Dự án xanh vẫn bị làm khó

TS. Ngô Công Thành, Liên chi hội Tài chính khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA), kể câu chuyện về một doanh nghiệp Nhật Bản muốn đầu tư xây dựng nhà máy điện sinh khối ở Tuyên Quang, với công suất đề xuất là 50MW nhưng quy định chỉ được giới hạn ở mức 30MW.

Doanh nghiệp này sau đó đã phải mất rất nhiều thời gian, công sức để nâng công suất lên 50MW như dự kiến, dù các nguồn năng lượng thay thế nhiên liệu hóa thạch đang là chủ trương lớn hướng đến mục tiêu phát thải ròng bằng 0 cũng như nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp sản xuất trên trường quốc tế.

Một lĩnh vực đang được quan tâm phát triển để giải bài toán ô nhiễm khác là ngành công nghiệp tái chế cũng vấp phải nhiều khó khăn khi triển khai dự án. Ông Lê Anh, Giám đốc phát triển bền vững Công ty CP Nhựa tái chế DUYTAN (DTR), cho biết, nhiều địa phương không quan tâm, thậm chí là từ chối thẳng dự án nhà máy nhựa tái chế với lý do là chưa có chủ trương, chính sách.

Ngành công nghiệp tái chế vốn chịu tiếng xấu do suốt nhiều năm vẫn manh mún, lạc hậu, không đảm bảo quy trình làm thất thoát phế liệu, khí thải và nước thải gây ô nhiễm thứ cấp.

Tuy nhiên, nhà máy của DTR đặt tại Long An là một dự án xanh, đã đạt tiêu chí không tạo ra chất thải, doanh nghiệp cũng nhận được chứng nhận doanh nghiệp công nghệ cao do Bộ Khoa học và công nghệ cấp. Do đó, ông Lê Anh khẳng định, việc lo ngại nhà máy tái chế nhựa của doanh nghiệp này gây ô nhiễm là thiếu căn cứ.

Thực tế cho thấy, xu thế xây dựng các dự án xanh, đáp ứng các tiêu chí kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải thông qua tận dụng tài nguyên và ứng dụng công nghệ tiên tiến đang diễn ra khá mạnh ở cộng đồng doanh nghiệp, vừa thể hiện trách nhiệm với môi trường và cộng đồng, vừa đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng và thị trường toàn cầu.

Trong xu thế đó, vai trò của các khu công nghiệp là rất quan trọng để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp xử lý chất thải, cộng sinh công nghiệp một cách hiệu quả nhưng các khu công nghiệp cũng đang gặp vướng mắc về cơ chế.

Tiêu biểu như khu công nghiệp Nam Cầu Kiền ở huyện Thủy Nguyên, TP. Hải Phòng được xem như là đơn vị tiên phong ứng dụng các giải pháp “tiệm cận kinh tế tuần hoàn”. Tuy nhiên, toàn bộ nước thải sau quá trình xử lý đạt chuẩn tại khu công nghiệp này phải đổ ra sông do chưa có tiêu chí để kinh doanh hay tái sử dụng.

Khó chuyển đổi xanh

Bên cạnh những ngành công nghiệp xanh, ngành công nghiệp truyền thống mong muốn chuyển đổi thông qua các dự án xanh cũng không đơn giản. Tiêu biểu như một vài năm qua, nhiều địa phương từ chối các dự án dệt nhuộm bởi những lo ngại về vệ sinh môi trường.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), việc xây dựng các dự án dệt nhuộm là bước đi quan trọng giúp ngành dệt may tự chủ được nguyên liệu đầu vào thay vì chỉ đáp ứng được khoảng 10% như hiện nay. Tự chủ đầu vào là cách để ngành dệt may kiểm soát tính bền vững của chuỗi cung ứng, tránh những rủi ro liên quan đến tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Ngành dệt may được điểm tên là một trong những ngành công nghiệp gây ô nhiễm lớn nhưng đang có sự chuyển biến hết sức tích cực. Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch VITAS, cho biết, một số giải pháp chuyển đổi đang được tiến hành triệt để trong ngành dệt may, tiêu biểu như không sử dụng dầu, củi, than đá để đốt nồi hơi mà thay bằng viên nén sinh khối hoặc điện.

Hoặc hầu hết các dự án dệt may trong khu vực phía Nam, do có điều kiện thời tiết thuận lợi, đã chuyển sang sử dụng điện mặt trời áp mái để cung cấp năng lượng cho vận hành.

Trên thực tế, bất kể ngành công nghiệp nào cũng có khả năng triển khai dự án xanh nếu nhà đầu tư, doanh nghiệp có sự quan tâm đúng mức, có nghiên cứu và ứng dụng những giải pháp tiên tiến, hiệu quả.

Ngược lại, bất kể ngành nào, kể cả những lĩnh vực đang được các địa phương chào đón, được Nhà nước chủ trương thu hút đầu tư như xe điện, bán dẫn cũng có thể gây ra ô nhiễm nghiêm trọng nếu quản lý kém hiệu quả.

Do đó, cần có cơ chế khuyến khích những dự án xanh một cách hiệu quả, đi kèm với những giải pháp và tiêu chí quản lý rõ ràng để khuyến khích phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, năng lực thu hút đầu tư của nền kinh tế.