Gốm Gia Nguyễn: Kiên định trên con đường nâng tầm gốm Việt

Trong câu chuyện với TheLEADER nhân ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, bà Nguyễn Thị Thu Giang, CEO Gốm Gia Nguyễn, chia sẻ về hành trình khởi nghiệp từ nền tảng truyền thống gia đình cũng như cách Gia Nguyễn tìm cho mình một hướng đi riêng giữa sự cạnh tranh ngày càng gay gắt của thị trường gốm sứ.

Là người con Làng gốm Bát Tràng, chắc hẳn chị rất yêu gốm sứ truyền thống của Việt Nam nên mới quyết định khởi nghiệp trong lĩnh vực gốm sứ?

Bà Nguyễn Thị Thu Giang: Gia đình tôi có truyền thống làm gốm lâu đời. Từ đời các cụ đã làm gốm rồi. Chiến tranh qua đi, đến đời bố tôi là người bắt đầu xây dựng lại nghề truyền thống của gia đình.

Bố tôi là một nghệ nhân gốm tài hoa. Ông đã sáng tạo ra một loại men rất độc đáo độc bản, được xuất khẩu rất nhiều sang Đức trong một thời gian dài.

Sinh ra trong một gia đình nghệ nhân, tình yêu gốm chảy trong huyết mạch của tôi như một lẽ tất yếu. Thuở bé, tình yêu đó chỉ đơn giản như việc thích chạm vào đất sét, hay lớn hơn chút nữa thì có thể phụ giúp xưởng của nhà một số công việc.

Lớn lên, đi ra ngoài, được học nhiều tri thức, tích lũy nhiều kinh nghiệm, tôi lại càng thấy yêu gốm truyền thống, yêu cái nghề của làng, của gia đình và cũng rất tự hào khi nghe ai nhắc đến gốm Bát Tràng.

Làng gốm Bát Tràng có truyền thống hơn 700 năm, trải qua nhiều thăng trầm, đến nay vẫn lưu giữ được nhiều giá trị. Đây cũng là làng nghề rất phát triển, vừa lưu giữ được bản sắc cổ truyền, vừa có thêm nhiều loại hình kinh tế như du lịch, dịch vụ, ẩm thực, qua đó đảm bảo đời sống và kinh tế cho bà con.

Dường như sự phát triển của Làng gốm Bát Tràng là nền tảng thuận lợi để phát triển một thương hiệu gốm sứ. Vậy, Gốm Gia Nguyễn và Gia Nguyễn Decor ra đời trong hoàn cảnh nào, thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Thu Giang: Gốm Gia Nguyễn ra đời trong bối cảnh Làng gốm Bát Tràng chứng kiến những bước chuyển mình mạnh mẽ.

Trước đây, gốm Bát Tràng xuất khẩu rất tốt, sang thị trường châu Âu hay Nhật Bản. Tuy nhiên, khoảng năm 2010, 2011, xuất khẩu chững lại do biến động kinh tế toàn cầu, bắt buộc các nghệ nhân Làng gốm Bát Tràng phải xoay chuyển qua tập trung vào những sản phẩm gốm phục vụ cho tiêu dùng trong nước, ví dụ như ấm chén, bát đĩa hay đồ thờ cúng.

Người dân Bát Tràng vốn có đức tính chịu khó và sáng tạo, khi tập trung cho thị trường trong nước đã không ngừng lắng nghe phản hồi để từng bước nâng cao tay nghề, chất lượng, cho ra đời nhiều loại men đẹp mắt như men tiêu, men hỏa biến, sản phẩm cũng đáp ứng tốt hơn thị hiếu của người tiêu dùng.

Hay như dòng sản phẩm gốm vuốt tay, vẽ tay thủ công, trước đây rất đắt nhưng nay giá đã rẻ hơn nhiều. So với nhiều sản phẩm gốm sứ công nghiệp của các công ty lớn hay của nước ngoài, gốm vuốt tay có “linh”, có chiều sâu hơn, nay trở nên dễ dàng tiếp cận với người tiêu dùng phổ thông.

Người Bát Tràng cũng rất có tinh thần học hỏi. Có những gia đình, để phát triển nghề, còn cho con cái đi du học về gốm sứ ở Trung Quốc. Người làng gốm tôi biết mình có điểm mạnh gì, điểm yếu ra sao và sẵn sàng học hỏi từ đối thủ, từ nước ngoài để phục vụ việc phát triển nghề gốm.

Rồi có những người nhanh nhạy về kinh doanh, đã phát triển thêm các dịch vụ du lịch, ẩm thực ở Bát Tràng, đưa Bát Tràng trở thành điểm đến du lịch nổi tiếng của Hà Nội. Cái tên Làng gốm Bát Tràng ngày càng gần gũi và đươc biết đến rộng rãi.

Tôi thành lập công ty để tiếp quản xưởng gốm của gia đình. Sau một biến cố gia đình, tôi chuyển qua sinh sống ở nội thành, đến năm 2015 thành lập Công ty CP Tập đoàn Blue Ocean, trong đó xây dựng hai thương hiệu chính là Gốm Gia Nguyễn và Gia Nguyễn Decor.

Tệp khách hàng mà Gốm Gia Nguyễn hướng đến là các nhà hàng và khách sạn cao cấp, có nhu cầu cao về các sản phẩm gốm thủ công, không chỉ chất lượng, đẹp mắt mà còn giàu giá trị truyền thống và mang tính độc bản.

Khoảng năm 2017 – 2019, ngành nhà hàng, khách sạn nở rộ, đem về lượng khách khá ổn định cho Gốm Gia Nguyễn. Sau 10 năm, cái tên Gia Nguyễn đã phần nào được biết đến bởi những người yêu nghệ thuật và hiểu về gốm sứ.

Năm 2018, khi đang cung cấp sản phẩm gốm cho một khách hàng, chúng tôi nhận ra nhu cầu rất lớn về các sản phẩm nội thất, trang trí. Từ đó, Gia Nguyễn Decor ra đời, tập trung vào các sản phẩm trang trí như tượng gốm, chậu gốm, tranh gỗ, tranh sơn dầu, tranh acrylic. Gia Nguyễn Decor cũng hướng tới tệp khách hàng tương tự như Gốm Gia Nguyễn.

Từ năm 2019 đến giờ, xưởng tranh chủ yếu tập trung vào sáng tác cho các dự án, chẳng hạn Garrya Mù Cang Chải, Gran Melia Nha Trang, Potique Hotel … Đối với mỗi dự án, chúng tôi lắng nghe nhu cầu của chủ đầu tư, từ đó lên ý tưởng, phác họa và cho ra đời những bức tranh độc bản, thể hiện được tinh thần của dự án, góp phần làm tăng thêm đẳng cấp, sự sang trọng của các dự án.

Xưởng tranh của Gia Nguyễn Decor cũng là nơi để một số họa sĩ trẻ có tay nghề có kỹ thuật cao có một không gian để sáng tạo, thể hiện đam mê, thay vì tự vật lộn trên thị trường khi chưa xây dựng được tên tuổi, danh tiếng.

Giữ gìn truyền thống trong hơi thở hiện đại

Điều gì khiến bà lựa chọn xây dựng một thương hiệu, thay vì chọn làm theo cách như đa số người khác là nối nghiệp, tiếp quản và duy trì xưởng gốm của gia đình?

Bà Nguyễn Thị Thu Giang: Thương hiệu đem lại giá trị to lớn, khó thể nào đong đếm hết được bằng tiền. Muốn phát triển ngành gốm sứ không chỉ trong nước mà vươn ra quốc tế, rất cần phải có một thương hiệu của riêng mình.

Ngoài ra, thương hiệu cũng là lời bảo chứng cho những giá trị sẽ được trường tồn với thời gian, bao gồm cả những giá trị của riêng gia đình tôi, chẳng hạn, dòng men độc bản do bố tôi sáng tạo ra.

Thương hiệu là lời bảo chứng cho những giá trị sẽ được trường tồn với thời gian

Trước giờ, giống như nhiều làng nghề khác, người dân làng tôi ít chú tâm đến thương hiệu. Chủ yếu, họ đặt tên xưởng bằng cách ghép tên của hai vợ chồng chủ xưởng lại với nhau, đến đời con cháu lại đổi tên tiếp.

Còn tôi muốn một cái gì đó trường tồn hơn, một thương hiệu để kể cả khi tôi mất đi, vẫn sẽ còn tồn tại. Một thương hiệu kể cả khi con tôi không muốn nối nghiệp, tôi có thể chuyển nhượng cho người khác, miễn là họ trân trọng giá trị gốm cổ truyền và có cùng tư tưởng phát triển thương hiệu gốm sứ giống như tôi.

Tất nhiên, thương hiệu Gia Nguyễn cũng “đứng trên vai người khổng lồ” là thương hiệu Làng gốm Bát Tràng. Chỉ là tôi tập trung vào phân khúc gốm cao cấp, độc bản để cung cấp cho những nhà hàng, khách sạn sang trọng và có yêu cầu cao về nghệ thuật.

Hiện nay, người tiêu dùng có thể dễ dàng sở hữu một món đồ gốm, sứ đẹp mắt với giá rẻ thông qua các sàn thương mại điện tử. Đây có phải là thách thức của Gia Nguyễn nói riêng và Làng gốm Bát Tràng nói chung?

Bà Nguyễn Thị Thu Giang: Có thể đâu đó có sự thách thức với ngành gốm Việt Nam và gốm Bát Tràng, đặc biệt khi ngành gốm Trung Quốc rất phát triển, họ có thể làm ra những sản phẩm đẹp với giá rẻ, qua đó được lòng người tiêu dùng, đặc biệt là ở phân khúc bình dân.

Tuy nhiên, thách thức này không phải quá lớn. Đối với Gia Nguyễn, sự nở rộ của các sản phẩm gốm đến từ Trung Quốc giống như một cuộc chơi. Bởi, phải có sự so sánh, người tiêu dùng mới có thể nhìn nhận đúng hơn về giá trị của sản phẩm.

Trên mạng, thương nhân luôn quảng cáo rằng hàng của họ là tốt nhất, có chất lượng cao nhất. Tuy nhiên, chất lượng ra sao thì người tiêu dùng mới biết rõ nhất, thông qua quá trình sử dụng và qua cả những công cụ thông tin.

Nhiều khi, rẻ chưa chắc đã là lợi thế, bởi rẻ quá thì người tiêu dùng có thể nghi ngờ về chất lượng, đặc biệt với những sản phẩm đựng thực phẩm, đồ uống như ấm chén, bát đĩa.

Cũng phải nói thật một điều rằng ngành gốm Trung Quốc quá phát triển và phát triển theo hướng công nghiệp hóa. Họ sản xuất gốm bằng máy móc, với số lượng lớn nên giá rất rẻ.

Rõ ràng, chúng ta không thể đua với họ trên con đường đó vì họ đã “về đích” lâu rồi. Gốm Bát Tràng nói chung và Gia Nguyễn nói riêng cần phải đi theo một con đường riêng, tạo ra sản phẩm đảm bảo về cả chất lượng, thẩm mỹ lẫn những giá trị vô hình như truyền thống, văn hóa hay sự độc bản, đến từ gốm vuốt tay, vẽ thủ công hay những dòng men độc đáo như men tiêu, men hỏa biến.

Ngoài ra, gốm Bát Tràng cũng có một vài xưởng tập trung vào việc giảm giá thành sản phẩm bằng cách in hoa văn công nghiệp , qua đó đưa sản phẩm gốm tới gần hơn với người tiêu dùng. 

Chúng tôi cũng ứng dụng công nghệ làm một số công đoạn, chẳng hạn như chuyển đổi từ mừng bằng than sang ga, tạo hình sản phẩm thay từ bằng bàn in calíp sang bàn in cán lăn, góp cho sản phẩm đều đẹp hơn điều này làm tăng thêm giá trị cho sản phẩm rất nhiều.

Tuy nhiên, dù có áp dụng công nghệ, Gốm Gia Nguyễn nói riêng và Gốm Bát Tràng nói chung vẫn bám sát nét đẹp thủ công truyền thống của cha ông.

Xin cảm ơn bà!