'Chìa khóa vàng' mở lối thị trường vốn cho doanh nghiệp Việt

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn trưởng thành rõ rệt. Xếp hạng tín nhiệm không còn giữ vai trò công cụ tham khảo mà đã trở thành yếu tố mang tính quyết định, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp hơn, giúp nhà đầu tư an tâm hơn và giúp toàn thị trường vận hành minh bạch hơn.

Tại hội thảo “Thị trường xếp hạng tín nhiệm Việt Nam: Định hướng và tiềm năng phát triển”, các chuyên gia đều thống nhất rằng xếp hạng tín nhiệm đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc củng cố niềm tin, nâng cao tính minh bạch và hỗ trợ hiệu quả quá trình huy động vốn trung và dài hạn.

Việt Nam đang ở giai đoạn bản lề phát triển và yêu cầu về một thị trường vốn hiện đại với hệ thống đánh giá rủi ro theo chuẩn mực quốc tế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

“Bộ não thứ hai” của doanh nghiệp phát hành

Doanh nghiệp hiện không còn xem xếp hạng tín nhiệm là thủ tục mang tính hình thức mà coi đây như một góc nhìn độc lập để tự soi chiếu và đánh giá. “Xếp hạng tín nhiệm không phải là ‘kim chỉ nam’ chính xác hay cuối cùng, nhưng lại là nguồn tham khảo có giá trị lớn giúp doanh nghiệp xây dựng phương án phát hành phù hợp”, Bà Bá Thị Thu Huệ, Giám đốc Thương mại FiinRatings, nhấn mạnh.

Theo bà Huệ, quá trình huy động vốn của doanh nghiệp thường trải qua ba giai đoạn và xếp hạng tín nhiệm hiện diện xuyên suốt từng bước. Trước phát hành, báo cáo xếp hạng giúp doanh nghiệp rà soát hồ sơ tài chính, lựa chọn công cụ phù hợp và tham khảo mức lãi suất thị trường.

Khi đã định hình phương án, kết quả xếp hạng trở thành bằng chứng thuyết phục để mở rộng tập nhà đầu tư và đàm phán mức lãi suất cũng như kỳ hạn thuận lợi hơn nhờ mức độ minh bạch cao. Sau giao dịch, những phân tích độc lập từ đơn vị xếp hạng giúp doanh nghiệp rút kinh nghiệm và cải thiện hồ sơ tín dụng cho các kế hoạch phát hành tiếp theo.

FiinRatings hiện đưa ra năm bước chuẩn bị nhằm tối ưu hóa giá trị của kết quả xếp hạng, bao gồm xây dựng chiến lược vốn rõ ràng, tích hợp xếp hạng tín nhiệm vào tiến trình phát hành, cân nhắc dịch vụ tư vấn nếu là doanh nghiệp mới, chủ động chia sẻ thông tin và theo dõi đánh giá định kỳ. Những doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các bước này có thể rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị, tối ưu chi phí và nâng hiệu quả huy động vốn.

“Lá chắn” cho nhà đầu tư và các định chế tài chính

Đối với nhà đầu tư, xếp hạng tín nhiệm là công cụ sàng lọc đầu tiên để xác định doanh nghiệp minh bạch, lựa chọn lãi suất tương ứng với khẩu vị rủi ro, theo dõi danh mục sau đầu tư và tính toán vốn theo hệ số rủi ro.

Ngân hàng thương mại hiện đã có cơ sở pháp lý rõ ràng để triển khai khi Thông tư 14/2025 cho phép tham chiếu xếp hạng độc lập trong tính toán tài sản có trọng số rủi ro, phù hợp yêu cầu Basel III. Việc chuyển đổi giữa thang điểm nội địa và quốc tế vẫn còn khó khăn do thiếu dữ liệu về default rate (tỉ lệ vỡ nợ), tuy nhiên hướng đi đã được xác lập.

Trong lĩnh vực bảo hiểm, các doanh nghiệp quốc tế từ lâu đã dùng xếp hạng tín nhiệm để xác định biên an toàn vốn. Việt Nam cũng đang dần chuyển sang mô hình này theo Luật Kinh doanh Bảo hiểm 2022.

Bên cạnh đó, các đơn vị tư vấn như công ty chứng khoán sử dụng kết quả xếp hạng để thẩm định nhanh hơn, phân phối trái phiếu hiệu quả hơn và thu hút nhà đầu tư nhờ thông tin được xác minh độc lập.

Bà Huệ dẫn chứng nhiều trường hợp thực tế để minh họa giá trị của xếp hạng tín nhiệm. Công ty Nước sạch Hòa Bình Xuân Mai đã phát hành thành công trái phiếu xanh có kỳ hạn 20 năm với mức lãi suất ưu đãi. Công ty chứng khoán Vietcap đã sử dụng kết quả xếp hạng để huy động hợp vốn quốc tế thành công. Hay như công ty chứng khoán SSI duy trì xếp hạng trong bốn năm liên tiếp, áp dụng cho cả phát hành trái phiếu và tăng cường minh bạch khi làm việc với nhà đầu tư.

Theo bà Huệ, xếp hạng tín nhiệm đang trở thành nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn đa dạng và dài hạn hơn. Kết quả xếp hạng là cơ sở quan trọng trong việc đàm phán lãi suất, kỳ hạn, tăng uy tín và giảm chi phí vốn bền vững.

Tăng trưởng mạnh mẽ và khung pháp lý chặt chẽ hơn nhưng rộng mở hơn

Xếp hạng tín nhiệm đang lan tỏa nhanh chóng trong cộng đồng doanh nghiệp. Chỉ sau năm năm, đã có hơn 140 doanh nghiệp từ các lĩnh vực bất động sản, năng lượng, chứng khoán đến sản xuất tham gia.

Trong năm 2024, tổng giá trị 216.600 tỷ đồng trái phiếu của 54 tổ chức phát hành đã được xếp hạng, chiếm gần một nửa thị trường. Đến mười tháng đầu năm 2025, giá trị này tăng gấp đôi, đạt 287.400 tỷ đồng. Dư nợ trái phiếu được xếp hạng tính đến cuối tháng 10 đạt gần 461.000 tỷ đồng, chiếm hơn 33% tổng dư nợ thị trường.

Khung pháp lý cũng đang được hoàn thiện từng bước. Từ năm 2023, trái phiếu phát hành ra công chúng bắt buộc phải có kết quả xếp hạng. Sang năm 2024, yêu cầu này mở rộng sang phát hành riêng lẻ. Nghị định 245/2025 chính thức yêu cầu xếp hạng cho mọi đợt phát hành công chúng.

Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2026, nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp muốn giao dịch trái phiếu riêng lẻ cần đảm bảo trái phiếu có kết quả xếp hạng tín nhiệm hoặc có tài sản bảo đảm đi kèm kết quả xếp hạng, giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư.

Trên góc độ cơ quan quản lý, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính thuộc Bộ Tài chính, nhận định rằng việc áp dụng yêu cầu bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu doanh nghiệp là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện cấu trúc thị trường vốn.

Bà cho biết từ năm 2023, các đợt phát hành ra công chúng đã phải có kết quả xếp hạng và đến năm 2024, quy định này áp dụng cho cả phát hành riêng lẻ. Bộ Tài chính cũng đã đề xuất sửa đổi Luật Chứng khoán và Luật Doanh nghiệp, nhằm xác định rõ trách nhiệm của tổ chức xếp hạng tín nhiệm và điều kiện phát hành trái phiếu dành cho nhà đầu tư cá nhân.

Ở phương diện hiệu quả thị trường, bà Tâm nhấn mạnh xếp hạng tín nhiệm giúp cả doanh nghiệp và nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác.

Với nhà đầu tư, kết quả xếp hạng là căn cứ để đánh giá khả năng trả nợ và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp, từ đó lượng hóa mức độ rủi ro trước khi giải ngân. Với doanh nghiệp phát hành, một mức xếp hạng cao góp phần nâng uy tín, tăng tính minh bạch và giảm chi phí huy động vốn.