Xe điện hấp dẫn nhưng vướng nhiều lực cản

Thị trường xe điện Việt Nam hiện diện khoảng 10 thương hiệu, chiếm khoảng 15% thị phần bán xe ô tô của Việt Nam, trở thành thị trường tiềm năng, với tăng trưởng nhanh. Tuy nhiên, theo ông Võ Minh Lực, CEO BYD Việt Nam, thị trường xe điện đang vấp phải rất nhiều rào cản.

Một thực tế được CEO BYD Việt Nam chỉ ra, phát triển xe điện tại Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn, bao gồm quy hoạch trạm sạc tại các đô thị chưa được hợp lý, cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng nhu cầu chuyển đổi sang các loại phương tiện xanh của người tiêu dùng.

Ông Lực cho biết, các thương hiệu xe điện đang dành ưu tiên vào thị trường tại các thành phố lớn. Tuy nhiên, việc xây dựng các trạm sạc đang rất khó khăn do quỹ đất ở các khu vực đô thị, thành phố lớn ngày càng hạn chế.

Các nhà sản xuất thường lắp đặt trạm sạc xe điện ở các khu dân cư, tòa nhà chung cư nhưng giải pháp này không hiệu quả, do hạn chế về hạ tầng. Hơn nữa, ngày càng nhiều khu dân cư, tòa nhà không mặn mà, thậm chí không chấp nhận cho gửi và sạc xe điện do lo ngại cháy nổ.

Một số nhà sản xuất tìm được địa điểm đầu xây dựng trạm sạc pin xe điện, nhưng lại vướng pháp lý do thủ tục, quy trình đầu tư trạm sạc chưa được cụ thể hóa rõ ràng. "Các vấn đề như phòng cháy chữa cháy, tiêu chuẩn đấu nối nguồn điện chưa rõ ràng, thống nhất khiến mất nhiều công sức và thời gian cho nhà đầu tư", ông Lực cho biết.

Hiện, BYD Việt Nam đang hợp tác với hơn 10 đối tác để phát triển mạng lưới trạm sạc trên toàn quốc. Ông Lực kỳ vọng Chính phủ sẽ bổ sung cơ chế hỗ trợ quỹ đất, ưu đãi thuế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư trạm sạc, thúc đẩy thị trường xe điện phát triển.

Đẩy nhanh việc chuyển đổi giao thông xanh

Nếu coi mỗi chiếc xe ô tô chạy xăng đang lưu thông trên đường như một trạm phát thải di động, mỗi ngày có khoảng 6,5 triệu “trạm phát thải di động” trên đường, gây ô nhiễm không khí cho các đô thị, theo Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường.

Việt Nam đang thực hiện mục tiêu đưa mức phát thải ròng về 0 vào năm 2050, nhưng quan trọng hơn là bảo vệ sức khỏe người dân thông qua chuyển đổi, thay thế các “trạm phát thải” này bằng phương tiện giao thông xanh.

Phát triển ngành công nghiệp xe điện có thể cần đến khối lượng tín dụng hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ USD với lãi vay thấp, kỳ hạn cao dành cho việc đầu tư xe điện và các dịch vụ liên quan.

TS. Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng Viện Tư vấn phát triển tài chính carbon, bên cạnh những giải pháp hỗ trợ về thuế phí cho sản xuất xe điện, xây trạm sạc, cần có thêm giải pháp tài chính để cấp vốn cho các nhà sản xuất, phân phối và các bên liên quan trong hệ sinh thái xe điện.

Theo ông Nghĩa, Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm một số quốc gia đi trước, trong giai đoạn đầu phát triển ngành công nghiệp ô tô thường duy trì hệ thống ngân hàng với tiềm lực tài chính đủ lớn để tài trợ vốn cho nghiên cứu phát triển, sản xuất xe điện.

Dự án sửa đổi Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2024, ông Đào Công Quyết, Trưởng tiểu ban truyền thông Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), cho rằng, Chính phủ có thể cân nhắc mức ưu đãi, hỗ trợ cho các dòng xe hybrid (xe chạy xăng kết hợp chạy điện).

Đại diện VAMA lý giải rằng xe hybrid không nhất thiết phải sạc pin mới, nên tạo điều kiện thúc đẩy dòng xe này, giúp Việt Nam giải tỏa bớt áp lực đầu tư hạ tầng, đảm bảo lưới điện cho trạm sạc trong tiến trình điện khí hóa giao thông vận tải.

Thúc đẩy nhanh hơn quá trình chuyển đổi giao thông xanh, VAMA đề xuất lộ trình hai bước về điện khí hóa giao thông, mục tiêu đưa thị trường xe điện vận hành ổn định vào năm 2041 mà không cần chính sách hỗ trợ, ưu đãi.

Bước thứ nhất, tập trung kích cầu xe điện thông qua ưu đãi thuế, phí, hỗ trợ về tiêu chuẩn, hỗ trợ phát triển trạm sạc, mạng lưới sạc nhanh, sạc tại nhà, hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển các dòng xe điện.

Bước thứ hai, giảm bớt hỗ trợ cho các dòng xe hybrid nhưng vẫn hỗ trợ cho hệ thống sản xuất.