Kỷ nguyên tài chính số: Trải nghiệm nhanh hơn nhưng phải an toàn

TS Đào Minh Tú, Phó chủ tịch kiêm tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) nhận định, Việt Nam đang tăng tốc mạnh mẽ để trở thành một trong những thị trường tài chính số phát triển nhanh nhất Đông Nam Á. Theo ông, chuyển đổi số giờ đây không còn là lớp “vỏ trình diễn” bên ngoài, mà đã đi thẳng vào lõi vận hành, tái định hình cấu trúc quản trị và cách các định chế tài chính tạo ra giá trị.

Dẫn số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, ông cho biết hơn 95% tổ chức tín dụng đã triển khai chiến lược chuyển đổi số, trong khi gần 80% giao dịch tài chính tại Việt Nam hiện được thực hiện hoàn toàn trên kênh số. Điều này cho thấy ngành ngân hàng đang bước qua giai đoạn “số hóa dịch vụ” để tiến vào cuộc tái cấu trúc toàn diện bằng dữ liệu và công nghệ.

"Nếu trước đây ngân hàng chủ yếu cung cấp dịch vụ theo mô hình truyền thống, thì hiện nay dữ liệu đã trở thành tài sản chiến lược, trải nghiệm khách hàng là trung tâm của mọi quyết định phát triển", ông Tú nhấn mạnh tại sự kiện “Đổi mới tài chính thế giới 2026 (WFIS 2026)” lần thứ 4 tại Việt Nam, do VNBA phối hợp cùng Công ty TradePass (Ấn Độ) tổ chức.

Đổi mới công nghệ nhưng không đánh đổi bằng "niềm tin xã hội"

Theo ông Tú, dù "cơn lốc" số hóa này đang diễn ra mạnh mẽ trong ngành tài chính ngân hàng và bảo hiểm, nhưng áp lực mà nó mang lại cũng cực kỳ lớn.

Dẫn chứng báo cáo rủi ro an ninh mạng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Visa (tháng 4/2026), phía VNBA nhấn mạnh, các cuộc tấn công ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang gia tăng nhanh cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Đáng ngại hơn, diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) cũng chỉ ra có đến 65% các tổ chức lớn thừa nhận lỗ hổng từ bên thứ ba và chuỗi cung ứng là "tử huyệt" thách thức khả năng phục hồi của họ.

Phân tích sâu hơn về dòng chảy công nghệ, ông Lê Anh Dũng, Phó vụ trưởng Vụ thanh toán Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết, xu hướng thanh toán toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ sang hệ sinh thái kết nối toàn diện như siêu ứng dụng (super apps), thanh toán xuyên biên giới thời gian thực, stablecoin và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) tác nhân (agentic payments).

Theo báo cáo Worldpay GPR 2026, thanh toán qua ứng dụng hiện chiếm 37% giá trị POS toàn cầu và sẽ áp sát mốc 46% vào năm 2030.

Tại Việt Nam, hạ tầng số đã đạt những con số ấn tượng với hơn 21.000 máy ATM, 864.000 POS và hơn 70% tổ chức tín dụng đã ứng dụng AI vào các hoạt động cốt lõi như chấm điểm tín dụng, eKYC, phát hiện gian lận và chống rửa tiền.

Trước làn sóng số hóa tăng tốc, theo ông Dũng yêu cầu cốt lõi không nằm ở tốc độ, mà ở năng lực “kiến tạo niềm tin”. Theo ông, thanh toán có thể nhanh hơn nhờ AI và dữ liệu, nhưng sự tiện lợi chỉ có ý nghĩa khi đi kèm khả năng bảo vệ khách hàng và bảo đảm an toàn hệ thống.

“Đổi mới không thể đánh đổi ổn định tài chính và niềm tin xã hội”, ông nhấn mạnh.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia, cuộc đua công nghệ trong ngành tài chính không chỉ là bài toán tăng tốc số hóa, mà còn là sự cân não giữa chi phí đầu tư, năng lực thích ứng và khả năng mở rộng nguồn lực mới.

TS Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng cho biết, kinh tế số hiện đóng góp khoảng 20% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và được kỳ vọng nâng lên 30% vào năm 2030. Theo ông, để đạt mục tiêu này, hệ sinh thái tài chính không thể chỉ dựa vào tín dụng truyền thống mà phải mở rộng sang các động lực mới như tài chính xanh, tài sản số và thị trường carbon.

Ở góc độ giải pháp vận hành, ông Mike Breen Giám đốc thương mại Audax cho rằng, các ngân hàng không cần lao vào cuộc “đại phẫu” core banking theo kiểu “Big Bang” đầy rủi ro. Thay vào đó, chiến lược hiệu quả hơn là “coexistence” - giữ ổn định hệ thống lõi hiện hữu nhưng mở rộng đổi mới ở “vùng biên” bằng nền tảng cloud-native và API để tăng tốc số hóa mà không gây xáo trộn toàn hệ thống.

Trong khi đó, ông Anthony Morris, Giám đốc chuyển đổi ngành nCino, nhấn mạnh AI đang trở thành “đòn bẩy” tái định hình hoạt động tín dụng.

"Việc đơn giản hóa quy trình vay vốn, biến trải nghiệm cấp tín dụng trở nên nhanh và thuận tiện như mua sắm trực tuyến, chính là chìa khóa giúp các tổ chức tài chính quản trị an toàn khối dư nợ trị giá hàng ngàn tỷ USD", ông Anthony Morris nói thèm.

Đừng đưa quy trình khô khan lên mạng, hãy "chạm" vào cảm xúc khách hàng

Một điểm nhấn mới mẻ tại WFIS 2026 năm nay là sự tham gia của các lãnh đạo ngành bảo hiểm. Tại phiên thảo luận bàn tròn về "Chuyển đổi số trong ngành bảo hiểm tại Việt Nam", ông Nguyễn Ngọc Tú, Phó tổng giám đốc Chubb Life Việt Nam đã mang đến một góc nhìn đầy tính nhân văn về bảo hiểm số.

Theo ông, chuyển đổi số trong bảo hiểm không chỉ là việc “mang giấy tờ lên online”, mà là cuộc tái thiết toàn bộ hành trình khách hàng để bảo hiểm trở nên minh bạch hơn, dễ tiếp cận hơn và quan trọng nhất là đáng tin cậy hơn.

Áp lực thay đổi của ngành giờ đây cũng không còn đến từ các doanh nghiệp bảo hiểm cạnh tranh lẫn nhau, mà đến từ chính những trải nghiệm liền mạch mà khách hàng đang quen thuộc ở ngân hàng hay thương mại điện tử.

“Chính vì thế, các doanh nghiệp bảo hiểm ngày nay cần có sự chuyển mình rõ rệt, không chỉ phân phối sản phẩm mà cần hiểu được nhu cầu của khách hàng và thiết kế trải nghiệm toàn diện cho khách hàng trên môi trường số”, ông Tú phân tích.

Song song đó, phó tổng giám đốc Chubb Life Việt Nam cũng thẳng thắn nhìn nhận, bảo hiểm số dù có hiện đại đến đâu cũng cần đến bàn tay con người. Khách hàng khi đối mặt với các quyết định tài chính dài hạn luôn cần sự giải thích, trấn an và tư vấn có trách nhiệm. Quy định ghi âm, ghi hình theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 chính là một "bộ lọc" tốt để củng cố niềm tin này.

Với vai trò điều phối phiên thảo luận, tiến sĩ Phan Thanh Đức, Trưởng khoa Công nghệ thông tin và kinh tế số (Học viện Ngân hàng) khẳng định: “Tất cả các định chế tài chính đang có giấc mơ xây dựng được một 'super app' (siêu ứng dụng) và để làm được điều này thì cần đến hệ sinh thái, đến ngân hàng mở, tài chính mở. Hiện nay, các thông tư của các cơ quan quản lý nhà nước đang xây dựng hành lang pháp lý để có Open API, để giấc mơ 'super app' sớm thành hiện thực".