Cạnh tranh địa phương giờ không dừng ở rút ngắn thủ tục mà phải chủ động kiến tạo

Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên vươn mình với khát vọng tăng trưởng GDP hai con số từ năm 2026, đi kèm ba cuộc cải cách đồng thời chưa từng có tiền lệ. Đó là sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống 34, chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thể chế hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về kinh tế tư nhân.

Triết lý lập pháp cũng chuyển dịch căn bản theo hướng kiến tạo phát triển, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm với phương châm luật pháp mở đường. 

Bối cảnh này mở ra dư địa chưa từng có cho khu vực tư nhân song cũng đặt ra những thách thức mới về năng lực thích ứng và chất lượng thực thi từ phía chính quyền khi nhìn từ Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI).

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Trưởng Ban pháp chế Liên đoàn Công nghiệp và thương mại Việt Nam, đã chia sẻ với báo chí về những tiến bộ của các địa phương trong năm vừa qua cũng như yêu cầu mới trong giai đoạn mới bên lề lễ công bố PCI mới đây.

Ông đánh giá như thế nào về sự tiến bộ của các địa phương nhìn từ kết quả PCI năm nay?

Ông Đậu Anh Tuấn: Điểm nổi bật trong PCI năm nay mà chúng tôi nhìn thấy là sự chủ động của các địa phương rõ nét hơn. Điều này có lẽ là bởi xu hướng phân cấp phân quyền khi nhiều thẩm quyền cấp bộ, ngành trước đây đã được chuyển về các địa phương. Cùng với đó, các địa phương cũng được giao mục tiêu phát triển, tăng trưởng GRDP rất mạnh mẽ.

Bởi vậy cho nên trong báo cáo PCI năm nay, chúng tôi nhấn mạnh rằng, một môi trường kinh doanh thuận lợi không chỉ là rút gọn thủ tục hành chính tốt mà còn ở vấn đề sự chủ động kiến tạo của chính quyền địa phương.

Đó là một môi trường kinh doanh công bằng, một môi trường kinh doanh mà doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực và chính sách hỗ trợ hiệu quả và thực chất.

Hiện nay rất nhiều địa phương tích cực rút ngắn về thời gian cấp phép, về gia nhập thị trường cũng như cải cách thủ tục hành chính tương đối mạnh. Cho nên sự khác biệt giữa các tỉnh trong giai đoạn tới sẽ không phải chỉ nằm ở việc thời gian để cấp phép nữa mà ở việc chủ động đồng hành của chính quyền, ở vai trò kiến tạo của chính quyền các tỉnh.

Xin ông chia sẻ cụ thể hơn khi nhìn từ nhóm 5 địa phương có chất lượng điều hành tốt là Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh?

Ông Đậu Anh Tuấn: Phải nói rằng các địa phương nằm trong nhóm dẫn đầu của PCI 2025 năm nay đều có chung đặc điểm quan trọng là toàn diện trong hệ thống chỉ số, không địa phương nào đi lên nhờ một lợi thế đơn lẻ. 

Trong chín chỉ số thành phần của PCI thì các tỉnh trong nhóm dẫn đầu có ít nhất năm chỉ số thành phần nằm trong top 10 của cả nước, thể hiện mức độ toàn diện.

Một điểm nữa mà chúng tôi thấy rất nổi bật là chỉ số tổng sản phẩm địa phương (GRDP) năm vừa rồi rất cao như Hải Phòng, Quảng Ninh hay Phú Thọ. Điều này thể hiện rằng chất lượng điều hành có liên quan mật thiết tới tốc độ tăng trưởng kinh tế và sự phát triển của doanh nghiệp tại địa phương trong giai đoạn vừa qua. 

Ngoài nhóm 5 địa phương dẫn đầu thì những địa phương nào cũng đáng chú ý năm vừa qua, thưa ông?

Ông Đậu Anh Tuấn: Trong PCI năm nay, chúng tôi chọn ra ba địa phương để vinh danh cho những thay đổi trong thời gian vừa qua, là Đồng Tháp, Huế và Tây Ninh. 

Thực ra, những địa phương này có thể không nằm trong nhóm đầu cả nước về mặt thành tích thu hút đầu tư hay chất lượng phát triển hạ tầng nhưng lại có nhiều mô hình tốt trong việc tương tác giữa chính quyền và doanh nghiệp tư nhân.

Chẳng hạn như Đồng Tháp, trong thời gian vừa qua, chúng tôi thấy rằng việc tương tác giữa chính quyền và doanh nghiệp rất hiệu quả, từ đó giúp giải quyết được rất nhiều khó khăn, vướng mắc của nhà đầu tư. 

Hay như Huế, qua tương tác chúng tôi thấy được rằng chất lượng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ở đây rất tốt, rất hiệu quả. Thành phố Huế dù nguồn lực có thể không mạnh như các thành phố hàng đầu của cả nước nhưng doanh nghiệp nhỏ và vừa ở đây rất ấn tượng về dịch vụ hỗ trợ tốt. 

Những mô hình như vậy chúng tôi cho rằng rất phù hợp. Có thể những điều kiện về cơ sở hạ tầng, vị trí địa lý hay nhiều thứ chưa cho phép các địa phương nằm trong nhóm đầu về thu hút đầu tư trong nước, nước ngoài nhưng với cách làm hiệu quả, cách làm cụ thể, cách làm thực chất thì nhiều địa phương hoàn toàn có thể phát triển được khu vực kinh tế tư nhân, thu hút đầu tư tốt nhất trong điều kiện có sẵn. Đây là xu hướng mà chúng tôi thấy rất rõ qua nhiều năm làm PCI. 

Vậy nhìn chung, theo ông, đâu là những yếu tố giúp địa phương đạt được kết quả cao?

Ông Đậu Anh Tuấn: Để một địa phương đạt được kết quả cao thì chúng tôi cho rằng điểm quan trọng là những cải cách, những thay đổi của chính quyền địa phương đúng với mong muốn của các doanh nghiệp và nhà đầu tư. Cái đấy là quan trọng nhất.

Theo dõi nhiều năm qua, chúng tôi nhận thấy rằng sự khác nhau giữa các tỉnh, thành phố không phải nằm ở chính sách. Việc đề ra nghị quyết, đề ra chính sách cũng quan trọng nhưng chỉ là một phần thôi. 

Điều khác biệt và tạo ra sự thay đổi của các tỉnh, thành phố, sự hấp dẫn của các tỉnh thành phố với nhà đầu tư là chuyển đổi từ chính sách trên văn bản sang những thủ tục cụ thể, sang việc kết nối, giao tiếp giữa bộ máy chính quyền với nhà đầu tư, với doanh nghiệp. Cái đấy là quan trọng. Làm sao rút ngắn được khoảng cách giữa văn bản và thực tiễn thì không phải nhiều địa phương nào làm được. 

Nỗ lực ban hành văn bản, chính sách, định hướng thì thường các địa phương đều có thể làm tốt. Nhưng mà tổ chức thực hiện, chuyển tải tinh thần đấy vào trong từng thủ tục hành chính cụ thể, áp dụng cho từng dự án cụ thể mới là sự khác biệt giữa các địa phương. 

Đơn cử, nhiều nhà đầu tư khi làm việc tại Hải Phòng đánh giá rất cao về thủ tục hành chính, tinh thần hỗ trợ thực chất của bộ máy chính quyền. Thì đó là một điểm rất ấn tượng. 

Trong thời gian tới, làm thế nào để các địa phương có thể tiếp tục cải thiện các chỉ số?

Ông Đậu Anh Tuấn: Tôi cho rằng hiện nay, sau sáp nhập là điểm rất thuận lợi cho hoạt động kinh doanh khi không gian hành chính được mở rộng hơn. Đối với hoạt động kinh doanh thì không gian rất quan trọng. 

Không gian được mở rộng thì cơ hội nhiều hơn nhưng cũng sẽ phải đối mặt với thách thức làm sao duy trì được tương tác hiệu quả, thực chất và có ích đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Với nguồn lực hữu hạn, với thiết chế hỗ trợ doanh nghiệp hữu hạn thì làm sao để tương tác với doanh nghiệp hiệu quả. 

Theo tôi có thể cần thay đổi theo cách thức là ứng dụng công nghệ thông tin, đưa những tương tác với người dân, với doanh nghiệp chuyển lên nền tảng công nghệ thông tin. 

Cùng với đó là phát triển hệ thống hiệp hội doanh nghiệp bởi đây là một thiết chế rất quan trọng để hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa. 

Thứ nữa tôi cho rằng rất quan trọng là làm sao thúc đẩy được sự vận hành của chính quyền phường, xã bởi hiện nay, đây là chính quyền gần doanh nghiệp nhỏ và vừa nhất cũng như được phân cấp, giao quyền rất nhiều.

Điều này sẽ tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi bởi suy cho cùng, tương tác của doanh nghiệp, của hộ kinh doanh với chính quyền cụ thể không phải là chủ tịch tỉnh, không phải là phó chủ tịch tỉnh mà là với những chính quyền các cấp cụ thể. 

Cho nên văn hóa hành chính, văn hóa hỗ trợ, văn hóa đồng hành của bộ máy chính quyền cơ sở tôi cho rằng là yếu tố cực kỳ quan trọng, sẽ ảnh hưởng đến chất lượng vận hành thực thi của chính sách. Việc chuyển tải chính sách tốt vào thực tiễn phụ thuộc rất lớn vào chính quyền cơ sở, nên thời gian tới, hy vọng các địa phương thúc đẩy việc vận hành này một cách hiệu quả, một cách thực tiễn.

Cảm ơn ông!