Quốc hội thông qua nghị quyết sửa Hiến pháp

Sáng 16/6, với sự đồng thuận tuyệt đối từ 470 đại biểu có mặt, Quốc hội đã thông qua nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013. Đây là bước điều chỉnh mang tính nền tảng, nhằm tái cấu trúc tổ chức bộ máy chính quyền và phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Nghị quyết có hiệu lực ngay từ thời điểm được thông qua. Chủ tịch nước sẽ thực hiện công bố văn bản này. Trong đó, nhiều nội dung quan trọng về đơn vị hành chính, cơ cấu chính quyền địa phương và vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội đã được điều chỉnh.

Điều 110 sửa đổi xác định rõ hệ thống đơn vị hành chính chỉ còn hai cấp: cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các đơn vị hành chính cấp dưới do luật định.

Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt vẫn do Quốc hội thành lập. Mọi thay đổi về địa giới hành chính phải lấy ý kiến nhân dân và thực hiện đúng trình tự, thủ tục do Quốc hội quy định.

Điều 111 làm rõ cơ cấu chính quyền địa phương, bao gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo. Riêng đối với các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, việc tổ chức bộ máy sẽ do Quốc hội quyết định.

Một nội dung đáng chú ý là Điều 9 sửa đổi, khẳng định vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam như là bộ phận của hệ thống chính trị, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài.

Tổ chức này có nhiệm vụ tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, thể hiện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, đồng thời thực hiện giám sát, phản biện xã hội; phản ánh kiến nghị của người dân đến các cơ quan nhà nước; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân.

Cùng với đó, Điều 10 khẳng định Công đoàn Việt Nam là tổ chức đại diện duy nhất cho người lao động trong nước về quan hệ lao động và quan hệ quốc tế. Công đoàn tham gia vào nhiều hoạt động quản lý và giám sát của Nhà nước, đặc biệt trong bảo vệ quyền lợi người lao động.

Khoản 1 Điều 84 cũng được sửa đổi để mở rộng nhóm chủ thể có quyền trình dự án luật và pháp lệnh, bao gồm Chủ tịch nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước, Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cơ quan trung ương của tổ chức chính trị - xã hội.

Một thay đổi mang tính hành chính lớn sẽ diễn ra từ ngày 1/7/2025, khi toàn bộ đơn vị hành chính cấp huyện kết thúc hoạt động. Điều này dẫn đến việc không tổ chức bầu cử một số chức danh lãnh đạo tại đơn vị mới hình thành.

Thay vào đó, căn cứ thông báo của cấp ủy có thẩm quyền quản lý cán bộ, Ủy ban thường vụ Quốc hội chỉ định chủ tịch, phó chủ tịch hội đồng nhân dân, trưởng các ban của hội đồng nhân dân, trưởng đoàn, phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hình thành sau sắp xếp;

Thủ tướng Chính phủ chỉ định chủ tịch, phó chủ tịch ủy ban nhân dân ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hình thành sau sắp xếp;

Thường trực hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chỉ định ủy viên ủy ban nhân dân cùng cấp và chỉ định chủ tịch, phó chủ tịch hội đồng nhân dân, trưởng các ban của hội đồng nhân dân, chủ tịch, phó chủ tịch ủy ban nhân dân của đơn vị hành chính cấp dưới hình thành sau sắp xếp;

Thường trực hội đồng nhân dân ở đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hình thành sau sắp xếp chỉ định ủy viên ủy ban nhân dân cùng cấp. 

Trong trường hợp đặc biệt, nghị quyết cho phép cho phép chỉ định nhân sự không phải là đại biểu hội đồng nhân dân giữ các chức danh chủ tịch, phó chủ tịch, trưởng các ban của hội đồng nhân dân ở đơn vị hành chính hình thành sau sắp xếp hoặc làm đại biểu hội đồng nhân dân để hình thành hội đồng nhân dân lâm thời ở các phường đang thực hiện mô hình chính quyền đô thị không tổ chức hội đồng nhân dân.