Hai thách thức lớn cho bài toán trung tâm dữ liệu tại Việt Nam

AI bùng nổ, trung tâm dữ liệu lên ngôi

Việt Nam đang nổi lên là thị trường mới nổi cho sự hình thành các trung tâm dữ liệu cho trí tuệ nhân tạo (AI) được hỗ trợ bởi chi phí xây dựng cạnh tranh và tiềm năng tăng trưởng dài hạn. Vấn đề còn lại là làm thế nào để tận dụng được cơ hội này.

Trong khi dữ liệu được ví là “máu” thì trung tâm dữ liệu được ví là “trái tim” của hạ tầng số nuôi dưỡng và kết nối toàn bộ hệ sinh thái từ hoạt động thương mại điện tử, tài chính – ngân hàng, logistics, đến chính phủ điện tử.

Sự bùng nổ của của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng nhu cầu ngày càng tăng đối với dịch vụ điện toán đám mây đang thúc đẩy làn sóng đầu tư vào các trung tâm dữ liệu siêu lớn và dịch vụ cho thuê chỗ đặt máy chủ.

Theo báo cáo khảo sát ý định đầu tư châu Á - Thái Bình Dương năm 2025 của CBRE, trung tâm dữ liệu đã vươn lên vị trí thứ hai trong danh sách các loại tài sản thay thế được ưu tiên đầu tư.

Dự báo của McKinsey cũng cho thấy, từ năm 2023 đến 2030, nhu cầu trung tâm dữ liệu toàn cầu được dự kiến tăng trưởng hàng năm từ 19% đến 22%. Đáng chú ý, khoảng 70% khối lượng xử lý này sẽ liên quan trực tiếp đến AI.

Trong đó, khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhờ quy mô kinh tế, dân số và tốc độ số hóa vượt trội, được dự báo sẽ chiếm từ 45 đến 55GW nhu cầu trung tâm dữ liệu toàn cầu vào năm 2028, khẳng định vị thế là một thị trường trọng điểm trong cuộc cách mạng AI.

Khu vực này hiện đang chiếm khoảng 29% thị phần công suất trung tâm dữ liệu toàn cầu.

Mặc dù tiềm năng lớn, tuy vậy, các chi phí đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu hiện nay không hề rẻ. Chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu tại châu Á – Thái Bình Dương hiện dao động từ 7,9 triệu USD đến 19,2 triệu USD cho mỗi MW.

Trong đó, Nhật Bản tiếp tục là thị trường đắt đỏ nhất khu vực với 19,2 triệu USD/MW, Singapore với 17,9 triệu USD/MW, trong khi Đài Loan (Trung Quốc) là thị trường có chi phí thấp nhất ở mức 7,9 triệu USD/MW.

Những khác biệt này cho thấy bài toán hiệu quả đầu tư không còn biến động đồng đều trên toàn khu vực, qua đó làm nổi bật tầm quan trọng của việc mô hình hóa chi phí ở cấp độ từng thị trường, đặc biệt đối với các khuôn viên trung tâm dữ liệu quy mô lớn được tối ưu cho AI.

Theo ông Andrew Green, Trưởng nhóm Trung tâm Dữ liệu, Châu Á – Thái Bình Dương, Cushman & Wakefield, trên khắp khu vực, lạm phát chi phí xây dựng đang phân hóa mạnh, với một số thị trường ghi nhận mức tăng trên 15%, trong khi những thị trường khác vẫn dưới 5%.

"Một nguyên nhân chính cho sự phân hóa này là AI đang định hình lại các yêu cầu vật lý và kỹ thuật của trung tâm dữ liệu, đặc biệt ở phần kết cấu và hạ tầng lõi" ông Andrew Green nhận định.

Hiện tại, mật độ điện năng cao hơn, hệ thống làm mát phức tạp hơn và yêu cầu kết cấu chắc chắn hơn đang dần trở thành tiêu chuẩn của các cơ sở sẵn sàng cho AI, với tác động chi phí rất khác nhau tùy thuộc vào khả năng sẵn có của nguồn điện, năng lực lao động và điều kiện triển khai tại từng địa phương.

Khi việc ứng dụng AI tăng tốc, ảnh hưởng của công nghệ này đối với các tiêu chuẩn thiết kế lõi ngày càng rõ nét. Các cơ sở đang được quy hoạch theo hướng phục vụ năng lực tính toán mật độ cao hơn và các giải pháp làm mát tiên tiến hơn, thiết lập một chuẩn mực mới cho thế hệ phát triển tiếp theo.

Những động lực tái cấu trúc thị trường

Thực tế, tại các trung tâm đã phát triển như Tokyo, Singapore, Sydney, Đài Bắc và Johor, sự cạnh tranh đối với các quỹ đất có khả năng tiếp cận nguồn điện, những hạn chế về công suất lưới điện và thời gian kết nối kéo dài đang làm gia tăng mức độ phức tạp cũng như rủi ro trong triển khai.

Bên cạnh đó, sự thay đổi trong hệ thống kết cấu, điện và làm mát cũng đang làm tăng độ phức tạp của các công trình được thiết kế sẵn sàng cho tương lai.

Các điều kiện mua sắm đầu vào cũng đang góp phần tạo ra sự chênh lệch về chi phí giữa các thị trường. Chênh lệch giá giữa các nhà cung cấp Trung Quốc và ngoài Trung Quốc đang ngày càng nới rộng, trong khi thời gian giao thiết bị kéo dài cùng xu hướng gia tăng của phương pháp xây dựng lắp ghép, mô-đun hóa tiếp tục làm biến động ngân sách dự án.

Các đơn vị phát triển trên toàn khu vực đang phải điều hướng trong một môi trường triển khai ngày càng phức tạp. Mức độ sẵn sàng của nguồn điện, các quyết định mua sắm và điều kiện khu đất hiện đã trở thành những yếu tố then chốt đối với tính khả thi của dự án, đặc biệt với các công trình tập trung vào AI vốn đòi hỏi hạ tầng mật độ cao hơn và tiến độ triển khai nhanh hơn.

Trong bối cảnh đó, theo các chuyên gia, Việt Nam cũng đang nổi lên như một thị trường đáng chú ý trong làn sóng phát triển trung tâm dữ liệu tiếp theo tại châu Á - Thái Bình Dương khi quy mô của thị trường còn nhiều tiềm năng tăng trưởng

Với chi phí xây dựng dao động từ 5,7 - 8,7 triệu USD cho mỗi MW, mức trung bình 7,2 triệu USD/MW, Việt Nam được xếp vào nhóm các thị trường có chi phí cạnh tranh hơn trong khu vực, trong khi lạm phát chi phí xây dựng hàng năm được duy trì ở mức tương đối vừa phải là 3,8%.

Ghi nhận thực tế, với khoảng 73MW công suất đang vận hành, chưa bằng một phần mười so với thị trường dẫn đầu là Trung Quốc (1.071 MW tại Thượng Hải), tuy nhiên, Việt Nam đang chuẩn bị cho một giai đoạn bùng nổ nguồn cung mới sẽ tăng gấp 5,6 lần so với năm 2030, dự kiến bổ sung 589 MW.

Trong đó, TP.HCM được kỳ vọng là điểm tăng trưởng trọng yếu, với công suất dự kiến bổ sung là 286MW, tăng 811% so với công suất hiện tại là 37MW.

Một số dự án lớn đang được triển khai, điển hình có thể kể đến như trung tâm dữ liệu của Viettel IDC tại Tân Phú Trung (TP.HCM) với công suất thiết kế 140MW hay dự án 200MW IT Load do Kinh Bắc hợp tác AIC và VietinBank phát triển. Tương tự, CMC cũng đang phát triển CMC Hyperscale Data Center với tổng vốn đầu tư hơn 250 triệu USD, công suất ban đầu 30MW và có thể mở rộng lên 120MW trong tương lai.

Gần đây nhất, Tập đoàn G42 (UAE) cùng liên danh nhà đầu tư trong nước đã ký thỏa thuận khung phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu siêu quy mô tại TP.HCM với tổng giá trị đầu tư lên tới 2 tỷ USD.

Bài toán đủ năng lượng cho trung tâm dữ liệu

Các tính toán cho thấy, lượng tiêu thụ điện năng của tủ mạng (Rack) tiêu chuẩn trong trung tâm dữ liệu dành cho AI gấp 6 – 8 lần, thậm chí cả chục lần so với Rack tiêu chuẩn trong trung tâm dữ liệu truyền thống.

Điều này cho thấy khả năng tiếp cận nguồn điện đang trở thành yếu tố ngày càng quan trọng đối với tính khả thi của dự án, khi báo cáo cho thấy thời gian chờ ước tính để có nguồn điện mới cho quy mô 100MW tại các cụm thị trường trọng điểm của Việt Nam là khoảng 2 đến 3 năm.

Trong báo cáo cập nhật ngành điện gần đây của SSI Research, các chuyên gia tới từ đơn vị này nhìn nhận thị trường điện 2026 là sự giằng co giữa một bên là nhu cầu bùng nổ và một bên là nỗi lo đứt gãy chuỗi cung ứng.

Chỉ riêng nhu cầu tiêu thụ điện toàn quốc năm 2026 có thể tăng vọt từ 8,5% (kịch bản cơ sở) lên tới 10 - 15% (kịch bản tích cực). Cơ sở của kỳ vọng này dựa trên giả định hệ số đàn hồi điện/GDP duy trì ở mức 1.

Quan trọng hơn, động lực tăng trưởng không chỉ đến từ sản xuất công nghiệp truyền thống. Sự xuất hiện của các lĩnh vực thâm dụng năng lượng khổng lồ đang định hình lại biểu đồ phụ tải của EVN như các trung tâm dữ liệu và hạ tầng phục vụ AI.

Ngoài ra, bối cảnh của biến động giá xăng dầu khiến cho tốc độ chuyển đổi sang xe điện (EV) nhanh hơn dự kiến, kéo theo nhu cầu khổng lồ từ hệ thống trạm sạc. Đặc biệt, dự báo El Nino sẽ quay trở lại từ giữa năm 2026, lượng nước về hồ suy yếu sẽ "đánh gục" sản lượng thủy điện – nguồn năng lượng giá rẻ nhất hệ thống.

SSI Research cho rằng, để chống thiếu điện, Trung tâm Điều độ điện quốc gia (A0) bắt buộc phải huy động tối đa nhiệt điện than và điện khí. Động thái đẩy nguồn cung sang các dải công suất có chi phí cận biên cao hơn được dự báo sẽ kéo giá thị trường điện toàn phần (FMP) tăng mạnh khoảng 29% so với năm 2025.

Được biết, trước những vấn đề phát sinh liên quan đến điện, Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Công thương mới đây, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết tháng 4 tăng trưởng điện dự kiến đạt 6,07% so với cùng kỳ năm 2025. Chỉ riêng thực tế tăng trưởng phụ tải đạt 6,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Chính vì vậy, dù đánh giá đây là mục tiêu vô cùng khó khăn nhưng cố gắng đạt được, theo Thứ trưởng Sinh, để chuẩn bị nguồn cung ứng điện, bộ đã phê duyệt phương thức vận hành điện quốc gia năm 2026. Theo đó, các tháng cao điểm mùa khô, bộ chuẩn bị phương án dự phòng với các tháng cao điểm với tăng trưởng phụ tải 14,7%.

Thời gian tới, Bộ Công thương thực hiện giải pháp như bám sát theo dõi, dự báo, kiểm tra điều hành. Trong đó, trong quý I/2026, bộ đã lập các đoàn công tác để kiểm tra, rà soát các đơn vị cung ứng điện từ phát điện, lưới điện, chuẩn bị nguồn nguyên vật liệu sơ cấp; các tập đoàn, tổng công ty đã chủ động đầy đủ các phương án; nâng cao vận hành, chuẩn bị vật tư thiết bị dự phòng.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cũng thừa nhận, thời gian tới còn hạn chế và cần khắc phục như công tác lập kế hoạch vận hành khó dự báo do ảnh hưởng của El Nino, cung cấp nhiên liệu phát điện cũng như các hồ thủy điện thực hiện đồng thời nhiều mục tiêu như phát điện, cấp nước hạ du, thoát lũ nên phải kỷ luật, kỷ cương điều tiết hồ thủy điện.

Do đó, Bộ Công thương chỉ đạo xuyên suốt không để thiếu điện mùa khô và cả năm 2026, đồng thời yêu cầu các đơn vị chuẩn bị các giải pháp, tuyệt đối không để đứt gãy nguồn cung.