Lối thoát cho các thành phố 'nghẹt thở' vì ô nhiễm và ngập lụt

Bài toán nan giải của các khu đô thị

Khi những đô thị ngột ngạt trong bê tông, đối mặt với ô nhiễm, ngập lụt và tắc nghẽn, phát triển xanh không còn là một lựa chọn xa xỉ, mà đã trở thành "mệnh lệnh của thời đại". Đây là con đường tất yếu để giải quyết bài toán nan giải giữa tăng trưởng và môi trường, hướng tới một tương lai bền vững và đáng sống cho người dân.

"Hơn lúc nào hết, môi trường sống của người dân tại các thành phố lớn hiện nay đang đòi hỏi hướng đến xanh - sạch và trong lành", PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, môi trường và phát triển cộng đồng khẳng định.

Bà An dẫn chứng, trong thời gian vừa qua, người dân đã liên tục phải chứng kiến những tác động của thiên tai khiến nhiều gia đình rơi vào cảnh bị cô lập do mưa lũ, ngập lụt, sạt lở, thậm chí người mất nhà tan. Đây chính là một trong những hệ lụy của biến đổi khí hậu. Tình trạng biến đổi khí hậu trên thế giới đang ngày càng gia tăng, diễn biến khôn lường, khó dự báo trước.

Về vấn đề ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước…, tình trạng này diễn ra rất phổ biến và đặc biệt nặng nề tại các đô thị lớn.

Bên cạnh đó, tình trạng suy thoái đa dạng sinh học cũng ngày càng trở nên nghiêm trọng; hồ bị lấp, rừng bị phá, động vật quý hiếm bị giết hại. Mâu thuẫn phát triển giữa tăng trưởng và vấn đề môi trường luôn là bài toán được đặt ra.

Tại nhiều thành phố, tình trạng ô nhiễm diễn ra đáng báo động, từ ô nhiễm rác thải sinh hoạt, rác thải công nghiệp, rác thải nhựa… Do vậy, vấn đề đặt ra là phải làm thế nào để phát triển theo hướng bền vững đang được đặt ra rất cấp bách. 

"Để Việt Nam sẵn sàng bước vào kỷ nguyên mới, việc lựa chọn hướng đi này là tất yếu, không thể không lựa chọn và không có con đường nào khác", bà An nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, ông Vũ Hồng Phong, chuyên gia về công trình xanh của Tổ chức tài chính quốc tế (IFC), cũng cho rằng, nhiều khu đô thị hiện nay đang đối mặt với tình trạng đô thị nén, tắc đường, ngập lụt. Nếu áp dụng bộ tiêu chí xanh và phát triển bền vững để phát triển các dự án, rõ ràng những vấn đề này sẽ được hạn chế hoặc khắc phục tối đa.

Nếu các khu đô thị được quy hoạch tốt, theo đúng hướng phát triển bền vững, chất lượng cuộc sống của người dân sẽ được nâng cao.

Bên cạnh đó, việc phát triển các đô thị xanh cũng sẽ là giải pháp giúp giảm phát thải và tiết kiệm năng lượng trên hành trình hướng đến net zero của Việt Nam vào năm 2050. Bởi, ngành xây dựng, vốn là động lực quan trọng của nền kinh tế đang góp phần không nhỏ vào bài toán môi trường.

Theo báo cáo của chương trình môi trường Liên hợp quốc 2022, lĩnh vực tòa nhà và xây dựng chiếm khoảng 37% tổng lượng phát thải CO2 toàn cầu và đồng thời cũng tạo ra lượng lớn chất thải rắn.

Do đó, việc cắt giảm phát thải từ lĩnh vực xây dựng đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực toàn cầu ứng phó với biến đổi khí hậu. Đặc biệt với các quốc gia tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (Hội nghị COP26) về mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0”.

Theo Ngân hàng Thế giới, năm 2022, Việt Nam phát thải 344 triệu tấn CO2/năm, xếp thứ 17 trên toàn cầu, trong đó xây dựng là ngành có vai trò quan trọng trong nền kinh tế ở Việt Nam và cũng là ngành tiêu thụ năng lượng và phát thải carbon tương đối lớn.

Chính vì thế để đạt được mục tiêu giảm phát thải carbon, việc giảm phát thải trong lĩnh vực xây dựng hay xây dựng công trình xanh, đô thị xanh đạt phát thải ròng bằng “0” là giải pháp quan trọng.

Đô thị xanh và sứ mệnh bảo vệ - tái sinh môi trường

TS.KTS Lê Thị Bích Thuận, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050, có thể thấy, đây không chỉ là nhiệm vụ của những người làm quy hoạch đô thị, mà là trách nhiệm chung của cả đất nước.

Để hiện thực hóa cam kết đó, đặc biệt trong lĩnh vực đô thị, điều quan trọng là phải hướng tới phát triển hệ thống đô thị xanh, đô thị bền vững.

Đồng quan điểm, PGS.TS.KTS Hoàng Mạnh Nguyên, Chủ tịch Viện Khoa học công nghệ đô thị xanh cũng cho rằng, Việt Nam đang đi đúng trong xu thế tất yếu của thời đại - xu thế phát triển xanh.

Năm 2016, khi Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đưa ra cam kết Net Zero vào năm 2050, lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành đã nhìn nhận sâu sắc hơn về vai trò của phát triển xanh, và bắt đầu hành động với tốc độ mạnh mẽ hơn nhiều.

Thách thức hiện nay là làm sao để xu thế xanh không chỉ dừng ở các công trình riêng lẻ, mà trở thành tầm nhìn đô thị thống nhất.

Ông Nguyên cho rằng, việc tạo lập những đô thị xanh, đồng bộ và tích hợp có ý nghĩa chiến lược, vì đô thị chính là “cơ thể sống” tập hợp nhiều yếu tố, từ quy hoạch, hạ tầng, năng lượng, môi trường cho đến con người. Khi chúng ta hình thành được những đô thị vận hành theo nguyên tắc xanh, quá trình thực hiện cam kết Net Zero của Việt Nam sẽ trở nên khả thi hơn.

Tuy nhiên, để phát triển theo hướng xanh không dễ. Theo bà Thuận, một đô thị xanh phải đảm bảo được ba yếu tố là môi trường xanh, xã hội xanh và kinh tế xanh. Trong đó, môi trường xanh bao gồm giao thông xanh, không gian xanh, hạ tầng xanh, thậm chí là cây xanh mặt nước.

Về kinh tế xanh, các đô thị phải có kinh tế tuần hoàn và đảm bảo giảm phát thải. Bà Thuận dẫn chứng ở khu đô thị Vinhomes Green Paradise Cần Giờ, chủ đầu tư dự án đã phát triển một đô thị xanh đúng nghĩa với tổng hoà nhiều yếu tố như xã hội, an ninh, môi trường sống của người dân. Cũng nhờ đó, mô hình đô thị xanh đảm bảo là vùng đệm khí hậu, về mặt sức khoẻ cộng đồng, năng lượng quốc gia.

Nếu làm được, theo ông Nguyên, việc phát triển đô thị xanh sẽ mang lại lợi ích rất lớn cho dự án. Thứ nhất, dự án sẽ nhận được nhiều chủ trương khuyến khích phát triển của Chính phủ.

Thứ hai, doanh nghiệp chọn phát triển xanh như một lợi thế cạnh tranh, mở ra cánh cửa để kêu gọi đầu tư và thu hút khách hàng.

Cuối cùng, người dân, cũng chính là chủ thể khi trở thành cư dân của đô thị này sẽ được hưởng lối sống xanh, thông minh. Từ đó tạo nên một cộng đồng văn minh, phát triển bền vững.

Thách thức là không nhỏ, nhưng cơ hội cũng rất rộng mở, bởi thị trường Việt Nam đang rất tiềm năng. Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định 21 về danh mục phân loại xanh, quy định rõ khoản vay nào được tính là “tín dụng xanh” để được các ngân hàng cho vay ưu đãi, hỗ trợ các dự án. Đây là cơ hội rất lớn cho các doanh nghiệp phát triển xanh trong giai đoạn sắp tới.

Có thể nói thị trường hiện đã cơ bản chín muồi. Các bên liên quan, từ ngân hàng, đơn vị tư vấn, chủ đầu tư đến nhà thầu, đều đã được trang bị kiến thức, kỹ năng và công nghệ cần thiết để phát triển công trình xanh.

Vấn đề còn lại là làm sao Việt Nam nắm bắt tốt các cơ hội đó, để trong 2 - 3 năm tới có thêm nhiều công trình xanh hơn nữa, giúp người dân dễ dàng tiếp cận và thụ hưởng lợi ích của các dự án này.