Quản lý tài sản mã hóa: Mục tiêu kép của Ủy ban Chứng khoán

Cách tiếp cận của Ủy ban Chứng khoán nhà nước

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa được xem như sự khởi đầu cho một tư duy quản lý mới. Thay vì cấm đoán, hay thả nổi, ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, cơ quan quản lý đã chọn một phương án "cân bằng".

Theo ông Hòa, mục tiêu kép của UBCKNN là vừa tạo không gian phát triển cho đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống. Nguyên tắc này được cụ thể hóa bằng những bước đi thận trọng, nhưng có chủ đích.

Đầu tiên, Việt Nam sẽ không vội vàng mở cửa ồ ạt, mà tham khảo kinh nghiệm từ các thị trường đã đi trước như Singapore, Nhật Bản hay Hồng Kông để chọn lọc cách làm phù hợp. Kết quả là, trong giai đoạn đầu, Nghị quyết 05 chỉ cho phép tối đa 5 tổ chức được cấp phép hoạt động.

"Mô hình này được đánh giá là phù hợp để vừa thử nghiệm mô hình mới, vừa hạn chế rủi ro hệ thống, đồng thời tích lũy kinh nghiệm thực tiễn cho giai đoạn hoàn thiện khung pháp lý sau này", ông Hòa giải thích.

Trọng tâm của cách tiếp cận này, theo đại diện UBCKNN, chính là sự minh bạch. Các doanh nghiệp muốn tham gia sân chơi phải chấp nhận một cuộc chơi rõ ràng, tuân thủ chế độ công bố thông tin, báo cáo định kỳ và chịu sự giám sát chặt chẽ.

Các quy định chi tiết về lưu ký, tư vấn phát hành và an ninh mạng được thiết kế để tạo ra một nền tảng vận hành an toàn, ngăn chặn gian lận.

Ông Hòa cũng thông tin thêm, ngay sau khi Nghị quyết 05 được ban hành, Bộ Tài chính và UBCKNN sẽ tích cực xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết, bao gồm quy trình tiếp nhận hồ sơ và giám sát thị trường.

Song song đó, các quy định về thuế và kế toán cũng đang được định hình. Tầm nhìn dài hạn là sau giai đoạn thí điểm, cơ quan quản lý sẽ tổng kết, đánh giá để có thể đề xuất Chính phủ xây dựng một bộ luật chuyên ngành dành riêng cho tài sản mã hóa.

Nghị quyết 05 có đang quá thận trọng?

Theo các báo cáo quốc tế, với khoảng 21 triệu người tham gia, Việt Nam thường xuyên nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về tỷ lệ chấp nhận tài sản mã hóa.

Con số này đặt ra một câu hỏi lớn từ các chuyên gia, là liệu rằng quy định trong Nghị quyết 05, vốn chỉ cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào các sản phẩm token hóa trong giai đoạn đầu, có phải là một bước đi quá thận trọng?

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV nêu quan điểm, cho rằng Việt Nam không nên tự hạn chế mình. "Nếu chỉ cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia, Việt Nam sẽ tự đánh mất tiềm năng nội lực", ông Lực phân tích.

Thay vì đóng hoàn toàn, ông đề xuất một giải pháp linh hoạt hơn, đó là cho phép nhà đầu tư "chuyên nghiệp" trong nước được mua các tài sản này. Trong đó, tiêu chí chuyên nghiệp có thể bao gồm những người có kinh nghiệm về chứng khoán, hoặc có chứng chỉ, bằng cấp đào tạo về tài sản số. Theo ông, cách làm trên vừa giúp khơi thông nguồn vốn trong nước, vừa thúc đẩy dân trí tài chính.

Về phía UBCKNN, ông Tô Trần Hòa thừa nhận, quy định trong Nghị quyết 05 xuất phát từ tinh thần thận trọng nhằm bảo vệ nhà đầu tư và kiểm soát rủi ro.

Theo ông Hòa, con số 21 triệu tài khoản đang chưa phản ánh đúng thực tế và quan trọng hơn, năng lực hiểu biết của nhà đầu tư Việt Nam còn thấp, trong khi thời gian qua đã xảy ra nhiều vụ lừa đảo tài sản số.

"Tiền bị chuyển đi trong tích tắc, việc truy hồi hoặc bồi thường gần như bất khả thi nếu xảy ra gian lận", đại diện UBCKNN nêu thực trạng.

Do đó, việc mở cửa thị trường theo ông phải đi kèm với khả năng giám sát và xử lý hiệu quả. Giai đoạn đầu giới hạn đối tượng tham gia chính là khoảng thời gian cần thiết để các cơ quan quản lý hoàn thiện cơ chế và song song đó là xây dựng chương trình đào tạo, truyền thông và nâng cao kiến thức tài chính cho người dân.

Quan điểm thận trọng này cũng nhận được sự đồng tình từ chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu. Ông cho rằng, ngay cả với tài sản hữu hình như bất động sản, tình trạng gian lận vẫn xảy ra. Với tài sản số, rủi ro còn lớn hơn nếu giá trị và tính xác thực của tài sản gốc không được đảm bảo.

Quản lý thị trường tài sản mã hóa như thế nào?

Chia sẻ của chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu đã phần nào gợi mở về câu chuyện quản lý, quản trị thị trường tài sản mã hóa, nhất là khi đây có thể trở thành mảnh đất màu mỡ cho lừa đảo và rửa tiền.

Ông Tô Trần Hòa cho hay, thị trường này sẽ được giám sát bởi cơ chế đa ngành, trong đó Bộ Tài chính quản lý hoạt động dịch vụ, Ngân hàng Nhà nước kiểm soát dòng tiền, và Bộ Công an phụ trách phòng chống tội phạm công nghệ cao.

Khi nhà đầu tư được phép tham gia, các tổ chức cung cấp dịch vụ sẽ phải có quy trình xử lý khiếu nại minh bạch và hợp đồng rõ ràng. "Cơ quan quản lý yêu cầu các tổ chức này giải thích rõ ràng, đầy đủ cho khách hàng trước khi ký kết, đảm bảo nhà đầu tư hiểu rõ rủi ro", ông Hòa nhấn mạnh.

Đi sâu hơn vào giải pháp, chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu cho rằng vấn đề cốt lõi là phải xác thực được tài sản gốc. Ông đề xuất Việt Nam cần học hỏi các nước phát triển trong việc xây dựng một hệ thống thẩm định giá và bảo hiểm quyền sở hữu tài sản.

Đặc biệt, ông đưa ra kiến nghị: "Mọi giao dịch tài sản mã hoá phải đi qua hệ thống ngân hàng, coi ngân hàng là điểm kiểm soát bắt buộc để ngăn rửa tiền và đảm bảo tính minh bạch của dòng vốn. Nếu không, tài sản mã hóa rất dễ trở thành công cụ để chuyển tiền bất hợp pháp ra nước ngoài".

Ở góc độ công nghệ, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội blockchain và tài sản số Việt Nam, chỉ ra những thách thức về hạ tầng. Ông cho biết công nghệ blockchain tuy minh bạch và dễ truy xuất, nhưng chi phí lưu trữ ban đầu rất lớn.

Công tác truy vết dòng tiền cũng vô cùng tốn kém và đòi hỏi chuyên môn cao, khi Việt Nam hiện chỉ có khoảng ba công ty đủ năng lực phân tích dữ liệu. Do đó, việc xây dựng hạ tầng dữ liệu và đào tạo nhân lực là yêu cầu cấp bách.

Còn TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh vào vai trò của giáo dục tài chính và chính sách linh hoạt. Ông cho rằng cần coi giáo dục là nền móng, thậm chí là thành lập quỹ đào tạo về tài sản số. Đồng thời, chính sách thuế với tài sản số cũng cần linh hoạt, có thể đánh thuế cao hơn với các tài sản rủi ro cao để điều tiết hành vi đầu tư.