IMF gợi mở con đường giúp Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình
An Nhiên
Thứ ba, 07/10/2025 - 08:19
Nghe audio
0:00
Quỹ Tiền tệ quốc tế khuyến nghị Việt Nam cần chuyển hướng sang tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới và quản trị hiệu quả đầu tư công nếu muốn đạt mục tiêu quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.
Trong báo cáo quốc gia số 2025/284 dành cho Việt Nam vừa công bố tháng 10/2025, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) ghi nhận Việt Nam đã đạt được thành tựu ấn tượng trong hai thập kỷ qua nhờ mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu và vốn FDI. Tuy nhiên, IMF cảnh báo các động lực này đang dần suy yếu.
Các động lực tăng trưởng đang dần suy yếu
Theo IMF, vấn đề cốt lõi Việt Nam cần lưu ý là lợi thế lao động giá rẻ và chi phí giảm đã thu hẹp. Quan trọng hơn, năng suất tổng hợp (TFP) – thước đo hiệu quả sử dụng nguồn lực – liên tục giảm từ năm 2015. Báo cáo nêu rõ: "Việt Nam đang làm nhiều hơn, nhưng không nhất thiết hiệu quả hơn."
IMF cũng chỉ ra một vấn đề, năng suất lao động của Việt Nam tuy tăng nhanh nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với các nước ASEAN. Nguyên nhân chính đến từ mất cân đối kỹ năng, chất lượng đào tạo nghề còn hạn chế và tỷ lệ lao động phi chính thức cao.
Cụ thể, khoảng 18% người lao động đang làm việc dưới trình độ được đào tạo, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiện chiếm gần 40% việc làm và hơn 70% kim ngạch xuất khẩu lại trả lương cao hơn đáng kể, khiến lao động có kỹ năng “chảy máu” khỏi khu vực doanh nghiệp nội địa.
Vì vậy, IMF khuyến nghị Việt Nam sớm xây dựng chiến lược phát triển kỹ năng toàn diện, tập trung vào đào tạo nghề, giáo dục STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học) tiếng Anh và kỹ năng số, đồng thời kết nối chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để hình thành lực lượng lao động thích ứng nhanh hơn với công nghệ mới.
Năng suất tổng hợp (TFP) – thước đo hiệu quả sử dụng nguồn lực – của Việt Nam liên tục giảm từ năm 2015 đến nay. Ảnh: Hoàng Anh.
Một vấn đề "mấu chốt" mà IMF nhấn mạnh là việc cấp tín dụng chưa đồng đều và hiệu quả đầu tư thấp.
Theo IMF, hiệu quả sử dụng vốn của Việt Nam đang giảm sút, phần lớn do phân bổ chưa đồng đều trong thị trường tín dụng. Các doanh nghiệp nhà nước thường được tiếp cận vốn vay ưu đãi hơn khu vực tư nhân, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn mở rộng sản xuất.
"Nếu Việt Nam giảm được mức méo mó tín dụng xuống ngang với Trung Quốc năm 2005, năng suất toàn nền kinh tế có thể tăng 37%; nếu đạt mức tương đương Mỹ, năng suất tổng hợp TFP có thể tăng hơn 60%", IMF ước tính.
Tổ chức quốc tế này cũng nhấn mạnh rằng, việc xóa bỏ ưu đãi cho khu vực kinh tế nhà nước và thúc đẩy cạnh tranh công bằng sẽ giúp cải thiện đáng kể hiệu quả đầu tư và phân bổ nguồn lực.
Cơ hội "khổng lồ" từ đầu tư hạ tầng
Việt Nam dự kiến chi khoảng 185 tỷ USD, tương đương 40% GDP, cho các dự án hạ tầng lớn trong giai đoạn 2025 – 2035, bao gồm đường sắt cao tốc Bắc - Nam, sân bay quốc tế Long Thành, nhiều tuyến metro tại Hà Nội và TP.HCM, cùng hai nhà máy điện hạt nhân ở Ninh Thuận.
IMF đánh giá đây là cơ hội hiếm có để Việt Nam bứt phá về năng suất, nếu đi kèm cải cách thể chế, chính sách thuế, tín dụng và quản lý đầu tư công.
Mô phỏng của IMF cho thấy, nếu các cải cách này được triển khai hiệu quả, tăng trưởng trung hạn có thể tăng thêm hơn hai điểm phần trăm mỗi năm, trong khi nợ công vẫn được duy trì ở mức bền vững. Tuy nhiên, tổ chức này cũng cảnh báo rằng thành công phụ thuộc lớn vào chất lượng triển khai, tính minh bạch trong lựa chọn dự án và năng lực quản lý tài khóa.
"Các kế hoạch đầu tư quy mô lớn có thể phản tác dụng nếu không được thực hiện tốt", IMF nhấn mạnh.
Để tận dụng các cơ hội, IMF khuyến nghị chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo sẽ là “biên giới tăng trưởng mới” của Việt Nam trong thập kỷ tới. Nếu tận dụng tốt công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, Việt Nam có thể vượt qua bẫy thu nhập trung bình, song điều đó đòi hỏi đầu tư dài hạn vào hạ tầng số, thể chế minh bạch và khuyến khích doanh nghiệp nội địa ứng dụng công nghệ cao.
IMF kết luận giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam sẽ phụ thuộc chủ yếu vào hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực đổi mới, chứ không chỉ là lượng vốn đầu tư.
“Cải thiện năng suất, phát triển khu vực tư nhân và đảm bảo hiệu quả đầu tư công sẽ là chìa khóa để Việt Nam trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045,” báo cáo của IMF khẳng định.
Dân số vàng mang lại lợi thế chưa từng có, nhưng nếu không đầu tư đúng mức vào vốn con người – từ giáo dục, đào tạo đến y tế và năng suất lao động – Việt Nam có thể bỏ lỡ cơ hội bứt phá để đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.
Gia tăng năng suất là động lực quan trọng để Việt Nam đạt tăng trưởng cao trong dài hạn, trở thành nước thu nhập cao vào 2045. Nhưng, vẫn còn rất nhiều ‘nút thắt’, là gì?
Chính phủ sẽ hoàn thiện hồ sơ và tiến hành thẩm định để ban hành nghị định với mức quy định doanh thu chịu thuế với hộ kinh doanh lên ngưỡng 1 tỷ đồng.
Vietbank đã thông qua kế hoạch tăng vốn điều lệ lên 15.500 tỷ đồng, đặt mục tiêu lợi nhuận tăng trưởng 37% nhằm củng cố nền tảng tài chính và mở rộng dư địa phát triển mới.
Mô hình LiveBank 24/7 kết hợp trạm công dân số giúp người dân giải quyết đồng thời nhiều nhu cầu thiết yếu nhanh chóng, thuận tiện, thể hiện vai trò chủ động của TPBank trong việc đồng hành cùng Chính phủ thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia.
Không chạy theo những demo hào nhoáng hay cuộc đua “AI hóa” mọi thứ, Phenikaa-X lựa chọn một con đường khó hơn khi xây dựng công nghệ lõi, chấp nhận đi chậm để đi chắc, và từng bước đưa tự động hóa vào những bài toán rất cụ thể của thị trường.
Đại hội đồng cổ đông Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam (HoSE: MSB) đã thông qua phương án tăng vốn từ 31.200 tỷ đồng lên 37.440 tỷ đồng theo hình thức phát hành cổ phiếu với tỷ lệ 20% từ nguồn vốn chủ sở hữu.
Hai thập kỷ tham gia vào lĩnh vực bất động sản, T&T Group không chỉ đơn thuần kể câu chuyện về những con số ha đất hay lợi nhuận thương mại, mà là chiến lược “đường dài” nhằm đánh thức những tiềm năng chưa được khai mở của các vùng đất hứa.
SSI chọn tăng trưởng có kỷ luật thay vì chạy theo cơ hội ngắn hạn, ngay cả khi thị trường chứng khoán thuận lợi. Tư duy này cũng chi phối quyết định chưa vội bước vào tài sản số
Công ty đặt mục tiêu đạt 16.000 tỷ đồng doanh thu và 3.000 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế trong năm nay, trở thành thương hiệu du lịch – giải trí tích hợp số 1 Đông Nam Á- hàng đầu châu Á, sở hữu hệ sinh thái toàn diện từ nghỉ dưỡng, giải trí, wellness, MICE đến công nghệ du lịch.
