Xuất khẩu thủy sản chuẩn bị cho giai đoạn ‘vượt khó’

Theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tính riêng tháng 9/2025, xuất khẩu thủy sản đạt tổng kim ngạch hơn 990 triệu USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ.

Lũy kế 9 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 8,33 tỷ USD, tăng 15,5% so với năm 2024. Trong đó, tôm là ngành hàng dẫn đầu về giá trị xuất khẩu, đạt 3,38 tỷ USD, tăng mạnh hơn 20% trong 9 tháng đầu năm nhờ nhu cầu ổn định ở các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản.

Cá tra xếp ở vị trí thứ hai với 1,6 tỷ USD tổng giá trị xuất khẩu trong 9 tháng đầu năm nhờ xuất khẩu mạnh sang Mỹ, Trung Quốc và khu vực Trung Đông.

Theo VASEP, kết quả khởi sắc 9 tháng đầu năm cho thấy sự phục hồi vững chắc của ngành thủy sản trong bối cảnh biến động. Tuy nhiên, 3 tháng cuối năm và cả năm 2026, ngành thủy sản phải đối diện rất nhiều thách thức.

Áp lực lớn từ thị trường xuất khẩu thủy sản

Việc Mỹ áp mức thuế đối ứng 20% cho Việt Nam được xem là thách thức không nhỏ khi mức thuế này cao hơn so với các đối thủ cạnh tranh xuất khẩu thủy sản như mức 15% của Ecuador hay 19% của một số quốc gia Đông Nam Á.

Trong bối cảnh đó, ngành tôm gánh áp lực nặng nề hơn khi còn phải đối diện với mức thuế chống bán phá giá cao nhất lên đến 35,29%, sau khi Bộ Thương mại Mỹ công bố kết quả sơ bộ của kỳ rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19).

Được biết, đây là mức thuế chống bán phá giá cao nhất ngành tôm Việt Nam phải gánh chịu, có thể gây ra nhiều thiệt hại khi doanh nghiệp bị co hẹp biên lợi nhuận và đánh mất năng lực cạnh tranh so với đối thủ.

So với tôm, ngành cá tra có phần nào tươi sáng hơn bởi nhiều doanh nghiệp, bao gồm ông lớn Vĩnh Hoàn, được miễn thuế chống bán phá giá. Tuy nhiên, mức thuế đối ứng 20% cũng gây áp lực không nhỏ.

Đáng chú ý hơn, mới đây, 12 nghề cá khai thác của Việt Nam bị Mỹ từ chối công nhận tương đương, theo đạo luật bảo vệ động vật có vú ở biển. Điều này có nghĩa là từ năm 2026, sản phẩm từ 12 nghề cá này, bao gồm nhiều thủy sản xuất khẩu mạnh như cá ngừ, tôm hùm, cua, ghẹ sẽ không được phép xuất khẩu vào Mỹ.

Thiệt hại ước tính có thể lên đến hơn 500 triệu USD trong trường hợp phía Mỹ không thay đổi quyết định, theo VASEP.

Khó khăn, thách thức của xuất khẩu thủy sản diễn ra trong bối cảnh thẻ vàng IUU do phía EU áp cho thủy sản Việt Nam vẫn chưa được gỡ, gây ảnh hưởng không nhỏ tới chi phí của doanh nghiệp xuất khẩu sang EU cũng như thiệt hại về uy tín cho ngành thủy sản.

Những thách thức chồng chất khiến xuất khẩu thủy sản dự kiến sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong thời gian tới, dù bước vào giai đoạn cao điểm dịp cuối năm. Do đó, VASEP kiến nghị doanh nghiệp cần theo sát các diễn biến thị trường và chính sách thương mại để có phương án điều chỉnh chiến lược, tránh rủi ro.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng cần cơ cấu lại thị trường xuất khẩu, tập trung khai thác các thị trường tiềm năng như ASEAN, Trung Đông vốn có ít cạnh tranh, bên cạnh việc nỗ lực giữ các thị trường truyền thống như Mỹ, Nhật, EU, Trung Quốc.

VASEP cũng khuyến cáo doanh nghiệp đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng, ứng dụng đổi mới sáng tạo vào nuôi trồng và xây dựng thương hiệu, qua đó tiết giảm chi phí, nâng cao lợi nhuận.

“Sự chủ động, linh hoạt và sáng tạo sẽ là chìa khóa để ngành thủy sản vừa giữ vững thành quả, vừa mở rộng cơ hội trên các thị trường quốc tế trong thời gian tới”, VASEP nhấn mạnh.