Xây dựng 'chỗ đứng' cho người đồng nát, ve chai trong bức tranh ô nhiễm nhựa toàn cầu
Phạm Sơn
Thứ sáu, 30/12/2022 - 09:43
Không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia khác trên thế giới đang ghi nhận và tìm kiếm giải pháp hiệu quả nhằm hỗ trợ khu vực thu gom rác thải phi chính thức.
Người thu gom rác dân lập đóng vai trò quan trọng trong quản lý chất thải rắn tại nhiều quốc gia
Khoảng 12,6 – 56 triệu người đang hoạt động trong khu vực phi chính thức liên quan đến rác thải, bao gồm các công đoạn thu gom, phân loại và tái chế. Tại một số quốc gia, phần lớn rác thải được xử lý hoặc tái chế trong khu vực này, tuy nhiên không nhận được sự công nhận từ phía chính quyền, cũng như không nhận được mức thu nhập tương xứng với đóng góp.
Ví dụ như tại khu vực Mỹ La tinh và vịnh Caribbean, lực lượng phi chính thức đóng góp khoảng từ 50 – 99% đầu vào cho ngành công nghiệp tái chế, tuy nhiên chỉ được hưởng 5% lợi nhuận.
Tại Việt Nam, lực lượng phi chính thức, chính là những người đồng nát, ve chai, người thu gom rác dân lập, vựa phế liệu và làng nghề tái chế, suốt nhiều năm qua, cũng không nhận được sự ghi nhận và quan tâm đúng mực. Mãi cho đến gần đây, khi cu thế kinh tế tuần hoàn lên ngôi, một số tổ chức, doanh nghiệp dành sự quan tâm nhiều hơn đến lực lượng thu gom, tái chế rác thải phi chính thức, có thể kể đến như Enda Việt Nam; VietCycle…
Bên cạnh những mục tiêu về xã hội, các dự án hỗ trợ lực lượng lao động phi chính thức còn xuất phát từ thực tế là lực lượng này đóng vai trò quan trọng trong bức tranh kinh tế tuần hoàn. Một nghiên cứu của tập đoàn BVRio, tiền đề cho dự án hợp tác giữa BVRio, Tetra Pak Việt Nam và Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam), đã chỉ ra, những người đồng nát, ve chai, thu gom rác dân lập là “mắt xích không thể thiếu” trong chuỗi thu gom, tái chế phế liệu.
Không chỉ tại Việt Nam mà trên toàn thế giới, nhóm thu gom, xử lý rác thải phi chính thức đang ngày càng được nhìn nhận đúng hơn với giá trị đem lại. Một số tập đoàn lớn như Coca Cola, Pepsico, Unilever, Nestlé… đã tham gia vào Sáng kiến Tuấn hoàn công bằng, với mục tiêu “tôn trọng và ghi nhận vai trì” của khu vực xử lý chất thải phi chính thức”.
Sáng kiến này dựa trên Nguyên tắc tuần hoàn công bằng, thực tiễn hóa Nguyên tắc hướng dẫn về kinh doanh và nhân quyền của Liên hợp quốc đối với lĩnh vực rác thải phi chính thức. Nguyên tắc chỉ ra nhiều rủi ro mà người nhặt rác dân lập phải đối mặt, bao gồm làm việc trong môi trường thiếu an toàn, thu nhập bấp bênh, không được hưởng trợ cấp xã hội hay bị phân biệt đối xử trong xã hội, đồng thời
Gần đây, trong cuộc đàm phán liên chính phủ đầu tiên nhằm xây dựng hiệp ước toàn cầu cho ô nhiễm nhựa được tổ chức tại Uruguay, phái đoàn đại diện đến từ Liên minh những người thu gom rác quốc tế (International Alliance of Waste pickers – IAW), đã yêu cầu được tham gia tất cả các cuộc thảo luận xoay quanh hiệp ước.
Dự kiến, hiệp ước về ô nhiễm nhựa toàn cầu sẽ tạo ra khung pháp lý yêu cầu các nhà sản xuất phải thay đổi thiết kế sản phẩm, tăng cường tính tái chế. IAW kỳ vọng, những người thu gom rác phi chính thức cũng sẽ được hưởng lợi từ những khung pháp lý đó. Bên cạnh đó, IAW kêu gọi các giải pháp chuyển đổi sinh kế cho người nhặt rác nếu thu nhập của họ bị tác động bởi những lệnh cấm hoặc hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần.
Sự tham gia của IAW trong cuộc đám phán chứng tỏ các quốc gia đang dần thừa nhận vai trò của lực lượng thu gom rác thải phi chính thức trong bức tranh toàn cảnh của kinh tế tuần hoàn. Đây là thời cơ quan trọng để các bên liên quan cân nhắc tới việc thiết lập một mô hình kinh tế tuần hoàn bền vững, không chỉ bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế mà còn đảm bảo tác động tích cực tới xã hội.
Hoạt động thu gom, tái chế tự phát của khu vực phi chính thức còn tồn tại nhiều bất cập. Tuy nhiên, không thể phủ nhận vai trò của khu vực này trong bức tranh quản lý chất thải rắn cũng như thiết lập mô hình kinh tế tuần hoàn.
Những người hành nghề vệ sinh môi trường là “ô sin” của Việt Nam, đóng góp và hy sinh thầm lặng để làm sạch cho đất nước. Tuy nhiên, không những không được quan tâm đúng mức, họ còn là đối tượng để nhiều người đổ lỗi.
Theo đại diện Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam), những người đồng nát, ve chai, tái chế tự phát là “tài sản quý của Việt Nam”. Nhóm phi chính thức này nếu nhận được hỗ trợ từ chính sách sẽ tạo ra động lực thúc đẩy cho kinh tế tuần hoàn.
Các làng nghề tái chế rác thải có sự mâu thuẫn với quá trình áp dụng chính sách Mở rộng trách nhiệm nhà sản xuất (EPR). Tuy nhiên, điều chỉnh hoạt động của những làng nghề tái chế này theo hướng bền vững và hiệu quả có thể sẽ giúp ích rất lớn cho quá trình xử lý rác thải.
Bộ Nông nghiệp và môi trường vừa chính thức công bố danh sách 40 sản phẩm đạt hạng 5 sao cấp quốc gia trong đợt đánh giá cuối cùng của giai đoạn 2021 - 2025.
Kinh tế tuần hoàn khởi nguồn từ triết lý tuần hoàn tự nhiên, cùng với tín chỉ carbon, trở thành giải pháp cốt lõi cho sự sống còn của nhân loại trước khủng hoảng.
Tín chỉ carbon là giải pháp đảm bảo sinh kế rừng cho bà con lâm dân, thay cho những mô hình độc canh cây công nghiệp gây hệ lụy lâu dài cho môi trường.
Vinhomes tổ chức ĐHĐCĐ 2026, đặt mục tiêu doanh thu 285.000 tỷ đồng, lãi kỷ lục 60.000 tỷ đồng; đồng thời phát triển siêu đô thị mới và thông qua kế hoạch cổ tức 2025.
Không chỉ xác lập kỷ lục lợi nhuận mới đạt 8.900 tỷ đồng, Techcombank còn gây bất ngờ bằng một cuộc “thay máu” danh mục tín dụng ngoạn mục, khẳng định nội lực của một định chế tài chính đang ở độ chín về cả công nghệ lẫn chiến lược.
Antesco tập trung chuẩn bị các tiêu chuẩn ESG nhằm huy động nguồn tài chính quốc tế hiện thực hóa mục tiêu trở thành nhà sản xuất rau quả top 3 Đông Nam Á.