Thủ tướng: Việt Nam chuyển từ lắp ráp sang làm chủ chip bán dẫn

Từ gia công đến làm chủ chip bán dẫn

Trong không khí của những ngày đầu năm 2026, sự kiện khởi công Nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên của Việt Nam tại Hà Nội đã trở thành tâm điểm chú ý của giới công nghệ và đầu tư.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã gọi đây là một dấu mốc chiến lược, thể hiện quyết tâm tham gia vào sân chơi công nghệ "khắc nghiệt" bậc nhất thế giới.

Trong bài phát biểu của mình, Thủ tướng cho hay, thế giới hiện đại đang vận hành dựa trên những vi mạch nhỏ bé. "Nhiều lĩnh vực của đời sống, từ chiếc nồi cơm điện, tủ lạnh, ti vi, điện thoại thông minh, xe điện, đến các hệ thống trí tuệ nhân tạo phức tạp đều gắn chặt chẽ với công nghiệp bán dẫn", ông nói.

Với quy mô toàn cầu đạt 2,3 nghìn tỷ USD, ngành chip bán dẫn đã vượt xa ý nghĩa của một ngành kinh tế thuần túy. Nó đã trở thành vấn đề địa chính trị, là biểu tượng cho sức mạnh và vị thế của mỗi quốc gia.

Thực tế đã chứng minh, bất kỳ đất nước nào thiếu hụt năng lực về chip bán dẫn sẽ ngay lập tức bị giới hạn trong khả năng tự chủ và bảo đảm an ninh quốc phòng.

Trước bối cảnh đó, Việt Nam buộc phải đối diện với những câu hỏi mang tính sống còn. Đó là việc xác định vị trí của đất nước trong chuỗi giá trị toàn cầu và quan trọng hơn, là sự lựa chọn giữa việc tiếp tục phụ thuộc hay vươn lên làm chủ công nghệ.

Thủ tướng thừa nhận, đây không phải là con đường dễ dàng. "Chúng ta lựa chọn con đường khó nhưng bền vững: Từng bước làm chủ công nghệ lõi, chủ động tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, trên cơ sở hợp tác bình đẳng, cùng có lợi", ông khẳng định.

Tinh thần được quán triệt là phải biến những điều không thể thành có thể, biến khó khăn thành thuận lợi. Đây là tư duy hành động quyết liệt để giải quyết bài toán tự chủ, thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và sự phụ thuộc công nghệ vốn đã kìm hãm nhiều quốc gia đang phát triển.

Mảnh ghép còn thiếu trong bức tranh công nghệ

Theo Thủ tướng Chính phủ, quyết định xây dựng nhà máy chế tạo chip là kết quả của một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt chính trị và pháp lý kéo dài hơn một thập kỷ.

Đảng và Nhà nước đã sớm xác định công nghệ thông tin là hạ tầng cốt lõi. Từ Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị năm 2014, đến Nghị quyết 23 năm 2018 và Nghị quyết 52 năm 2019, tư duy về phát triển công nghiệp điện tử đã liên tục được củng cố.

Đặc biệt, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị ban hành cuối năm 2024 đã lần đầu tiên xác định bán dẫn là công nghệ chiến lược cần phải từng bước làm chủ.

Sự chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đã định hình rõ ràng hướng đi này. Tổng Bí thư nhấn mạnh rằng phát triển công nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) là yêu cầu khách quan và là lựa chọn chiến lược.

AI không chỉ là động lực tăng trưởng mà còn phục vụ con người, giúp xã hội trở nên trí tuệ và nhân ái hơn. Để hiện thực hóa các chủ trương này, Quốc hội đã ban hành hệ thống 12 luật mới, trong đó có 4 luật tác động trực tiếp như Luật Công nghiệp công nghệ số hay Luật Đầu tư, tạo nên hành lang pháp lý thông thoáng chưa từng có.

Nhìn lại chặng đường đã qua, ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam không phải bắt đầu từ con số không, khi đã hình thành được một cộng đồng gần 60 doanh nghiệp có năng lực tự chủ thiết kế, trong đó có 13 doanh nghiệp nội địa.

Việt Nam cũng đã vươn lên trở thành trung tâm lớn thứ ba thế giới về xuất khẩu chip sang Hoa Kỳ trong lĩnh vực đóng gói và kiểm thử. Một đội ngũ nhân lực nòng cốt với gần 6.000 kỹ sư đã được hình thành, cùng với sự đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng nghiên cứu tại các đại học trọng điểm như Bách khoa Hà Nội hay Đại học FPT.

Sự hiện diện của những gã khổng lồ công nghệ như Intel, NVIDIA, Samsung và gần đây là ASML đã đưa Việt Nam trở thành điểm đến nổi bật trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

"Tuy nhiên, ngành công nghiệp chip bán dẫn của chúng ta vẫn thiếu một mắt xích then chốt, đó là năng lực chế tạo chip", ông nhấn mạnh.

Theo Thủ tướng, Việt Nam đã thiết kế được, đã đóng gói tốt, nhưng chưa thể tự mình sản xuất ra những con chip hoàn chỉnh từ khâu đầu đến khâu cuối. Đây chính là "khoảng trống" chiến lược mà nhà máy mới khởi công có nhiệm vụ phải lấp đầy.

Sự ra đời của nhà máy này khẳng định Việt Nam hoàn toàn có thể hoàn thiện mảnh ghép quan trọng nhất, đánh dấu bước chuyển mình từ gia công sang sáng tạo, nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên số.

Hướng tới tầm nhìn 2050

Trọng trách xây dựng nhà máy sản xuất chip đầu tiên được Chính phủ và Thủ tướng tin tưởng giao cho Bộ Quốc phòng, với đơn vị trực tiếp triển khai là Tập đoàn Viettel.

Quyết định này mang ý nghĩa, phát triển công nghệ bán dẫn tại Việt Nam không chỉ phục vụ kinh tế mà còn gắn liền với công nghiệp quốc phòng theo hướng lưỡng dụng, tự chủ và tự cường.

Thực tế, Viettel đã chứng minh năng lực của mình khi tiên phong nghiên cứu công nghệ cao, thiết kế và sản xuất thành công chip phục vụ công nghệ 5G và chip chuyên dụng cho hệ thống dò tìm.

Việc giao nhiệm vụ cho một tập đoàn quân đội mang theo niềm tin về tính kỷ luật và khả năng chinh phục khó khăn, đúng với tinh thần "nhiệm vụ nào cũng hoàn thành".

Thủ tướng yêu cầu Bộ Quốc phòng và Viettel phải đảm bảo dự án được triển khai đúng quy định, chất lượng và tiến độ. Đồng thời, ông đề nghị Bộ Khoa học Công nghệ, Bộ Tài chính và UBND TP. Hà Nội hỗ trợ tối đa cho dự án trọng điểm này, từ việc bàn giao mặt bằng đến bố trí vốn và kết nối chuyên gia.

Nhà máy chế tạo chip này được kỳ vọng sẽ mang lại năm ý nghĩa quan trọng. Thứ nhất là giúp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ lõi và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Thứ hai là đảm bảo an ninh và độ tin cậy công nghệ cho các lĩnh vực then chốt. Thứ ba, nhà máy sẽ đóng vai trò hạt nhân để xây dựng hệ sinh thái bán dẫn quốc gia, kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhà khoa học.

Thứ tư, đây là môi trường thực tế để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nơi các kỹ sư Việt Nam có thể trưởng thành và sáng tạo. Cuối cùng, nhà máy sẽ là cầu nối thu hút các doanh nghiệp tư nhân và vốn FDI cùng tham gia vào chuỗi cung ứng.

Nhìn về tương lai, Chính phủ đặt ra những mục tiêu rất cụ thể và tham vọng. Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế chip, 1 nhà máy chế tạo, và khoảng 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử.

Mục tiêu doanh thu công nghiệp bán dẫn đạt trên 25 tỷ USD mỗi năm, với giá trị gia tăng nội địa đạt từ 10-15%. Về nhân lực, kế hoạch là đào tạo được trên 50.000 kỹ sư và cử nhân, chuẩn bị sẵn sàng cho giai đoạn tăng tốc từ 2030 đến 2050.

Trong bức tranh lớn đó, Thủ tướng mong muốn Viettel đóng vai trò nòng cốt. Tập đoàn này không chỉ dừng lại ở việc xây dựng nhà máy mà còn phải làm chủ công nghệ chế tạo để phục vụ thiết kế sản phẩm công nghệ cao.

Hơn thế nữa, Viettel có trách nhiệm hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp và các trường đại học trong việc chế tạo mẫu nhanh, thử nghiệm và hoàn thiện công nghệ.

Đây là yếu tố then chốt để hình thành một hệ sinh thái bán dẫn thực sự sống động. Đồng thời, nhà máy cũng phải trở thành trung tâm thực hành đào tạo, góp phần trực tiếp vào mục tiêu nhân sự quốc gia.

Kết thúc bài phát biểu, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã trích lời của Tổng Bí thư Tô Lâm, nhấn mạnh rằng khoa học và công nghệ không còn là một lựa chọn, mà là con đường duy nhất.

Trước bước ngoặt lịch sử để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, sự tự chủ về công nghệ bán dẫn chính là chìa khóa để tạo ra đột phá về năng suất lao động, thay đổi chất lượng tăng trưởng và bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc.