Bình ổn thị trường vàng: Đã đến lúc lập sàn vàng quốc gia?

Tại cuộc họp của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nhằm quán triệt chỉ đạo của Thủ tướng về thị trường vàng và triển khai Nghị định 232/2025/NĐ-CP, phó Thống đốc Phạm Quang Dũng cho biết, cơ quan này đang khẩn trương nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đề xuất phương án thành lập sở giao dịch vàng quốc gia.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, việc thành lập sàn giao dịch vàng thời điểm này là giải pháp quan trọng để đưa thị trường vàng về quỹ đạo minh bạch và ổn định. Đồng thời, mở ra cơ hội chuyển từ giao dịch vàng vật chất sang các sản phẩm tài chính hiện đại như chứng chỉ vàng, hợp đồng kỳ hạn, hay quỹ ETF vàng.

Điều này không chỉ giảm phụ thuộc vào vàng vật chất mà còn huy động được nguồn lực vàng trong dân. Hơn hết, việc hình thành sàn vàng quốc gia là bước đi tất yếu, phù hợp thông lệ quốc tế và mang lại lợi ích kép khi kênh này còn trở thành công cụ chính sách tài chính - tiền tệ quan trọng.

Giải pháp 'gỡ nút thắt' cho thị trường vàng

Sáng 13/9, giá vàng miếng SJC được Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn niêm yết ở mức giá mua vào 128,1 triệu đồng và bán ra 131,1 triệu đồng/lượng.

Tính theo mức giá đóng cửa gần nhất của vàng thế giới, quy đổi ra vàng trong nước theo tỷ giá bán USD của ngân hàng Vietcombank, giá vàng thế giới tương đương 117,6 triệu đồng/lượng.

Như vậy, hiện chênh lệch giá vàng thế giới và giá vàng miếng SJC trong nước hiện chỉ còn 13,4 triệu đồng/lượng, thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng khoảng 20 triệu đồng/lượng (chưa tính thuế, phí) vào phiên ngày 7/9 khi giá vàng lên tới 135,4 triệu đồng/lượng.

Có thể thấy, giá vàng đã có phần "hạ nhiệt" so với vài ngày trước, song đáng lưu ý, chênh lệch giữa hai chiều mua – bán mỗi lượng ở các thương hiệu đều "kéo rộng" lên mức từ 3-3,9 triệu đồng/lượng (cao gấp đôi so với tuần trước), từ đó gây lỗ nặng cho nhà đầu tư chỉ sau một tuần.

Chính vì giá vàng liên tục tăng gây nhiễu loạn thị trường, việc sàn giao dịch vàng quốc gia được thành lập là rất cấp thiết. Bởi lẽ, theo các chuyên gia kinh tế, khi sàn vàng quốc gia được thành lập, Ngân hàng Nhà nước sẽ có thêm công cụ can thiệp thị trường thông qua việc mua - bán giao ngay, điều tiết cung - cầu minh bạch và hạn chế biến động bất thường.

Đặc biệt, một sàn giao dịch tập trung với cơ chế khớp lệnh tự động và báo giá thời gian thực sẽ khắc phục tình trạng mất cân xứng thông tin, thu hẹp chênh lệch giá vàng trong nước với thế giới, hạn chế thao túng và tăng độ chính xác của giá tham chiếu.

Tiến sĩ - luật sư Lê Bá Thường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu pháp luật và văn hóa doanh nghiệp TP.HCM cho hay, việc nghiên cứu lập sàn giao dịch vàng quốc gia là một bước đi chiến lược nhằm minh bạch hóa và ổn định thị trường vàng Việt Nam. Với bối cảnh hiện tại, một mô hình phù hợp cần cân bằng giữa thông lệ quốc tế và đặc thù trong nước - nơi người dân có thói quen tích trữ vàng vật chất.

Phân tích các mô hình tiềm năng hiện nay, chuyên gia này nhận định, có ba phương án chính về việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia.

Thứ nhất, thành lập Sở Giao dịch vàng quốc gia độc lập. Mô hình này cho phép xây dựng một hành lang pháp lý và hạ tầng chuyên biệt cho vàng, dễ dàng quản lý và giám sát. Tuy nhiên, việc xây dựng từ đầu sẽ tốn kém thời gian và chi phí.

Thứ hai, giao dịch vàng trên Sở Giao dịch hàng hóa (MXV) để tận dụng hạ tầng và kinh nghiệm sẵn có của MXV sẽ giúp rút ngắn thời gian triển khai và tiết kiệm chi phí. Dù vậy, cần có sự điều chỉnh quy định để phù hợp với đặc tính của vàng, một loại hàng hóa nhạy cảm và có ảnh hưởng lớn đến an ninh tiền tệ.

Thứ ba là sàn giao dịch vàng trong Trung tâm tài chính quốc tế. Đây là mô hình hiện đại, có khả năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài và nâng cao vị thế của thị trường tài chính Việt Nam. Tuy nhiên, mô hình này đòi hỏi một hành lang pháp lý tiên tiến và mức độ tự do hóa cao, có thể là một thách thức trong giai đoạn đầu.

Chọn mô hình giao dịch vàng nào?

Nhiều chuyên gia kỳ vọng, sàn vàng quốc gia kết hợp với mô hình tài khoản vàng và số hóa giao dịch sẽ là cú hích, đưa thị trường vàng Việt Nam hội nhập sâu hơn, vận hành minh bạch và ổn định. Những kinh nghiệm từ sàn SGE và các thị trường quốc tế là kênh tham khảo quan trọng để Ngân hàng Nhà nước xây dựng một hệ thống giao dịch vàng hiện đại, đáp ứng nhu cầu đầu tư của người dân và doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm sự ổn định của nền kinh tế.

Ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao Công ty chứng khoán KIS Việt Nam cho hay, thời điểm này rất phù hợp để thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia, bởi lẽ hiện giao dịch vàng vật chất trên thị trường đang quá nóng và đang có khuynh hướng đầu cơ rất cao, nhà đầu tư mua vàng theo 'bầy đàn', sợ bỏ lỡ cơ hội.

"Tôi thấy hiện nay nhiều nơi nhà đầu tư vẫn xếp hàng đi mua vàng khi giá vàng tăng rất cao, đồng thời cũng chênh lệch tới mười mấy triệu đồng/lượng so với giá vàng thế giới nên nguy cơ thua lỗ là rất cao", ông Phương nói.

Theo chuyên gia này, giá vàng thường tăng khi các nhà đầu tư tài chính đánh giá nền kinh tế, thị trường tiền tệ rủi ro và có thể dẫn đến hệ quả xấu, hoặc có những biến động về địa chính trị có thể dẫn đến các xung đột gây rủi ro cho nền kinh tế...Lúc đó, các nhà đầu tư mới đổ xô đi mua vàng và xem đây là "tài sản trú ẩn".

Tuy nhiên, hiện nay mọi thứ trong nước đang ổn định mà giá vàng trong nước lại tăng mạnh cho thấy yếu tố này khá bất hợp lý, mang yếu tố trục lợi và đầu cơ rất cao. Vì vậy, việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia thời điểm này phù hợp với nhu cầu đầu tư, đồng thời cũng góp phần giảm độ "nóng" không cần thiết của thị trường vàng vật chất.

"Các nhà đầu tư thích vàng sẽ có một sân chơi mới, nơi để đầu tư vàng theo gu nhưng không có quá nhiều tác động đến vàng vật chất", ông Phương nói thêm.

Ông Thường đề xuất, trong bối cảnh hiện nay, mô hình hybrid kết hợp giao dịch vàng vật chất và vàng tài khoản (chứng chỉ vàng) trên một nền tảng tập trung như Sở Giao dịch Vàng quốc gia hoặc tích hợp vào MXV tỏ ra phù hợp nhất.

"Mô hình này vừa đáp ứng được nhu cầu sở hữu vàng vật chất của người dân, vừa từng bước dịch chuyển sang các hình thức giao dịch hiện đại, không dùng tiền mặt", ông nói.

Theo chuyên gia này, việc cho phép giao dịch chứng chỉ vàng sẽ giúp huy động nguồn lực vàng trong dân vào nền kinh tế, giảm áp lực lên cung vàng vật chất và hạn chế tình trạng "vàng hóa" nền kinh tế. Tuy nhiên, để thành công, mô hình này cần được quản lý chặt chẽ bởi Nhà nước, liên thông với giá thế giới và có cơ chế đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư, đặc biệt là quyền được chuyển đổi từ chứng chỉ ra vàng vật chất khi có yêu cầu.

"Cùng với việc bãi bỏ độc quyền sản xuất vàng miếng SJC theo Nghị định 232/2025/NĐ-CP, việc thiết lập một sàn giao dịch được quản lý tốt sẽ là chìa khóa để bình ổn thị trường vàng, thu hẹp chênh lệch giá và tăng cường an toàn cho hệ thống tài chính", ông Thường nhận định.