều năm quan sát hành vi sinh sản của muỗi vằn - tác nhân truyền bệnh dengue. Ông nhận thấy phần lớn giải pháp hiện nay chỉ tập trung tiêu diệt muỗi trưởng thành mà chưa ngăn được quá trình sinh sản của chúng.

“Kiến thức của tôi có hạn, nhưng quan sát thực tế có thể dẫn đến giải pháp”, ông nói.

Sau hàng trăm thử nghiệm thất bại, bẫy muỗi Mosla hoàn thiện với cơ chế mô phỏng môi trường đẻ trứng lý tưởng của muỗi. Muỗi bị thu hút vào bẫy, đẻ trứng; lăng quăng nở ra nhưng bị giữ lại nhờ thiết kế khe hẹp, không thể phát triển và thoát ra môi trường.

Sản phẩm không dùng điện, không hóa chất độc hại, phù hợp hộ gia đình, trường học, bệnh viện và khu dân cư đông đúc.

Năm 2023, Mosla được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng sáng chế. Năm 2024, sản phẩm đạt giải Ba cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Đồng Nai, khẳng định giá trị ứng dụng thực tế.

Đánh giá về giải pháp xanh của bẫy muỗi Mosla, bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó chủ tịch Liên chi hội Truyền nhiễm TP.HCM, cho biết, mọi biện pháp tiêu diệt muỗi và lăng quăng đều có ý nghĩa trong phòng chống sốt xuất huyết. Với Mosla, yếu tố “thu hút muỗi đẻ – giữ muỗi lại” là điểm quan trọng nhất.

“Nếu bẫy đảm bảo nguyên tắc trứng nở nhưng muỗi không thể thoát ra, thì đây là giải pháp rất đáng chú ý”, bác sĩ Khanh nhận định.

Ông cũng cho biết một số giải pháp đèn diệt côn trùng có thể tiêu diệt cả loài có ích, trong khi bẫy Mosla mang tính chọn lọc cao hơn, thân thiện hệ sinh thái.

10 năm kiên trì nghiên cứu từ những vật dụng thô sơ

Hành trình phát triển Mosla của ông Nguyễn Văn Khỏe bắt đầu từ những chiếc chai nhựa, lưới lọc và vài lít nước đặt thử quanh nhà. Hàng chục lần thất bại không khiến ông Khỏe bỏ cuộc. Từng chi tiết, từ độ sâu nước đến kích thước khe thoát, đều được điều chỉnh thủ công. Thậm chí, có thời điểm hồ sơ đăng ký sáng chế bị “mắc kẹt” hơn 5 năm, nhưng ông vẫn tiếp tục thử nghiệm thực địa.

Một trong những lần thử nghiệm đáng nhớ nhất là tại hồ nước thải sinh hoạt 10 m² ở Tây Ninh, nơi muỗi sinh sôi dày đặc. Sau một tháng đặt bẫy, số lượng muỗi gần như biến mất.

"Tổng chi phí nghiên cứu và thử nghiệm suốt 10 năm ước tính hơn 2 tỷ đồng - phần lớn từ lợi nhuận doanh nghiệp gia đình", ông Khỏe chia sẻ.

Hiện, ông Khỏe đang điều hành Công ty Nhiệt Mặt Trời và một doanh nghiệp sản xuất thực phẩm. Ông dự định thành lập thêm Công ty Mosla để thương mại hóa sản phẩm trên quy mô lớn. Theo ông, dù chi phí sản xuất ban đầu cao, nhưng chủ trương của ông là giảm giá bán từ 500.000 đồng xuống khoảng 100.000 đồng để các hộ gia đình dễ tiếp cận hơn.

“Lợi nhuận không phải mục tiêu đầu tiên. Tôi muốn giảm sốt xuất huyết trong cộng đồng trước, rồi hãy tính tới kinh doanh”, ông nói.

Hành trình mới của một nhà sáng chế “tay trắng thành công”

Ông Khỏe từng gây chú ý khi gọi vốn thành công 1 triệu USD trong chương trình Shark Tank Việt Nam với dự án máy sấy bằng nhiệt mặt trời. Các sáng chế của ông đều bắt nguồn từ những vấn đề rất đời thường, giải quyết bài toán hiệu quả nhưng tiết kiệm và bền vững.

Với bẫy muỗi Mosla, ông kỳ vọng sản phẩm sẽ trở thành giải pháp “xanh” phổ biến để Việt Nam chủ động hơn trong phòng chống sốt xuất huyết, căn bệnh khiến hàng chục nghìn người mắc mỗi năm.

“Không ai sáng chế chỉ để cất trong ngăn kéo. Sản phẩm chỉ có giá trị khi được dùng để giải quyết vấn đề của cộng đồng”, ông chia sẻ.

Để thực hiện mục tiêu, ông quyết định khởi động chiến dịch “Có Mosla – Không lo sốt xuất huyết”, trong đó, ông tặng 1.000 bẫy muỗi cho các khu vực có mật độ muỗi cao: khu dân cư ven sông suối, vùng ngập úng, bệnh viện, trường học, nhà xưởng… Đồng thời cũng phối hợp với Đoàn Thanh niên và các tổ chức cộng đồng tại TP.HCM và Đồng Nai để tiếp cận các hộ dân khó khăn, giúp họ có giải pháp "diệt muỗi tận gốc".

"Tôi sẽ tiến tới thành lập 'Trung tâm diệt muỗi' tại TP.HCM nhằm nghiên cứu và triển khai các giải pháp kiểm soát muỗi diện rộng", ông nói thêm.

Nhà sáng chế chưa học hết cấp 2 này cũng lên kế hoạch dài hơi hơn, đó là chuẩn bị kế hoạch đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế, nhắm đến các khu vực chịu gánh nặng sốt xuất huyết cao như Mỹ Latinh, châu Phi, Trung Đông và Đông Nam Á...