Từ phục hồi rừng đến lợi nhuận: Mô hình kinh tế bền vững

Trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với biến đổi khí hậu và sự suy giảm đa dạng sinh học, việc bảo tồn và phục hồi rừng nhiệt đới đang trở thành ưu tiên hàng đầu.

Tại Việt Nam, một dự án đầy tham vọng, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và khai thác các giá trị kinh tế từ rừng đã và đang được thực hiện bởi Viện Tư vấn phát triển tài chính carbon (CODE), viện trưởng TS. Lê Xuân Nghĩa cho biết.

Những khu rừng nhiệt đới bị tàn phá nặng nề, nơi hệ sinh thái tự nhiên gần như bị xóa sổ, đã trở thành mục tiêu phục hồi của CODE. Quá trình này không chỉ đơn giản là trồng lại cây mà còn bao gồm việc nghiên cứu kỹ lưỡng để tái thiết lập lại sự cân bằng sinh thái.

Họ đã tiến hành phục hồi không chỉ thảm thực vật mà còn tái sinh hệ động vật, đặc biệt là các loài chim chóc và muông thú. Hơn mười ngàn cây gỗ lim đã được trồng, tái lập lại một phần rừng mưa nhiệt đới nguyên thủy. TS Lê Xuân Nghĩa cho biết hành trình phục hồi rừng được viện thực hiện với phương châm 'Phụng dưỡng thiên nhiên'.

Chuyển hướng chiến lược: Từ du lịch sinh thái đến tài chính carbon

Ban đầu, CODE dự định phát triển du lịch sinh thái trong các khu rừng phục hồi như một cách khai thác giá trị kinh tế từ rừng. Tuy nhiên, nhận thấy tiềm năng lớn từ thị trường tín chỉ carbon, họ đã chuyển hướng, TS Lê Xuân Nghĩa cho biết tại tọa đàm “Triển vọng phát triển tài chính xanh” mới đây.

Chuyển sang phát triển tài chính carbon là một quyết định chiến lược, không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn mở ra những cơ hội mới trên thị trường quốc tế.

Các chuyên gia từ Đức, Pháp và Hà Lan đã đến thăm các khu rừng này và đề nghị hợp tác để nghiên cứu thêm về sinh quyển Đông Nam Á và khai thác tiềm năng từ carbon rừng.

Việc chuyển hướng này đi kèm với nhiều thách thức, đặc biệt là về mặt pháp lý và kỹ thuật. Tại Việt Nam, các quy định về quyền sở hữu carbon và cơ chế giao dịch tín chỉ carbon vẫn còn nhiều bất cập.

“Rừng thuộc sở hữu của nhà nước, vậy thì carbon có thuộc sở hữu của nhà nước hay không? Vừa qua, sau khi 6 tỉnh Bắc Trung Bộ bán tín chỉ carbon rừng cho Ngân hàng Thế giới, tiền được tính cho bà con. Nhưng điều này lại không phù hợp với quy định rừng của nhà nước”, ông Nghĩa đặt vấn đề.

Bên cạnh đó, CODE cũng đối mặt với việc thiết lập các quy trình đo lường và chứng nhận tín chỉ carbon theo chuẩn quốc tế, một nhiệm vụ không hề dễ dàng.

Kinh tế từ rừng: Lợi nhuận từ thiên nhiên

Việc đo lường carbon không hề đơn giản, với yêu cầu về kỹ thuật và chi phí cao. CODE đã sử dụng cả phương pháp thủ công lẫn công nghệ hiện đại để đảm bảo kết quả đo lường chính xác nhất.

Ông Nghĩa cho biết: "Nếu đo thủ công, mỗi 1ha rừng, chúng tôi mất 178 triệu đồng, nhân lên với 500ha mà chúng tôi đang sở hữu thì vô cùng tốn kém. Sau này, CODE đã nhờ chuyên gia nước ngoài tham gia hoạch định.

Có rất nhiều công việc phải làm, ví dụ như chọn mẫu theo hướng mặt trời mọc hay mặt trời lặn, đo rừng lẫn tre thì làm thế nào (rừng lẫn tre có carbon), làm thế nào để đo sinh khối khác (chỉ có máy mới đo được rễ và cành ngọn).

Sắp tới có kết quả, chúng tôi sẽ báo cáo Bộ Khoa học công nghệ và Chính phủ".

Quá trình này, mặc dù khó khăn và phức tạp, nhưng sẽ mở ra một nguồn thu nhập tiềm năng mới khoảng 2 triệu USD mỗi năm, góp phần hỗ trợ tài chính cho các hoạt động bảo tồn tiếp theo, ông Nghĩa cho biết.

Thách thức và triển vọng

Việc phát triển kinh tế từ rừng thông qua tài chính carbon không phải không gặp khó khăn. Các vấn đề về quyền sở hữu carbon, sự phức tạp trong việc đo lường và xác nhận lượng carbon, cũng như sự thiếu hụt về khung pháp lý rõ ràng là những rào cản lớn. Hơn nữa, việc triển khai các dự án phục hồi rừng và quản lý sinh thái cũng đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong khi sự hỗ trợ từ các quỹ tài chính xanh hiện còn hạn chế, theo TS. Lê Xuân Nghĩa

Đơn cử như Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam với tổng nguồn vốn chỉ 1.800 tỷ đồng, chỉ cho vay vào các dự án xử lý rác thải với điều kiện nghiêm ngặt, không đáp ứng được nhu cầu tài chính xanh khổng lồ khoảng 360 - 400 tỷ USD theo Ngân hàng Thế giới ước tính mà Việt Nam cần để chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.

Dù vậy, CODE đã chứng minh rằng, với chiến lược đúng đắn và sự cam kết mạnh mẽ, việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế có thể cùng tồn tại và bổ trợ lẫn nhau.

Thành công bước đầu của họ đã thu hút sự quan tâm của nhiều tổ chức quốc tế, mở ra cơ hội hợp tác và phát triển thêm nhiều dự án mới trong tương lai.

Câu chuyện của CODE là một minh chứng rõ ràng cho thấy bảo tồn môi trường và phát triển kinh tế không phải là những mục tiêu đối lập mà có thể hỗ trợ lẫn nhau để đạt được những thành tựu đáng kể.

Bằng cách khôi phục các khu rừng nhiệt đới bị tàn phá và phát triển tài chính carbon, CODE không chỉ đóng góp vào việc bảo vệ đa dạng sinh học mà còn tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho cộng đồng. Đây là một hướng đi cần thiết và khả thi cho tương lai bền vững của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu.