SMEs cần thực thi ESG sớm nếu không muốn bị loại khỏi cuộc chơi

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn phát triển bền vững đang dần trở thành “hộ chiếu” để doanh nghiệp bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu, khái niệm ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) không còn là lựa chọn, mà là chuẩn mực vận hành mới của nền kinh tế hiện đại.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) vẫn cho rằng đây là “cuộc chơi xa xỉ” chỉ dành cho các tập đoàn lớn, khi nguồn lực, nhân sự và tài chính của họ còn hạn chế.

Trên thực tế, theo ông Tô Thanh Sơn, Giám đốc Phát triển bền vững, Công ty TNHH SGS Việt Nam , chính nhóm SMEs mới là những người cần bắt đầu sớm nhất với ESG bởi đây không chỉ là xu hướng toàn cầu, mà là “ngôn ngữ minh bạch” giúp doanh nghiệp chứng minh năng lực, tạo niềm tin và mở cánh cửa hợp tác quốc tế.

TheLEADER đã có cuộc trao đổi với ông Tô Thanh Sơn để làm rõ hơn vì sao ESG đang trở thành “chuẩn bắt buộc” cho mọi doanh nghiệp, và cách mà các SMEs có thể bắt đầu hành trình này một cách thực tế, vừa sức nhưng hiệu quả.

ESG giúp SMEs chứng minh năng lực trưởng thành

Thưa ông, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) thường than thiếu vốn, thiếu người, nguồn lực hạn chế. Với điều kiện như vậy, liệu họ có thật sự cần phải chuyển đổi theo xu hướng ESG hay không, hay đây vẫn chỉ là “cuộc chơi của ông lớn”?

Ông Tô Thanh Sơn: Đây là câu hỏi tôi được nghe rất nhiều, nhưng thực tế lại ngược: chính nhóm SMEs mới là đối tượng cần bắt đầu sớm nhất với ESG. Mỗi doanh nghiệp đều có hành trình trưởng thành của riêng mình từ hộ kinh doanh lên công ty, từ công ty lên tập đoàn, từ thị trường nội địa ra quốc tế.

Ở mỗi nấc thang đó, doanh nghiệp đều phải chứng minh rằng mình vận hành hiệu quả, minh bạch và có trách nhiệm. ESG chính là công cụ giúp họ kể lại điều đó bằng ngôn ngữ dữ liệu.

Trước đây, một bản báo cáo tài chính là đủ để nhà đầu tư hay đối tác đánh giá năng lực. Nhưng trong thời đại ngày nay, bức tranh ấy sẽ không còn trọn vẹn nếu thiếu những câu hỏi về nguồn gốc doanh thu, hiệu quả sử dụng năng lượng, cách doanh nghiệp đối xử với người lao động, và việc tuân thủ các quy định môi trường. Khi không có dữ liệu rõ ràng, doanh nghiệp sẽ khó vay vốn, khó tham gia chuỗi cung ứng, và đặc biệt là khó tạo dựng niềm tin.

Ông nói ESG là “điều bắt buộc”. Vì sao ông lại khẳng định mạnh mẽ như vậy?

Ông Tô Thanh Sơn: Vì nền kinh tế hiện nay không còn mua giá và chất lượng, mà mua cả niềm tin và trách nhiệm. Doanh nghiệp nào không thể chứng minh được mình làm ăn minh bạch, vận hành bền vững thì sớm muộn cũng sẽ bị loại khỏi cuộc chơi. ESG không phải là trào lưu, mà là chuẩn mực mới của thị trường – nơi mọi hoạt động nội bộ từ tiêu thụ năng lượng, sử dụng nguyên liệu, đến quản trị con người đều được chuyển hóa thành dữ liệu minh bạch, có thể kiểm chứng. Nhờ đó, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn rẻ hơn, hợp tác với đối tác FDI, hoặc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở cấp độ rộng hơn, ESG còn là ngôn ngữ chung của nền kinh tế xanh. Doanh nghiệp Việt muốn bước vào sân chơi quốc tế buộc phải nói cùng một thứ tiếng: minh bạch, chuẩn hóa và tuân thủ.

Không có ESG, họ khó đứng vững, ngay cả ở thị trường nội địa nơi người tiêu dùng ngày càng văn minh và khắt khe hơn. Nói ESG là “bắt buộc” không nhằm tạo áp lực, mà để chỉ ra một thực tế: doanh nghiệp nào chậm thích nghi sẽ tự đánh mất cơ hội của chính mình.

Khi ESG trở thành khoản đầu tư sinh lời

Nhưng thực tế, nhiều chủ doanh nghiệp SMEs cho rằng “ESG là chi phí”. Theo ông, làm sao để thay đổi được tư duy này?

Ông Tô Thanh Sơn: Đúng là phần lớn doanh nghiệp nhỏ hiện nay vẫn xem ESG như một khoản phải chi, thậm chí là gánh nặng tài chính. Nhưng tôi cho rằng vướng mắc lớn nhất không nằm ở tiền, mà nằm ở tư duy.

Tiền thiếu có thể vay, người thiếu có thể tuyển, kiến thức thiếu có thể học. Nhưng nếu tư duy đã khép lại, cho rằng ESG là “xa xỉ” hay “không cần thiết”, thì dù có nguồn lực thế nào cũng không thể bắt đầu.

Cách đơn giản nhất để thay đổi là đổi góc nhìn từ chi phí sang đầu tư nhìn thấy được. ESG không phải điều gì mơ hồ, mà hoàn toàn mang lại giá trị cụ thể, đo được và quy đổi được thành tiền.

Chỉ cần giảm 5% điện, nước hay nguyên liệu tiêu thụ, doanh nghiệp đã tiết kiệm được một khoản đáng kể, đó chính là ESG. Khi có báo cáo minh bạch, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận gói vay xanh với lãi suất ưu đãi, đó cũng là ESG.

Hay việc đáp ứng yêu cầu của đối tác để được ký hợp đồng dài hạn 3–5 năm, cũng là ESG. Thậm chí, xây dựng hình ảnh doanh nghiệp minh bạch, có trách nhiệm để thu hút và giữ chân người giỏi vẫn là ESG.

Nói một cách dễ hiểu, ESG không phải là việc làm thêm, mà là cách doanh nghiệp kể lại đúng những gì mình đang làm bằng dữ liệu minh bạch để người khác tin. Khi nhìn thấy giá trị thật, doanh nghiệp sẽ tự nhiên muốn làm.

Vậy nếu một SME muốn bắt đầu thực hiện ESG, họ nên bắt đầu từ đâu để không bị rối và đi đúng hướng?

Ông Tô Thanh Sơn: ESG không phải chiếc áo rộng chỉ dành cho tập đoàn, mà bắt đầu từ những việc nhỏ rất đơn giản doanh nghiệp vẫn đang làm hằng ngày. Trước hết, hãy gom dữ liệu nội bộ như mỗi tháng doanh nghiệp dùng bao nhiêu điện, nước, nguyên liệu, thải bao nhiêu rác, đó đã là phần “E”.

Kế đến, chuẩn hóa con người và tuân thủ: hợp đồng lao động đầy đủ, an toàn lao động đảm bảo, lương và BHXH minh bạch, đó là phần “S” và “G”.

Và cuối cùng, doanh nghiệp có thể đặt mục tiêu rất nhỏ, cụ thể như năm nay giảm 5% điện, tái sử dụng 5% nguyên liệu, hay chuẩn hóa hồ sơ nhân sự. Làm được từng việc nhỏ như vậy đã là “đang làm ESG”.

Quan trọng là đừng bắt đầu bằng các bộ tiêu chuẩn dày hàng trăm trang, mà hãy bắt đầu bằng câu hỏi: “Doanh nghiệp tôi đang có dữ liệu gì, và tôi muốn chứng minh điều gì với đối tác?” như vậy là đủ.

Như vậy theo ông thì những lợi ích cụ thể nhất mà SMEs có thể nhận được khi triển khai ESG là gì?

Ông Tô Thanh Sơn: Lợi ích của ESG không nằm đâu xa, mà thể hiện rất rõ trong hoạt động hằng ngày. Có thể chia thành 5 nhóm chính, và tất cả đều đo được, nhìn thấy được. Thứ nhất, tiết kiệm tức thì: đo lường và giảm điện, nước, nguyên liệu giúp loại bỏ lãng phí, tăng hiệu quả.

Thứ hai, cơ hội tham gia chuỗi cung ứng, khi các tập đoàn FDI và khách hàng quốc tế ưu tiên doanh nghiệp có dữ liệu ESG minh bạch.

Thứ ba, tiếp cận vốn rẻ hơn qua các gói tín dụng xanh.

Thứ tư, thu hút và giữ chân nhân sự giỏi, đặc biệt là thế hệ trẻ muốn làm việc trong môi trường văn minh.

Và cuối cùng, tự tin khi “ra biển lớn”, có dữ liệu ESG trong tay, doanh nghiệp có thể thuyết phục nhà đầu tư, đối tác hay kể cả báo chí bằng bằng chứng thật về năng lực và uy tín.

Vai trò của SGS trong hành trình ESG này là gì, thưa ông? Và SGS sẽ đồng hành như thế nào với SMEs trong quá trình triển khai?

Ông Tô Thanh Sơn: SGS là một trong những tập đoàn hàng đầu thế giới trong lĩnh vực TIC – Testing, Inspection, Certification (Kiểm nghiệm – Kiểm định – Chứng nhận). Trong hành trình ESG, SGS đóng vai trò bên thứ ba độc lập, giúp doanh nghiệp bảo đảm rằng mọi dữ liệu, báo cáo hay cam kết phát triển bền vững đều được kiểm chứng minh bạch và đáng tin cậy.

Cụ thể, nếu doanh nghiệp tự xây dựng báo cáo ESG hoặc báo cáo phát thải, SGS sẽ thẩm tra và xác nhận tính chính xác của số liệu, bảo đảm rằng mọi thông tin được đo lường đúng chuẩn quốc tế.

 Không chỉ dừng ở vai trò là đơn vị thẩm định, SGS còn thông qua chiến dịch toàn cầu và thông điệp "Impact Now" cung cấp toàn diện các giải pháp giúp doanh nghiệp từng bước xây dựng hệ thống và phát triển bền vững theo hướng ESG từ những bước cơ bản đến hệ thống nâng cao theo tiêu chuẩn quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, mô hình kinh tế tuần hoàn hay báo cáo phi tài chính.

Với mạng lưới hoạt động tại gần 200 quốc gia, SGS còn đóng vai trò cầu nối toàn cầu, giúp doanh nghiệp Việt Nam đi đúng các bộ tiêu chuẩn mà các hiệp hội, nhãn hàng và tổ chức tài chính quốc tế yêu cầu.

Nói đơn giản, nếu doanh nghiệp muốn chắc chắn rằng báo cáo của mình được minh bạch và có giá trị với thị trường, hãy để SGS làm bên thẩm tra độc lập. Đó chính là giá trị cốt lõi của chúng tôi.

Xin cảm ơn ông!