Điểm nghẽn tâm lý khiến doanh nghiệp nhỏ chuyển đổi số nửa vời

Mỗi sáng, chị Hương, chủ cửa hàng vật liệu xây dựng nhỏ tại TPHCM lại mở điện thoại quét mã QR cho khách thanh toán, xuất hóa đơn điện tử hay kê khai thuế trực tuyến. Thế nhưng, phần lớn hoạt động quản lý doanh thu, tồn kho và chi phí của chị vẫn được ghi chép bằng sổ tay.

Câu chuyện tưởng như nhỏ ấy lại phản chiếu thực tế chung của hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) trên cả nước: đã bắt đầu chuyển đổi số, nhưng chưa thật sự thay đổi cách vận hành.

Nhìn nhận thực tế này, ông Nguyễn Đình Thắng, Phó Chủ tịch Hội truyền thông số Việt Nam (VDCA), cho rằng các doanh nghiệp SMEs Việt Nam đang từng bước số hóa hoạt động hằng ngày, song phần lớn mới dừng ở mức độ tuân thủ quy định như hóa đơn điện tử, khai thuế online hay thanh toán không tiền mặt chứ chưa chuyển đổi đủ sâu để hình thành năng lực cạnh tranh mới.

Hành trình ba tầng chuyển đổi của doanh nghiệp

Đây cũng là nhận định chung của nhiều chuyên gia tại Diễn đàn Chuyển đổi số VDCA 2025. Theo các chuyên gia, chuyển đổi số trong khu vực SMEs vẫn là hành trình “dở dang”, khi phần lớn doanh nghiệp chỉ coi công nghệ như công cụ hỗ trợ, thay vì nền tảng để tái cấu trúc mô hình kinh doanh.

Ông Thắng nhấn mạnh, SMEs thực chất có lợi thế chuyển đổi nhanh hơn vì không bị ràng buộc bởi hệ thống cũ. Rào cản lớn nhất không nằm ở chi phí hay quy mô, mà ở tư duy ngại thay đổi. Chính sự thay đổi trong tư duy ấy là điểm khởi đầu cho hành trình “chuyển đổi ba tầng” của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

Ở tầng đầu tiên chính là số hóa bắt buộc, doanh nghiệp áp dụng công cụ số để đáp ứng quy định như hóa đơn điện tử, khai thuế hay thanh toán qua mã QR. Khi bước sang tầng thứ hai, tích hợp và tự động hóa các hệ thống kế toán, bán hàng, nhân sự và kho vận được kết nối liền mạch, giúp dữ liệu vận hành xuyên suốt thay vì rời rạc.

Và ở tầng cao nhất là việc chuyển đổi mô hình, ở tầng này công nghệ không chỉ hỗ trợ vận hành mà trở thành năng lực cốt lõi, giúp doanh nghiệp dự báo xu hướng, tối ưu quyết định và tái cấu trúc mô hình kinh doanh để thích ứng nhanh với thị trường.

Tuy nhiên, phần lớn SMEs Việt vẫn đang dừng ở tầng đầu tiên. Họ có nhu cầu, nhưng lại băn khoăn: bắt đầu từ đâu, công nghệ nào phù hợp quy mô của mình, và chi phí có thực sự tốn kém? Chính những băn khoăn đó tạo ra “điểm nghẽn tâm lý” khiến nhiều doanh nghiệp muốn chuyển đổi nhưng chưa dám bước đi.

Từ bắt buộc đến chủ động và tư duy là điểm khởi đầu

Khoảng trống ấy đang dần được lấp đầy khi các nền tảng công nghệ trở thành “trợ lực” đáng tin cậy cho doanh nghiệp nhỏ.

Ông Nguyễn Mạnh Tấn, Giám đốc Marketing Công ty CP Công nghệ Haravan, chia sẻ: “Chi phí chuyển đổi số giờ còn thấp hơn cả lương một nhân viên bán hàng. Vấn đề không nằm ở tiền, mà là ở tâm lý ngại thay đổi”.

Thông qua hệ sinh thái Haravan, doanh nghiệp có thể vận hành tinh gọn hơn với chuỗi giải pháp tích hợp toàn diện: từ bộ công cụ quản lý bán hàng và hóa đơn điện tử giúp chuẩn hóa quy trình, đến AI hỗ trợ chốt đơn và quản lý dữ liệu khách hàng, giúp tự động hóa và tối ưu hiệu suất.

Bên cạnh đó, Haravan triển khai chương trình trải nghiệm miễn phí 3–6 tháng cùng các khóa đào tạo thực hành, đồng hành trực tiếp giúp doanh nghiệp lựa chọn giải pháp phù hợp với quy mô và năng lực của mình.

Đặc biệt, SMEs giờ đây có thể xây dựng thương hiệu đa kênh bán hàng đồng thời trên website, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và cửa hàng vật lý, điều mà trước đây chỉ doanh nghiệp lớn mới làm được.

Trong bối cảnh kinh tế biến động, chuyển đổi số không chỉ giúp tăng năng suất, mà còn là tấm khiên sinh tồn. Ông Nguyễn Thanh Hòa, Phó giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM, nhận định: “Chuyển đổi số toàn diện là thay đổi tư duy trước, rồi mới đến công nghệ. Khi lãnh đạo nhìn thấy dữ liệu là tài sản, họ sẽ đầu tư đúng chỗ và đi nhanh hơn”.

Cùng với đó, Chính phủ cũng đang tạo “đường băng” để giúp doanh nghiệp cất cánh. Hàng loạt chính sách đã được triển khai như miễn phí phần mềm kế toán cho hơn 5 triệu hộ kinh doanh nhằm thúc đẩy số hóa từ gốc, hay các gói vay ưu đãi cho doanh nghiệp chuyển đổi số – xanh, thông qua hệ thống ngân hàng và Quỹ Đổi mới sáng tạo quốc gia, giúp SMEs có thêm nguồn lực đầu tư công nghệ và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, chính doanh nghiệp mới là người phải cất cánh. Muốn đi xa hơn, các doanh nghiệp SMEs cần thay đổi tư duy, coi công nghệ là văn hóa vận hành, dữ liệu là tài sản chiến lược, và chuyển đổi số là năng lực cạnh tranh.