Thông tư 08: 'Phao cứu sinh' hay chỉ là 'khoảng thở' cho bài toán vốn của nhóm ngân hàng Big 4?

Thông tư 08/2026 vừa được Ngân hàng Nhà nước ban hành ngày 15/5/2026 sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 4 Điều 20 Thông tư 22/2019 liên quan đến cách xác định tổng tiền gửi khi tính tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR).

Theo quy định mới, các ngân hàng được phép đưa 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào mẫu số LDR, trong khi tiền gửi không kỳ hạn của cơ quan này vẫn tiếp tục bị loại trừ hoàn toàn.

Sự điều chỉnh xuất hiện đúng thời điểm nhóm Big 4 gồm Vietcombank, VietinBank, BIDV và Agribank liên tục tiến sát ngưỡng trần 85%. Trong bối cảnh đó, Thông tư 08 được xem như một “khoảng thở” ngắn hạn, đồng thời phản ánh cách tiếp cận linh hoạt hơn của cơ quan quản lý sau giai đoạn siết chặt trước đây.

Áp lực thanh khoản hiện hữu

Theo báo cáo mới đây của Chứng khoán MB (MBS), thanh khoản hệ thống ngân hàng tiếp tục chịu áp lực trong bối cảnh tín dụng phục hồi mạnh, trong khi huy động vốn chưa theo kịp.

Tính đến ngày 28/4/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 19,5 triệu tỷ đồng, tăng 4,4% so với đầu năm và tăng 18,26% so với cùng kỳ.

Trong khi đó, tăng trưởng huy động vốn vẫn chậm hơn đáng kể khi dòng tiền có xu hướng dịch chuyển sang các kênh đầu tư thay thế như chứng khoán, bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp, dù mặt bằng lãi suất huy động đã tăng trở lại từ cuối năm 2025 và tiếp tục nhích lên trong quý I/2026.

Bức tranh thanh khoản của ngành ngân hàng cho thấy trạng thái căng thẳng có kiểm soát nhưng đầy thách thức. LDR bình quân của các ngân hàng niêm yết đã lên mức cao, thậm chí nhiều ngân hàng tư nhân vượt xa 100%.

Trong nhóm Big 4, dù vẫn nằm trong giới hạn quy định, áp lực tăng lên ngày càng rõ rệt. Tại ngày 31/3/2026, Vietcombank ghi nhận LDR ở mức 84,54%, VietinBank đạt 83,48%, Agribank ở mức 83,28% và BIDV đạt 82,94%.

Các con số đều áp sát ngưỡng tối đa 85% mà NHNN cho phép. So với đầu năm, xu hướng tăng thể hiện khá rõ khi tín dụng tiếp tục được thúc đẩy nhằm hỗ trợ nền kinh tế.

Việc LDR vượt 100% tại nhiều ngân hàng khiến các nhà băng phải phụ thuộc nhiều hơn vào những nguồn vốn thay thế như tiền gửi Kho bạc, kênh OMO hay vốn liên ngân hàng.

Trong bức tranh đó, Big 4 là nhóm chịu ảnh hưởng lớn nhất từ quy định cũ khi nắm giữ tới gần 99,6% tổng số dư tiền gửi Kho bạc Nhà nước, ước tính khoảng 624 nghìn tỷ đồng. Theo lộ trình loại trừ dần tại Thông tư 26/2022, toàn bộ dòng vốn này đã bị loại khỏi mẫu số LDR từ đầu năm 2026.

Hệ quả là khoảng trống huy động vốn ngày càng mở rộng. Các ngân hàng quốc doanh buộc phải bước vào cuộc đua lãi suất trong những tháng đầu năm, đồng thời siết tín dụng để giữ tỷ lệ an toàn.

Sự lệch pha giữa tín dụng và huy động cũng khiến rủi ro mất cân đối kỳ hạn trở nên rõ nét hơn. Hệ thống ngân hàng hiện vẫn chủ yếu dùng nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho các khoản vay trung và dài hạn, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng và bất động sản.

Trong trường hợp xảy ra cú sốc rút tiền đồng loạt, dù xác suất thấp, áp lực thanh khoản vẫn có thể gia tăng đáng kể. Ngân hàng Nhà nước đã nhiều lần yêu cầu chấn chỉnh các đơn vị vượt ngưỡng, đặc biệt là những ngân hàng có LDR trên 100%.

Đi cùng với đó là cuộc cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt, kéo theo biên lãi ròng (NIM) bị bào mòn và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh lời của toàn ngành.

Tiền gửi Kho bạc và vai trò “phao cứu sinh”

Trong bối cảnh ấy, Thông tư 08 được xem là một điều chỉnh kịp thời. Thay vì loại trừ hoàn toàn tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc như lộ trình cũ, quy định mới cho phép đưa 20% số dư này trở lại mẫu số LDR. Trong khi đó, phần tiền gửi không kỳ hạn vẫn bị loại trừ hoàn toàn, còn các khoản ký quỹ và tiền gửi vốn chuyên dùng cũng không được tính.

Báo cáo tài chính quý I/2026 cho thấy tiền gửi Kho bạc Nhà nước tại Vietcombank, BIDV và VietinBank đạt khoảng 563.000 tỷ đồng, tăng gần 39% so với cuối năm 2025.

Trong đó, Vietcombank và BIDV đều ghi nhận khoảng 189.000 tỷ đồng, chủ yếu là tiền gửi có kỳ hạn. Theo Thông tư 08, mỗi ngân hàng có thể được bổ sung khoảng 37.000 tỷ đồng vào mẫu số LDR, tương ứng dư địa tín dụng lý thuyết khoảng 31.000 tỷ đồng với trần LDR 85%.

VietinBank ghi nhận khoảng 185.000 tỷ đồng tiền gửi Kho bạc Nhà nước, song chưa công bố chi tiết cơ cấu kỳ hạn.

Động thái này mang lại tác động rõ rệt đối với Big 4. Với quy mô nắm giữ tiền gửi Kho bạc rất lớn, việc đưa 20% tiền gửi có kỳ hạn trở lại giúp các ngân hàng cải thiện LDR mà không cần tăng mạnh huy động từ thị trường với chi phí cao, cải thiện các chỉ tiêu thanh khoản cũng như dư địa tăng trưởng tín dụng.

“Khoảng thở” này có thể mở thêm dư địa tín dụng đáng kể, đặc biệt cho các Big4 vốn đang sát ngưỡng nhất, đồng thời đóng vai trò đầu tàu tăng trưởng và chịu tác động “sát sườn” nhất từ những quy định mới này.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia của SSI, đây vẫn chỉ là giải pháp kỹ thuật mang tính ngắn hạn. Quy định mới giúp giảm áp lực tức thời nhưng chưa xử lý tận gốc bài toán lệch pha giữa cấu trúc nguồn vốn và sử dụng vốn.

Về dài hạn, Big 4 vẫn cần chủ động đa dạng hóa nguồn huy động, nâng tỷ trọng tiền gửi cá nhân ổn định và điều chỉnh chiến lược cho vay theo hướng bền vững hơn về kỳ hạn.

Trong bối cảnh dự thảo sửa đổi Thông tư 22 định hướng chuyển sang chỉ số CDR (Credit-to-Deposit Ratio), việc nới lỏng một phần với tiền gửi Kho bạc càng trở nên đáng chú ý.

CDR được kỳ vọng phản ánh sát thực tế hơn khi bổ sung dư nợ trái phiếu doanh nghiệp vào tử số và loại trừ tiền gửi liên ngân hàng khỏi mẫu số. Sự kết hợp giữa Thông tư 08 và lộ trình chuyển sang CDR giúp tạo thêm không gian linh hoạt để Big 4 duy trì vai trò trụ cột cung ứng tín dụng cho nền kinh tế, đồng thời vẫn kiểm soát được rủi ro.

Chứng khoán ACBS đánh giá việc chuyển từ cách tính LDR sang CDR cho thấy định hướng quản lý chặt chẽ hơn của cơ quan điều hành, đồng thời thúc đẩy các ngân hàng tiến nhanh hơn tới các chuẩn mực quốc tế.

Dù vậy, tác động thực tế được cho là không quá lớn. Nguyên nhân là các ngân hàng vẫn có thể lựa chọn áp dụng bộ chỉ tiêu tiêu chuẩn như CDR hoặc chuyển sang các tiêu chí theo Basel III. Vì thế, dự thảo sửa đổi sẽ không tạo áp lực đáng kể lên thanh khoản hay khả năng mở rộng tín dụng của toàn ngành ngân hàng.

Hành trình tăng vốn và chuẩn mực Basel III

Dù liên tục có những điều chỉnh linh hoạt như Thông tư 08, bài toán LDR hay CDR vẫn chỉ phản ánh một phần áp lực thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Vấn đề cốt lõi về dài hạn nằm ở năng lực vốn tự có để hấp thụ rủi ro, đặc biệt khi Thông tư 14/2025 nâng chuẩn an toàn vốn tiệm cận Basel III từ tháng 9/2025.

Thêm nữa, hiện hệ số CAR của nhóm Big 4 duy trì khoảng hơn 10%, thấp hơn đáng kể so với mức 12 - 15% của nhiều ngân hàng tư nhân lớn. Điều này cũng khiến áp lực tăng vốn ngày càng cấp bách.

Trước bối cảnh đó, nhóm Big 4 đang tận dụng lợi nhuận chưa phân phối để bổ sung vốn cấp 1, trong đó Vietcombank dẫn đầu về quy mô lợi nhuận giữ lại.

Tại Đại hội đồng cổ đông mới đây, Chủ tịch Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng cho biết việc giữ lại gần 45.000 tỷ đồng lợi nhuận là giải pháp quan trọng giúp ngân hàng đáp ứng Basel III.

“Đây là một nguồn tăng vốn rất quan trọng cho vốn điều lệ của Vietcombank, giúp Vietcombank duy trì được vị thế là ngân hàng có vốn điều lệ lớn nhất hệ thống”, ông Tùng đánh giá.

Bên cạnh tăng vốn cấp 1, phát hành trái phiếu thứ cấp để bổ sung vốn cấp 2 vẫn là giải pháp phổ biến, dù đi kèm chi phí cao.

Trong khi đó, việc chuyển sang CDR cùng yêu cầu tuân thủ các chỉ tiêu Basel III như LCR (Liquidity Coverage Ratio) hay NSFR (Net Stable Funding Ratio) được kỳ vọng tạo thêm dư địa linh hoạt cho các ngân hàng đáp ứng chuẩn an toàn.

Một số nhà băng có thể giảm áp lực từ trần 85% nếu đạt mức tuân thủ cao với các chuẩn quốc tế. Điều này tạo động lực để Big 4 đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa quản trị rủi ro thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các biện pháp điều chỉnh kỹ thuật.

Theo SSI, nếu áp dụng cứng nhắc trần CDR 85%, nhiều ngân hàng sẽ phải tăng tốc huy động vốn, qua đó có thể làm chậm tăng trưởng tín dụng. Vì vậy, cách tiếp cận từng bước cùng các điều chỉnh như Thông tư 08 được xem phù hợp hơn trong giai đoạn chuyển tiếp.

Ở góc độ dài hạn, Big 4 vẫn đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng vốn, đa dạng hóa nguồn huy động và quản trị rủi ro kỳ hạn chặt chẽ hơn. Những ngân hàng tăng tốt vốn cấp 1 và tái cấu trúc hiệu quả bảng cân đối sẽ có lợi thế cạnh tranh bền vững hơn.

Theo các chuyên gia, khoảng thời gian “dễ thở” hiện nay cần được tận dụng để tối ưu cơ cấu huy động, nâng tỷ trọng tiền gửi ổn định, đa dạng hóa nguồn vốn trung dài hạn và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm đáp ứng Basel III toàn diện.

Đối với nền kinh tế, vai trò của Big 4 vẫn đặc biệt quan trọng khi đây là nhóm cung cấp phần lớn tín dụng cho các dự án hạ tầng và doanh nghiệp lớn. Vì vậy, việc duy trì thanh khoản ổn định ở nhóm ngân hàng này có ý nghĩa then chốt đối với an toàn hệ thống và tăng trưởng kinh tế bền vững.