TP.HCM kiến tạo thành phố thông minh từ cuộc chuyển đổi kép

"Số" và "xanh" hình thành đô thị thông minh mở rộng

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn tái định hình sâu sắc về kinh tế, công nghệ và môi trường, TP.HCM cũng không đứng ngoài cuộc khi theo đuổi một chiến lược phát triển mang tầm nhìn dài hạn. Đó là quá trình chuyển đổi kép gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh như hai bánh răng đồng trục, cùng thúc đẩy lẫn nhau để vận hành một mô hình đô thị thông minh và bền vững.

Đây không chỉ là lựa chọn về kỹ thuật hay chính sách, mà là yêu cầu phát triển tất yếu. Khi biến đổi khí hậu đe dọa trực tiếp các đô thị ven biển như TP.HCM, chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển dưới áp lực số hóa và xanh hóa, thì việc kết hợp giữa tư duy công nghệ và tư duy sinh thái là con đường tất yếu để vươn lên.

TP.HCM đã bước vào giai đoạn mang tính bước ngoặt khi tiến hành sáp nhập địa giới hành chính với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, mở rộng không gian đô thị. Đồng thời xác định chuyển đổi số là trụ cột kiến tạo mô hình thành phố thông minh.

Tại Diễn đàn kinh tế TP.HCM – Hyogo 2025, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó chủ tịch UBND TP.HCM khẳng định, thành phố đặt mục tiêu trở thành đô thị thông minh – xanh – số vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP.HCM tập trung vào ba trụ cột số hóa ưu tiên.

Thứ nhất là sản xuất công nghệ cao, trong đó đẩy mạnh ứng dụng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) và truy xuất dữ liệu theo thời gian thực tại các khu công nghiệp nhằm nâng cao năng suất và khả năng thích ứng với thị trường.

Thứ hai là tài chính công nghệ, với định hướng kết nối hệ sinh thái tài chính với khu công nghệ cao Sài Gòn, hình thành chuỗi giá trị dịch vụ kỹ thuật số và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Thứ ba là logistics liên vùng, tập trung phát triển đồng bộ hạ tầng logistics gắn với các đầu mối giao thông trọng điểm như cảng Cái Mép – Thị Vải và sân bay Long Thành, qua đó tối ưu dòng chảy thương mại nội địa và liên vùng.

Song song với trụ cột số, chuyển đổi xanh được xem là trục nền tảng để phát triển bền vững. Ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện nghiên cứu phát triển TP.HCM cho biết, chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mà đã trở thành con đường bắt buộc, nhất là khi Việt Nam đã cam kết tại COP26 về phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Một mô hình tiêu biểu đang được triển khai là chương trình “Vì một Cần Giờ xanh”, với mục tiêu xây dựng Cần Giờ trở thành địa phương kiểu mẫu về phát triển đô thị xanh và hướng tới phát thải ròng bằng 0.

Các hoạt động trọng tâm của chương trình bao gồm: đánh giá trữ lượng carbon của rừng ngập mặn nhằm tham gia thị trường carbon toàn cầu; chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch và phát triển hệ thống giao thông xanh; hoàn thiện hệ thống xử lý chất thải, đồng thời thay thế túi nilon bằng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Đặc biệt là phát triển mô hình “làng xanh” nhằm thiết lập chuẩn sống xanh bền vững cho cộng đồng địa phương.

Chuyển đổi số và xanh khi được triển khai đồng bộ chính là bộ đôi trụ cột giúp TP.HCM tái định vị vai trò đô thị trung tâm trong một cấu trúc liên kết vùng hiện đại, nơi công nghệ và sinh thái cùng định hình chất lượng sống tương lai.

Hợp tác quốc tế để tăng tốc

Nếu chuyển đổi kép là cỗ máy vận hành phát triển đô thị, thì hợp tác quốc tế chính là chất xúc tác tăng tốc. TP.HCM đang chủ động mở rộng các mối quan hệ đối tác chiến lược, trong đó tiêu biểu là mô hình hợp tác giữa TP.HCM và tỉnh Hyogo (Nhật Bản).

Ông Ono Matsuo, Tổng lãnh sự Nhật Bản tại TP.HCM nhấn mạnh, Hyogo và TP.HCM là hình mẫu về hợp tác đa chiều, từ chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực số đến phát triển đô thị xanh, thông minh. Sự hợp tác này không còn mang tính biểu tượng, mà đã trở thành một “phòng thí nghiệm thực tế” cho chiến lược chuyển đổi kép suốt gần 20 năm qua.

Một nội dung then chốt trong hợp tác quốc tế là đào tạo và luân chuyển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tỉnh Hyogo đang xây dựng hệ thống chứng nhận doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài, tạo điều kiện cho người Việt phát triển sự nghiệp tại Nhật và sau đó quay về đóng góp cho các doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam. Đây là một chu trình tuần hoàn nguồn nhân lực, giúp lan tỏa tri thức, công nghệ và văn hóa quản trị hiện đại.

Theo ông Nguyễn Thanh Toàn, Phó giám đốc Sở Tài chính TP.HCM, việc mở rộng địa giới hành chính là bước chuyển mình chiến lược để hình thành một vùng kinh tế siêu đô thị, liên kết vùng mạnh mẽ, đẩy mạnh logistics, công nghiệp công nghệ cao và tài chính quốc tế.

Trong đó, Nhật Bản tiếp tục khẳng định vai trò là đối tác đầu tư chiến lược hàng đầu của TP.HCM, với 2.232 dự án FDI còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký đạt hơn 15,4 tỷ USD tính đến tháng 6/2025. Nhật Bản hiện đứng thứ ba trong số 129 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào TP.HCM, chiếm khoảng 19,4% tổng vốn FDI toàn thành phố.

Đáng chú ý, các tập đoàn lớn như AEON, Mitsubishi Corporation, Hitachi Zosen, MUFG, Mizuho và Tokyu Corporation đang đóng vai trò dẫn dắt trong nhiều lĩnh vực trọng yếu, từ bán lẻ, công nghiệp, tài chính đến phát triển hạ tầng đô thị và công nghệ cao.

Với chiến lược chuyển đổi kép làm nền tảng và sự đồng hành của các đối tác chiến lược toàn cầu, TP.HCM đang từng bước hiện thực hóa giấc mơ trở thành một đô thị thông minh – xanh – số. Nơi đây không chỉ là trung tâm kinh tế của Việt Nam mà còn là điểm đến đáng sống và đáng đầu tư trong khu vực châu Á.