Dự báo đà tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chững lại

Ngân hàng Thế giới trong báo cáo cập nhật mới nhất ngày 8/9 dự báo, tăng trưởng GDP của Việt Nam dự báo sẽ chậm lại, xuống còn 6,6% trong năm nay và giảm tiếp về mức 6,1% trong năm tới khi chịu ảnh hưởng của thương mại toàn cầu suy giảm.

Năm 2027, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam dự kiến sẽ phục hồi về mức 6,5% nhờ thương mại toàn cầu tăng trở lại và Việt Nam vẫn tiếp tục là quốc gia có năng lực cạnh tranh trong các chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngân hàng Thế giới đánh giá, Việt Nam sẽ chững lại trong những tháng còn lại của năm nay do tăng trưởng xuất khẩu chung dự kiến sẽ quay về mức tăng trong những giai đoạn ổn định. Dự báo cơ sở của tổ chức này giả định rằng đóng góp ròng của xuất khẩu cho tăng trưởng GDP sẽ giảm.

Một trong những nguyên nhân là bởi tăng trưởng ở Hoa Kỳ và Trung Quốc – các đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam – dự kiến sẽ giảm trong nửa cuối năm, tiếp tục làm hạn chế nhu cầu bên ngoài đối với các sản phẩm của Việt Nam. 

Bên cạnh đó, bất định chính sách gia tăng cũng gây ảnh hưởng tiêu cực đến lòng tin của nhà đầu tư và người tiêu dùng. Các nền kinh tế định hướng xuất khẩu như Việt Nam càng dễ bị những diễn biến đó gây ảnh hưởng đến tăng trưởng.

Nhóm chuyên gia của Ngân hàng Thế giới cảnh báo, rủi ro theo hướng tiêu cực đang gia tăng với Việt Nam. Đó là giai đoạn bất định kéo dài hoặc căng thẳng thương mại toàn cầu tiếp tục leo thang, có thể làm giảm dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và thương mại. 

Theo đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ có thể giảm hơn so với dự kiến hiện nay, đặc biệt nếu các điều khoản về hàng trung chuyển dẫn đến thuế quan cao hơn. Với khả năng bù đắp hạn chế tại các thị trường khác, điều này có thể làm gia tăng ảnh hướng đến tăng trưởng. 

Ngoài ra, điều kiện huy động tài chính trên toàn cầu tiếp tục được thắt chặt, nhằm kiềm chế lạm phát ở các nền kinh tế phát triển, có thể làm tăng dòng vốn rút ra nước ngoài và làm gia tăng áp lực lên đồng tiền của Việt Nam. 

Không chỉ vậy, những nguy cơ dễ tổn thương dự kiến trong nước, bao gồm nợ của doanh nghiệp gia tăng và căng thẳng trong khu vực tài chính, có thể càng trầm trọng hơn khi chất lượng tài sản xấu đi hoặc điều kiện huy động tài chính bị thắt chặt thêm.

Ở chiều tích cực, căng thẳng thương mại được giải quyết hoặc mức độ giảm của tăng trưởng ít hơn dự kiến ở các đối tác thương mại chủ đạo của Việt Nam (như Hoa Kỳ, Trung Quốc và EU) có thể làm tăng xuất khẩu và đầu tư. 

Nhìn từ trong nước, kế hoạch đầu tư hạ tầng công và những cải cách cơ cấu nếu được triển khai hiệu quả - bao gồm những cải thiện về logistics, năng lượng, giáo dục và thị trường vốn – có thể nâng tăng trưởng tiềm năng lên 7% mỗi năm. 

Cùng với đó, đẩy mạnh tự do hóa và phát triển nền kinh tế số cũng có thể hỗ trợ nâng cao năng suất. Lãi suất quốc tế khi được các nước cắt giảm sẽ thu hẹp chênh lệch lãi suất và làm giảm áp lực đối với tỷ giá USD/VND. 

Trong khi đó, đầu tư công được đẩy mạnh có thể tiếp tục đóng góp vào tổng cầu và đóng góp cho tăng trưởng của Việt nam. Tăng trưởng tốt hơn ở thị trường bất động sản nhờ phê duyệt dự án nhanh hơn có thể tiếp tục thúc đẩy tổng cầu trong nước.

Khuyến nghị chính sách

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, nhận định: “Với tỷ lệ nợ công thấp, Việt Nam có dư địa tài khóa dồi dào. Nếu được thực hiện hiệu quả, đầu tư công sẽ vừa giải quyết những bất cập hạ tầng, vừa tạo thêm việc làm".

"Song song, cần thúc đẩy cải cách để củng cố dịch vụ thiết yếu, xây dựng nền kinh tế xanh, phát triển vốn con người và đa dạng hóa thương mại – đây chính là những yếu tố then chốt giúp Việt Nam giảm thiểu rủi ro toàn cầu và duy trì tăng trưởng dài hạn", bà nói.

Ngân hàng Thế giới khuyến nghị, tăng cường ổn định trong khu vực tài chính vẫn là yêu cầu căn bản.

Trên cơ sở những cải cách gần đây, cần có thêm các biện pháp nhằm giảm nguy cơ dễ tổn thương trong khu vực tài chính qua việc cải thiện tỷ lệ an toàn vốn và tăng cường khung thể chế về giám sát an toàn (bao gồm việc phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh qua quan hệ liên kết giữa ngân hàng và các tập đoàn doanh nghiệp) cũng như can thiệp sớm (phát hiện sớm vấn đề và ngăn ngừa khủng hoảng). 

Bất cập quan trọng hiện nay vẫn là giám sát hợp nhất đối với các tập đoàn, đặc biệt là các ngân hàng có quan hệ liên kết với các lĩnh vực kinh tế sản xuất kinh doanh, giải thể ngân hàng và quản lý khủng hoảng, cũng như việc bảo vệ pháp lý cho các cơ quan giám sát. 

Việt Nam cũng cần tăng cường vai trò của Ngân hàng Nhà nước trong các lĩnh vực trên, cụ thể thông qua sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước, cần được coi là ưu tiên trong những cải cách trong thời gian tới.

Với chính sách tài khóa, chính sách này được đánh giá có thể hỗ trợ cho khả năng chống chịu và viễn cảnh tăng trưởng của nền kinh tế.

Trong khi đó, dư địa chính sách tiền tệ nới lỏng bị hạn chế do lãi suất thực đã tương đối thấp và chênh lệch lãi suất với các thị trường quốc tế đang được thu hẹp. 

Với nợ công ở mức thấp như hiện nay, dư địa tài khóa vẫn còn để quản lý những rủi ro bên ngoài, chẳng hạn nhằm dự phòng cho tác động ngắn hạn của các lĩnh vực có nguy cơ nhất với xuất khẩu sang Hoa Kỳ. 

Mặc dù nền kinh tế được dự báo sẽ tăng trưởng vững chắc trong giai đoạn 2025 – 2026, nhưng thiếu hụt về hạ tầng đòi hỏi phải đẩy mạnh đầu tư. Dư địa tài khóa hiện nay có thể dành nguồn lực cần thiết cho những dự án đó để đảm bảo tăng trưởng bền vững trong trung và dài hạn. 

Ngân hàng Thế giới cũng nhấn mạnh, cần quản lý đầu tư công cần được tối ưu hóa song song với tăng đầu tư – về năng lượng, logistics và giao thông – để đảm bảo triển khai đầu tư theo đúng ưu tiên, định hướng quy hoạch và đảm bảo hiệu suất, cũng như quản lý nợ và rủi ro đầy đủ.

Không chỉ vậy, cải cách cơ cấu là yêu cầu thiết yếu để duy trì tăng trưởng bền vững trong dài hạn. 

Các cấp có thẩm quyền nên đẩy nhanh những cải cách cơ cấu nhằm tăng cường môi trường pháp lý trong những dịch vụ trọng yếu (công nghệ thông tin và truyền thông, điện, giao thông vận tải), nhằm xanh hóa nền kinh tế, tăng cường vốn nhân lực và tối ưu hóa môi trường kinh doanh. 

Song song với đó, cần tiếp tục đa dạng hóa thương mại (cả về sản phẩm và thị trường xuất khẩu) bên cạnh tăng cường hội nhập thương mại khu vực sâu và kết nối cũng là cách để giảm nguy cơ với tình trạng phân mảnh thương mại toàn cầu và đảm bảo nền kinh tế có khả năng chống chịu. 

Ngoài ra, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân trong nước hội nhập hơn nữa vào các chuỗi giá trị toàn cầu, chẳng hạn qua nâng cao tỷ lệ sử dụng nhà cung cấp trong nước ở các doanh nghiệp FDI và khuyến khích áp dụng công nghệ để nâng cao năng suất ở các đơn vị cung ứng trong nước, cũng sẽ hỗ trợ phát triển khu vực tư nhân tại Việt Nam.