An sinh toàn diện trong kỷ nguyên số

Nhận diện khoảng trống an sinh

Bốn giờ chiều tại một góc đường Nguyễn Thị Minh Khai (TP.HCM), anh Tuấn, một tài xế công nghệ Be tấp xe vào lề, tranh thủ uống ngụm nước và kiểm tra ứng dụng trên điện thoại. Ở tuổi 50, sau nhiều năm chạy xe đường dài, anh chuyển sang chạy xe công nghệ vì thu nhập vẫn tương đối ổn định, song anh được linh hoạt thời gian để nghỉ ngơi, lo cho gia đình.

Quan trọng hơn, anh bắt đầu được tiếp cận những chế độ dành cho đối tác tài xế Be trên nền tảng: từ thưởng theo hiệu suất, hỗ trợ tài chính, đến các phúc lợi an sinh được thiết kế phù hợp với đặc thù lao động linh hoạt.

Tuy nhiên, anh Tuấn chỉ đại diện cho một phần rất nhỏ trong bức tranh rộng lớn hơn của thị trường lao động phi chính thức. Theo số liệu từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Bảo hiểm xã hội Việt Nam, nhóm lao động phi chính thức hiện có quy mô lên tới khoảng 32,6 triệu người, chiếm hơn 60% lực lượng lao động cả nước. Nhóm này bao gồm tiểu thương tại các chợ truyền thống, hộ kinh doanh cá thể nhỏ lẻ, người làm nghề tự do và cả lực lượng tài xế công nghệ.

Gọi họ là "missing middle" (tạm dịch: nhóm giữa bị bỏ lỡ), bởi vị thế của họ luôn ở trạng thái chông chênh trong hệ thống an sinh hiện hành. Họ không đủ “nghèo” để thuộc diện trợ cấp xã hội, nhưng cũng chưa nằm trong vùng bao phủ của các cơ chế bảo hiểm xã hội bắt buộc hay phúc lợi doanh nghiệp truyền thống. Tự chủ về công việc, nhưng khi rủi ro xảy ra, họ gần như phải tự xoay xở.

Cách đó không xa, chị Hạnh, một tiểu thương bán hàng rong đang thu dọn bàn ghế khi trời chập choạng tối. Mỗi ngày, chị tự gánh toàn bộ chi phí: vốn hàng, địa điểm buôn bán tạm bợ, rủi ro thời tiết và cả sức khỏe của chính mình. Không có nền tảng đứng sau, không hợp đồng lao động, không bảo hiểm, cũng không có bất kỳ cơ chế hỗ trợ nào khi ốm đau, thiếu vốn hay thu nhập gián đoạn. Với chị, an sinh vẫn là một khái niệm xa xỉ, hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng lao động từng ngày.

Trong bức tranh đó, lực lượng lao động trên nền tảng số, dù xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống đô thị, thực chất vẫn chỉ là phần nổi rất nhỏ. Đơn cử như tại Be Group, một trong những nền tảng công nghệ hàng đầu Việt Nam với mạng lưới khoảng 500.000 đối tác tài xế và người giúp việc, thì quy mô này cũng chỉ tương đương khoảng 1,5% của toàn bộ nhóm "missing middle".

Sự đối lập giữa hai câu chuyện cho thấy một thực tế rõ ràng, trong khi một bộ phận nhỏ lao động trên nền tảng số đã bắt đầu tiếp cận các mô hình an sinh linh hoạt, phù hợp với đặc thù công việc, thì hàng chục triệu lao động phi chính thức ngoài nền tảng vẫn đứng ngoài mọi cơ chế bảo vệ.

Khoảng trống an sinh này đặt ra một câu hỏi lớn cho xã hội trong bối cảnh kinh tế số đang mở rộng nhanh chóng: làm thế nào để thiết kế các mô hình an sinh đủ linh hoạt, đủ bao trùm, để không ai bị bỏ lại phía sau?

Mô hình Tháp An sinh ba tầng

Tại Be Group, bài toán lấp đầy khoảng trống an sinh cũng là nỗi trăn trở của ban lãnh đạo doanh nghiệp từ nhiều năm nay. Xuất phát từ sự thấu hiểu về nỗi lo cơm áo gạo tiền hằng ngày của người tài xế, với trọng tâm là hỗ trợ sinh kế bền vững, nhưng không đánh đổi tính linh hoạt đặc trưng của kinh tế số, Be Group nhìn bài toán này dưới mô hình được gọi là "Tháp An sinh ba tầng".

Theo đó, tầng nền tảng và quan trọng nhất là "sinh kế ổn định". Có một thực tế là người lao động sẽ không thể nghĩ đến chuyện mua bảo hiểm hay tiết kiệm cho tương lai, nếu ngày mai họ chưa biết lấy gì để sống.

Tiến sĩ Lê Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm tư vấn ứng dụng kinh tế thuộc Viện nghiên cứu phát triển TP.HCMcho rằng, khi sinh kế hằng ngày chưa ổn, các nhu cầu dài hạn như tiết kiệm, hay an sinh tuổi già khó lòng trở thành ưu tiên.

Thấu hiểu điều này, Be Group củng cố tầng "sinh kế ổn định" bằng công nghệ. Nền tảng này cung cấp các công cụ giúp tối ưu thời gian, năng suất và minh bạch thu nhập. Với mạng lưới 500.000 đối tác tài xế và việc mở rộng cơ hội cho hơn 100.000 người mới mỗi năm, nền tảng này đang tạo ra mức tăng trưởng thu nhập trung bình 10-15% hằng năm cho các đối tác.

Ngay dịp Tết 2026, Be Group đưa ra chương trình thưởng Tết được thiết kế không chỉ như một khoản thưởng, mà là một sự chia sẻ gánh nặng, khi mỗi lao động trên nền tảng sẽ nhận được mức thưởng dao động từ 500.000 đồng đến hơn 2.500.000 đồng

Theo đại diện Be Group, các chương trình thưởng được triển khai xuyên suốt năm như một chính sách bổ trợ thu nhập. Riêng dịp Tết, đây là hình thức hỗ trợ tài chính kịp thời, giúp đối tác chủ động hơn trong kế hoạch chi tiêu khi nhu cầu sinh hoạt tăng cao.

Bên cạnh tiền thưởng, đối tác tài xế, giúp việc Be còn nhận thêm các quyền lợi thiết thực như ưu đãi dịch vụ dọn dẹp nhà cửa beGiúpviệc và hỗ trợ chi phí di chuyển bằng máy bay, xe khách, tàu hỏa, tặng giỏ quà Tết… góp phần san sẻ nhu cầu sinh hoạt của gia đình trong dịp đầu năm. Qua đó, Be khẳng định định hướng đồng hành cùng đối tác không chỉ trên từng cuốc xe, mà trong cả đời sống hằng ngày.

Khi nỗi lo cơm áo đã vơi bớt, Tháp An sinh tiếp tục vươn lên tầng hai là “bình đẳng số và năng lực tự chủ". Đây là tầng của sự tôn trọng và trao quyền. Người lao động tự do, đặc biệt là tài xế công nghệ, thường gặp những rào cản vô hình khi tiếp cận công nghệ, cũng như các dịch vụ tài chính chính thống.

Ông Nguyễn Anh Vịnh, Giám đốc chi nhánh CEP Bến Nghé cho hay, nhóm lao động này có nhu cầu vay vốn thực tế và chính đáng, nhưng cánh cửa ngân hàng thường khép lại vì thiếu những giấy tờ chứng minh thu nhập theo khuôn mẫu. Hệ quả là nhiều người buộc phải tìm đến tín dụng đen với rủi ro khôn lường.

Việc Be Group bắt tay với các tổ chức tài chính như CEP hay các đơn vị đào tạo nghề chính là chìa khóa để phá bỏ rào cản này. Nền tảng công nghệ giúp xác thực năng lực tài chính và sự uy tín của tài xế, từ đó mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn an toàn, phù hợp với khả năng chi trả

Ông Nguyễn Nhật Anh, Phó giám đốc Vườn ươm doanh nghiệp trẻ BSSC, cũng đồng tình với quan điểm này, khi cho rằng an sinh trong kinh tế số không chỉ dừng lại ở trợ cấp. Nó phải bao gồm việc cung cấp công cụ, cải thiện môi trường làm việc và các chương trình nâng cao năng lực.

Cuối cùng, ở đỉnh của tháp là tầng ba mang ý nghĩa "bảo vệ dài hạn". Đây là bệ đỡ tăng khả năng chống đỡ rủi ro cho đối tác. Được biết, năm 2025 là năm thứ ba liên tiếp Be duy trì chính sách hỗ trợ 100% bảo hiểm tai nạn cho nhóm đối tác thân thiết. Hay gói bảo hiểm tai nạn toàn diện 24/7 được Be thiết kế với phương thức đóng giãn cách, chỉ 25.000 đồng mỗi tuần, giúp đối tác Be tích luỹ quyền lợi bảo hiểm đến 1 tỷ đồng sau 50 tuần.

Song song đó, Trung tâm BE5X tiếp tục đóng vai trò cầu nối đối tác tài xế Be với các doanh nghiệp, tổ chức uy tín như CEP, VPBank trong mảng tài chính; Haval, Selex… trong mảng phương tiện, nhằm mang đến các giải pháp vay ưu đãi để mua hoặc thuê phương tiện, mà không phải chịu áp lực lãi suất quá lớn.

Nhìn vào Tháp An sinh ba tầng của Be Group, người ta thấy một nỗ lực nghiêm túc trong việc giải bài toán an sinh của thời đại. Từ một cuốc xe buổi sớm của anh Tuấn đến những chính sách về bảo hiểm và tín dụng, khoảng cách đang dần được thu hẹp lại đáng kể.