CEO GreenYellow Việt Nam: Chuyển đổi năng lượng cần nhiều hơn một dự án điện mặt trời

Nếu trước đây doanh nghiệp chỉ tìm kiếm một dự án điện mặt trời để giảm chi phí điện, thì nay bài toán đã mở rộng thành chuyển đổi toàn bộ hệ thống năng lượng. Theo ông Nguyễn Xuân Thắng, Tổng giám đốc GreenYellow Việt Nam, trước áp lực từ ESG (môi trường, xã hội, quản trị) và chuỗi cung ứng toàn cầu, nhu cầu của doanh nghiệp không còn dừng ở một giải pháp đơn lẻ mà hướng tới một hệ sinh thái năng lượng toàn diện, kết hợp công nghệ, tài chính và cơ chế chính sách để tiến tới mục tiêu sử dụng năng lượng sạch.

Khách hàng đang thay đổi cách tiếp cận bài toán năng lượng

Theo ông, điều gì đã khiến doanh nghiệp chuyển từ việc tìm kiếm một dự án điện mặt trời sang những giải pháp năng lượng toàn diện hơn?

Ông Nguyễn Xuân Thắng: Theo tôi, thay đổi lớn nhất là Việt Nam ngày càng hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới. Khi tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp không còn chỉ cạnh tranh về giá hay chất lượng sản phẩm mà còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững, trong đó ESG đã trở thành một yêu cầu gần như bắt buộc.

ESG bao gồm ba yếu tố là môi trường (Environment), xã hội (Social) và quản trị (Governance). Đối với nhiều thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam, đây không còn là những tiêu chí mang tính khuyến khích mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng. Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam chiếm khoảng 80–85% GDP, nên việc đáp ứng các tiêu chuẩn ESG ngày càng có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Vì vậy, nhu cầu của doanh nghiệp cũng thay đổi. Nếu trước đây họ chỉ quan tâm đến việc đầu tư một dự án điện mặt trời thì hiện nay họ cần những đối tác có thể đồng hành trong cả quá trình chuyển đổi năng lượng, từ việc tăng tỷ trọng sử dụng năng lượng tái tạo đến từng bước hướng tới mục tiêu sử dụng hoàn toàn năng lượng sạch trong hoạt động sản xuất.

Vì sao nhóm khách hàng C&I (doanh nghiệp thương mại và công nghiệp) đang trở thành động lực tăng trưởng của thị trường năng lượng? Đâu là sự khác biệt của nhóm khách hàng này so với giai đoạn trước?

Ông Nguyễn Xuân Thắng: Thực tế, nhóm khách hàng C&I luôn giữ vai trò quan trọng đối với thị trường năng lượng. Đặc biệt, trong lĩnh vực công nghiệp, các doanh nghiệp sản xuất phục vụ xuất khẩu, nhất là khối FDI, hiện chiếm phần lớn kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Đây là nhóm chịu áp lực lớn trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường và sử dụng năng lượng sạch từ các thị trường quốc tế.

Đối với nhóm khách hàng thương mại, nhu cầu cũng ngày càng rõ nét. Nhiều chuỗi bán lẻ, siêu thị, bệnh viện, trường học và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài khi hoạt động tại Việt Nam vẫn phải tuân thủ các tiêu chuẩn ESG tương tự như tại thị trường bản địa.

Có thể nói, nhu cầu sử dụng năng lượng tái tạo của nhóm khách hàng C&I đã hình thành từ lâu. Tuy nhiên, trước đây họ chưa có điều kiện tiếp cận các giải pháp này một cách thuận lợi do cơ chế và hành lang pháp lý còn hạn chế.

Từ năm 2024, khi Việt Nam từng bước hoàn thiện các chính sách phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là cơ chế điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu, cơ hội tiếp cận của doanh nghiệp đã được mở rộng đáng kể. Các doanh nghiệp công nghiệp và thương mại có thể chủ động đầu tư hệ thống năng lượng tái tạo để phục vụ trực tiếp cho nhu cầu sử dụng điện của mình.

Chính sự kết hợp giữa nhu cầu lớn, áp lực chuyển đổi xanh và khung chính sách ngày càng rõ ràng đã tạo động lực mới cho thị trường, đưa phân khúc C&I trở thành một trong những khu vực phát triển sôi động nhất hiện nay.

Vì sao doanh nghiệp hiện nay không còn chỉ đầu tư một dự án điện mặt trời mà cần đến cả một hệ sinh thái năng lượng?

Ông Nguyễn Xuân Thắng: Mỗi doanh nghiệpcó thể hiểu khái niệm "hệ sinh thái năng lượng" theo một cách khác nhau. Với GreenYellow, đó là tập hợp các giải pháp bổ trợ cho nhau để giải quyết trọn vẹn nhu cầu năng lượng của khách hàng.

Nhu cầu của doanh nghiệp thực ra rất đơn giản. Ví dụ, một nhà máy tiêu thụ 100 kWh điện thì họ mong muốn toàn bộ 100 kWh đó đều đến từ nguồn năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, điện mặt trời áp mái hiện chỉ có thể đáp ứng khoảng 15–20% nhu cầu điện của một nhà máy.

Phần còn lại phải được bổ sung bằng nhiều giải pháp khác. Trước hết là nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng thông qua thay thế thiết bị hoặc tối ưu vận hành, giúp tiết kiệm thêm khoảng 3–5% điện năng. Tiếp theo là hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), cho phép lưu trữ điện để sử dụng vào những thời điểm phù hợp hơn, qua đó đóng góp thêm khoảng 5–7%.

Ngay cả khi kết hợp các giải pháp này, doanh nghiệp vẫn chưa thể đạt mục tiêu sử dụng hoàn toàn năng lượng tái tạo. Vì vậy, cần thêm một mảnh ghép quan trọng là cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).

Với việc Chính phủ ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP, hoàn thiện cơ chế DPPA, doanh nghiệp có thể mua trực tiếp phần điện năng lượng tái tạo còn thiếu từ các đơn vị phát triển dự án như GreenYellow để đáp ứng toàn bộ nhu cầu sử dụng điện xanh.

Đó cũng là lý do chúng tôi cho rằng doanh nghiệp hiện nay không còn tìm kiếm một dự án điện mặt trời riêng lẻ mà cần một hệ sinh thái năng lượng hoàn chỉnh.

Hệ sinh thái năng lượng được hình thành như thế nào?

GreenYellow nhiều lần nhắc đến khái niệm "hệ sinh thái năng lượng". Theo ông, nếu nhìn từ góc độ của một doanh nghiệp sản xuất, hệ sinh thái đó cần bao gồm những thành phần nào?

Ông Nguyễn Xuân Thắng: Trước hết là điện mặt trời áp mái. Đây là giải pháp nhanh nhất vì có thể tận dụng ngay diện tích mái của nhà máy. Tuy nhiên, với phần lớn doanh nghiệp sản xuất vận hành hai hoặc ba ca liên tục, điện mặt trời áp mái chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu điện.

Mảnh ghép tiếp theo là hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Pin lưu trữ giúp gia tăng hiệu quả của điện mặt trời bằng cách tích trữ phần điện dư để sử dụng vào giờ cao điểm hoặc ngoài thời gian có nắng, đồng thời góp phần tối ưu chi phí điện theo cơ chế giá điện hai thành phần.

Sau đó là các giải pháp tối ưu năng lượng ngay tại nhà máy, như nâng cấp hoặc thay thế hệ thống lạnh công nghiệp, hệ thống điều hòa không khí (HVAC), chiếu sáng và các thiết bị tiêu thụ điện khác. Đây là giải pháp thường chưa được doanh nghiệp quan tâm đúng mức, trong khi chi phí đầu tư trên mỗi đơn vị điện tiết kiệm được tương đối thấp và thời gian triển khai cũng nhanh.

Ngay cả khi đã tối ưu cả ba giải pháp trên, doanh nghiệp vẫn chưa thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu điện xanh. Phần nhu cầu còn lại, vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất, sẽ được giải quyết thông qua cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Việc Nghị định 243/2026/NĐ-CP được ban hành đã mở rộng đối tượng tham gia và tăng tính linh hoạt của cơ chế này, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện tái tạo với quy mô lớn mà không cần tự đầu tư phát triển dự án nguồn.

Bên cạnh các giải pháp về công nghệ, để hệ sinh thái năng lượng có thể vận hành bền vững trong dài hạn còn cần thêm hai yếu tố nền tảng.

Thứ nhất là các giải pháp tài chính xanh và mô hình đầu tư linh hoạt, chẳng hạn mô hình không cần vốn đầu tư ban đầu (0 CAPEX). Với mô hình này, doanh nghiệp không phải bỏ vốn lớn ngay từ đầu mà thanh toán dựa trên mức tiết kiệm hoặc sản lượng điện thực tế.

Thứ hai là dịch vụ vận hành và bảo trì dài hạn, nhằm bảo đảm toàn bộ hệ thống, từ điện mặt trời, lưu trữ năng lượng, tối ưu năng lượng đến DPPA, luôn vận hành ổn định và đạt hiệu quả trong suốt vòng đời từ 10 đến 20 năm.

GreenYellow là một trong những doanh nghiệp triển khai mô hình Energy-as-a-Service, giúp khách hàng tiếp cận các giải pháp năng lượng mà không phải đầu tư vốn lớn ngay từ đầu. Mô hình này đang thay đổi tư duy của doanh nghiệp đối với chuyển đổi năng lượng như thế nào?

Ông Nguyễn Xuân Thắng:  Nhờ mô hình này, rào cản lớn nhất của nhiều doanh nghiệp là vốn đầu tư ban đầu được tháo gỡ. Ngay cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc những doanh nghiệp đang ưu tiên nguồn lực cho mở rộng sản xuất cũng có thể triển khai các giải pháp năng lượng mà không phải phân bổ thêm nguồn vốn lớn cho hạng mục này.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng không còn phải tự giải quyết các bài toán về công nghệ, vận hành hay hiệu quả của hệ thống. Những công việc này sẽ do đơn vị có chuyên môn như GreenYellow đảm nhiệm và cam kết về hiệu quả trong suốt quá trình vận hành.

Theo tôi, đây mới là thay đổi quan trọng nhất. Doanh nghiệp sản xuất có thể tập trung vào năng lực cốt lõi của mình, còn bài toán năng lượng được giao cho đơn vị có kinh nghiệm và chuyên môn phù hợp.

Khi vốn đầu tư không còn là rào cản, câu hỏi của doanh nghiệp cũng thay đổi. Thay vì băn khoăn "có nên đầu tư năng lượng sạch hay không", họ sẽ bắt đầu tính đến "nên chuyển đổi ở quy mô nào và với tốc độ ra sao".

Trong bối cảnh đó, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn thuộc về doanh nghiệp có nhiều nguồn lực tài chính nhất, mà thuộc về những doanh nghiệp biết tận dụng các mô hình tài chính linh hoạt và lựa chọn được hệ sinh thái năng lượng phù hợp để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh.

Xin cảm ơn ông!