Vẽ lại chuỗi sản xuất ô tô nội địa

Nguyễn Cảnh Thứ tư, 04/09/2024 - 09:45

Ô tô sản xuất, lắp ráp trong nước hiện gần như không có khả năng cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm các nước ASEAN.

Dự thảo chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 sẽ được báo cáo Bộ trưởng Bộ Công thương trong tháng 9, trước khi trình Thủ tướng phê duyệt, ông Đặng Hoàng Mai, đại diện Bộ Công thương cho biết.

Dự thảo lần này xác định sản xuất ô tô là ngành mũi nhọn, dẫn dắt ngành công nghiệp phát triển, đóng góp vào sự phát triển của quốc gia, do đó cần chính sách mang tính ưu việt và bền vững.

Ông Mai cho biết, dự thảo đã mạnh dạn đề xuất chính sách cho các dòng xe điện khí hóa, thân thiện với môi trường, phù hợp với xu hướng phát triển trong tương lai, cũng như quá trình dịch chuyển nhiên liệu xanh trong giao thông.

Tỷ lệ nội địa hóa thấp

Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương (Bộ Công thương) - đơn vị soạn thảo dự thảo chiến lược - nhìn nhận, ngành công nghiệp ô tô trong nước mặc dù đã có sự thay đổi nhưng vẫn còn bộc lộ nhiều yếu kém về cả nguồn lực và việc tăng tỷ lệ nội địa hóa. Những hạn chế này khiến cho ô tô sản xuất, lắp ráp trong nước gần như không có khả năng cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm các nước ASEAN.

Tỷ lệ nội địa hóa thấp, nhiều mẫu xe chỉ khoảng 10%; giá thành cao hơn 20% so với các nước trong khu vực, và sự hạn chế của ngành công nghiệp phụ trợ, đang là những yếu tố căn bản làm giảm cạnh tranh của ngành công nghiệp ô tô.

Điển hình, các nhà máy tại Việt Nam mới sản xuất được 256 linh kiện, phụ tùng ô tô dưới chín chỗ, 13 linh kiện, phụ tùng xe trên chín chỗ và 18 linh kiện, phụ tùng xe ô tô tải, trong tổng số 2.000 – 3.000 linh kiện cấu thành một chiếc ô tô.

Doanh nghiệp Việt Nam mới chỉ tham gia cung ứng các chi tiết rất nhỏ, giá trị thấp của một chiếc xe, tập trung vào lĩnh vực gia công, sơn hàn, nhựa và cao su. Đáng chú ý, trong danh mục sản phẩm, không có sản phẩm nào thuộc các bộ phận quan trọng như hệ thống truyền động, hộp số, động cơ.

Quy mô thị trường nhỏ, ưu đãi để thu hút đầu tư phụ trợ chưa rõ ràng, khiến sản xuất ô tô chủ yếu dừng lại ở khâu lắp ráp. Ảnh: Hoàng Anh

Chuỗi sản xuất chưa hoàn chỉnh

Hoạt động sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước mới chỉ ở mức độ lắp ráp đơn giản, chưa tạo được sự hợp tác – liên kết và chuyên môn hóa giữa các doanh nghiệp sản xuất - lắp ráp và sản xuất phụ tùng, linh kiện; chưa hình thành được hệ thống các nhà cung cấp nguyên vật liệu và sản xuất linh kiện quy mô lớn.

Về lý thuyết, để sản xuất một chiếc ô tô cần từ 30.000 - 40.000 chi tiết, linh kiện khác nhau, cần hợp tác của rất nhiều ngành công nghiệp, như cơ khí chế tạo, điện tử, hoá chất. Tuy nhiên, việc liên kết giữa các ngành sản xuất còn lỏng lẻo, chưa kết hợp chặt chẽ nên hiệu quả chưa cao.

Đến nay, theo Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương, chỉ số ít nhà cung cấp trong nước có thể tham gia vào chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất, lắp ráp ô tô tại Việt Nam. Trong khi Thái Lan có gần 700 nhà cung cấp cấp 1 và 1.700 nhà cung cấp cấp 2 và 3. Con số này ở Việt Nam lần lượt chưa đến 100 và 150.

Thêm nữa, hiện nay Việt Nam vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu để cung cấp các loại vật liệu này. Khoảng 80-90% nguyên liệu chính như thép hợp kim, hợp kim nhôm, hạt nhựa, cao su kỹ thuật phải nhập khẩu, hay thậm chí cả vật liệu làm khuôn mẫu cũng phải nhập khẩu.

Mỗi năm, các doanh nghiệp phải chi khoảng hơn 5 tỷ USD để nhập khẩu linh kiện và phụ tùng phục vụ sản xuất, lắp ráp và sửa chữa xe. Điều này làm giảm tính chủ động trong quá trình sản xuất, làm tăng chi phí sản xuất, đặc biệt giảm sức cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ô tô.

Chuỗi giá trị ngành ô tô nằm ở hai phần: Hạ nguồn gồm các khâu thiết kế, sản xuất linh kiện, phụ tùng cấp 1, cấp 2…, ước tính chiếm gần 60% giá trị thành phẩm xe, khâu này các doanh nghiệp ô tô nội địa Việt Nam hoàn toàn bị động.

Thượng nguồn gồm lắp ráp, phân phối, bán hàng và chăm sóc khách hàng (vỏ xe, lắp ráp, sơn, hoàn thiện), chỉ đóng góp khoảng 15% tổng giá trị xe, đây chính là khâu các doanh nghiệp Việt đang làm.

Thực tế tỷ lệ nội địa hoá đối với xe cá nhân đến chín chỗ ngồi (ô tô con) có mục tiêu đề ra là 30 - 40% vào năm 2020, tuy nhiên mới đạt bình quân khoảng 7 - 10%. Trong đó Thaco đạt 15 - 18%, Toyota Việt Nam đạt 37% đối với riêng dòng xe Innova; chắc chắn sẽ không đạt mục tiêu đề ra tại quy hoạch ngành ô tô.

Quy mô phát triển mới

Trong giai đoạn mới, Việt Nam đã có nhiều thay đổi cả về quy mô dân số, tăng trưởng kinh tế và chất lượng tăng trưởng. Quy mô, sản phẩm và thị trường tiêu thụ ô tô trong nước qua đó cũng đã khác nhiều so với trước đây.

Bên cạnh đó, ngành công nghiệp ô tô thế giới đang thay đổi mạnh mẽ cả về công nghệ sản xuất, chủng loại và mẫu mã tạo sản phẩm. Các nước trong khu vực đặc biệt Trung Quốc và Thái Lan, ngành ô tô đang có những phát triển rất ấn tượng.

Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đang tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị, nhưng nguy cơ thị trường xe sản xuất trong nước bị giảm thị phần trên chính sân nhà là điều khó tránh khỏi, nếu như không có những cơ chế chính sách phù hợp.

Nhằm quyết tâm thúc đẩy ngành ô tô Việt Nam phát triển, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 589/QĐ-TTg phê duyệt "Kế hoạch cơ cấu lại ngành công nghiệp giai đoạn 2018 - 2020 xét đến 2025" khuyến khích các doanh nghiệp lớn đầu tư phát triển ngành công nghiệp ô tô, không phân biệt doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Mục tiêu chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định rõ các chỉ tiêu về sản phẩm, sản lượng; thị phần xe sản xuất trong nước; xuất khẩu và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời dự thảo cũng định hướng phát triển các dòng xe theo hướng xanh và tiết kiệm năng lượng, thay thế các dòng xe sử dụng nguyên liệu hóa thạch.

Chiến lược cũng định hướng tăng thị phần sản phẩm ô tô sản xuất trong nước nhằm từng bước thay thế sản phẩm nhập khẩu; định hướng về công nghệ sản xuất và phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô; định hướng xuất khẩu và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu ngành ô tô.

Toyota Việt Nam hỗ trợ nội địa hóa chuỗi cung ứng ô tô

Toyota Việt Nam hỗ trợ nội địa hóa chuỗi cung ứng ô tô

Tiêu điểm -  3 năm

Sau nhiều năm thực hiện các chính sách hỗ trợ, ngành công nghiệp ô tô vẫn chỉ đạt mức nội địa hóa từ 7 – 10% với dòng xe cá nhân đến 9 chỗ ngồi, thấp hơn nhiều lần so với các nước trong khu vực như Thái Lan, Indonesia...

Dù nhiều cơ hội, công nghiệp ô tô vẫn phải ‘dậm chân’ chờ chính sách

Dù nhiều cơ hội, công nghiệp ô tô vẫn phải ‘dậm chân’ chờ chính sách

Tiêu điểm -  3 năm

Một số chính sách ưu đãi về thuế phí cho ngành công nghiệp ô tô đã được ban hành lại đang nhận được đánh giá không có nhiều hiệu quả, thiếu tính khả thi, trong khi số khác vẫn mòn mỏi chờ được thông qua.

Ngành công nghiệp ô tô: Trăn trở với bài toán nâng cao tỷ lệ nội địa hóa

Ngành công nghiệp ô tô: Trăn trở với bài toán nâng cao tỷ lệ nội địa hóa

Tiêu điểm -  7 năm

Sáng nay, Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Thắng Hải và Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Quốc Khánh đồng chủ trì Hội thảo – Triển lãm Công nghiệp ô tô và cơ hội phát triển mạng lưới sản xuất tại Việt Nam.

Thủ tướng: Thiết kế chính sách để phát triển kinh tế tư nhân là không giới hạn

Thủ tướng: Thiết kế chính sách để phát triển kinh tế tư nhân là không giới hạn

Tiêu điểm -  14 giờ

Thủ tướng khẳng định phát triển kinh tế tư nhân là không giới hạn, yêu cầu khẩn trương hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo đà tăng trưởng bền vững.

Đàm phán thương mại với Mỹ về thuế đối ứng, Việt Nam cần lưu ý gì?

Đàm phán thương mại với Mỹ về thuế đối ứng, Việt Nam cần lưu ý gì?

Tiêu điểm -  1 ngày

Ngoài vấn đề minh bạch nguồn gốc xuất xứ, Việt Nam cần tính đến khả năng những thỏa thuận trong đàm phán thương mại với Mỹ ảnh hưởng tới các cam kết với những nước khác.

Sumitomo đầu tư khu công nghiệp 2.900 tỷ đồng tại Thanh Hóa

Sumitomo đầu tư khu công nghiệp 2.900 tỷ đồng tại Thanh Hóa

Tiêu điểm -  1 ngày

UBND tỉnh Thanh Hóa vừa chấp thuận chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư cho dự án KCN Thăng Long Thanh Hóa.

Điều hành giá điện hợp lý: Bài toán khó bao giờ mới có lời giải?

Điều hành giá điện hợp lý: Bài toán khó bao giờ mới có lời giải?

Tiêu điểm -  2 ngày

Cân bằng giữa tính giá điện theo cơ chế thị trường và ổn định xã hội vẫn luôn là bài toán khó tồn tại nhiều năm qua, nhưng bắt buộc phải giải trong thời gian tới.

Doanh nghiệp điện tái tạo: 'Người vui, kẻ buồn' với khung giá điện 2025

Doanh nghiệp điện tái tạo: 'Người vui, kẻ buồn' với khung giá điện 2025

Tiêu điểm -  2 ngày

Không ít doanh nghiệp đang trao gửi niềm tin vào việc tháo gỡ các dự án điện tái tạo gặp vướng mắc cũng như dư địa mở ra từ Quy hoạch điện VIII và khung giá điện 2025.

Hoàng Huy gọi vốn 2.000 tỷ cho loạt dự án bất động sản Hải Phòng

Hoàng Huy gọi vốn 2.000 tỷ cho loạt dự án bất động sản Hải Phòng

Doanh nghiệp -  1 giờ

Công ty CP Đầu tư dịch vụ tài chính Hoàng Huy lên kế hoạch phát hành thêm hơn 200 triệu cổ phiếu trong năm 2025 để huy động vốn phát triển hai dự án bất động sản lớn tại Hải Phòng.

Thủ tướng: Thiết kế chính sách để phát triển kinh tế tư nhân là không giới hạn

Thủ tướng: Thiết kế chính sách để phát triển kinh tế tư nhân là không giới hạn

Tiêu điểm -  14 giờ

Thủ tướng khẳng định phát triển kinh tế tư nhân là không giới hạn, yêu cầu khẩn trương hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo đà tăng trưởng bền vững.

Vì sao Đất Xanh Group cấp thiết tăng vốn lên 10.000 tỷ đồng?

Vì sao Đất Xanh Group cấp thiết tăng vốn lên 10.000 tỷ đồng?

Doanh nghiệp -  17 giờ

Nhà sáng lập Đất Xanh Group, Lương Trí Thìn khẳng định tập đoàn sẽ tăng vốn điều lệ lên trên 10.000 tỷ đồng để trở thành công ty cấp trung và cỡ lớn.

BIM Land khởi động tổ hợp căn hộ phong cách khách sạn SkyM

BIM Land khởi động tổ hợp căn hộ phong cách khách sạn SkyM

Bất động sản -  19 giờ

BIM Land – thành viên BIM Group, khởi động tổ hợp căn hộ cao cấp phong cách khách sạn SkyM tại khu đô thị vịnh biển Halong Marina (Quảng Ninh). Dự án được kỳ vọng sẽ thiết lập chuẩn mực mới cho mô hình nghỉ dưỡng – lưu trú – đầu tư ngay tại trung tâm du lịch năng động bậc nhất miền Bắc.

Mùa đại hội chỉ tiến không lùi

Mùa đại hội chỉ tiến không lùi

Doanh nghiệp -  21 giờ

Mùa đại hội năm nay chứng kiến các doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam thể hiện tinh thần "chỉ tiến không lùi", như lời khẳng định về nội lực quốc gia trước những bất ổn toàn cầu.

V-Green cùng 4 đối tác đầu tư 300 triệu USD làm 63.000 cổng sạc VinFast tại Indonesia

V-Green cùng 4 đối tác đầu tư 300 triệu USD làm 63.000 cổng sạc VinFast tại Indonesia

Doanh nghiệp -  22 giờ

V-Green và các đối tác gồm Chargecore, Chargepoint, Amarta Group và CVS, cam kết đầu tư 300 triệu USD để phát triển hạ tầng trạm sạc tại Indonesia.

Hóa dầu Long Sơn tiếp tục thổi bay nghìn tỷ lợi nhuận của SCG

Hóa dầu Long Sơn tiếp tục thổi bay nghìn tỷ lợi nhuận của SCG

Doanh nghiệp -  22 giờ

Được kỳ vọng là dự án chiến lược tại Việt Nam nhưng đến hiện tại, Tổ hợp hóa dầu Long Sơn đang gây áp lực tài chính lớn cho Tập đoàn SCG.

Đọc nhiều