Việt Nam từ tự chủ năng lượng sạch đến xuất khẩu ra thế giới

Đằng sau bức tranh kinh tế sôi động của Việt Nam trong thời gian gần đây, với những nhà máy, công trường và dòng người hối hả là nhu cầu năng lượng đặc biệt lớn.

Đó không chỉ là mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng, mà còn là một tầm nhìn xa hơn, khi Việt Nam sẽ sớm trở thành một trung tâm năng lượng sạch của khu vực và xuất khẩu ra thế giới.

Hành trình đầy tham vọng này đòi hỏi một lộ trình rõ ràng, đi cùng với những giải pháp công nghệ đột phá. Trao đổi với TheLEADER, ông Akihiro Ondo, Tổng giám đốc Mitsubishi Power châu Á - Thái Bình Dương tin rằng, nếu đi đúng hướng, Việt Nam sẽ hiện thực hóa được tham vọng trên vào năm 2050.

Bài toán năng lượng sạch

Ấn tượng của ông về đất nước, con người Việt Nam là gì? Đâu là điểm khiến ông yêu thích nhất?

Ông Akihiro Ondo: Tôi đã có dịp đến Việt Nam nhiều lần trong suốt những năm qua và mỗi chuyến đi đều khiến tôi thêm ấn tượng về con người và văn hóa nơi đây.

Điều khiến tôi luôn cảm phục là sự thân thiện, kiên cường và tinh thần không ngừng vươn lên của người Việt. Chính tinh thần đó cũng là điều thôi thúc Mitsubishi Power đồng hành cùng ngành năng lượng Việt Nam suốt hơn hai thập kỷ qua.

Với sự am hiểu của mình, ông đánh giá thế nào về tiềm năng của lĩnh vực năng lượng tại Việt Nam?

Ông Akihiro Ondo: Tôi cho rằng, Việt Nam đang sở hữu tiềm năng lớn để phát triển năng lượng sạch và thực tế đã trở thành một trong những thị trường năng lượng tái tạo năng động nhất khu vực.

Hiện nay, năng lượng tái tạo đã chiếm hơn 13,4% tổng sản lượng điện quốc gia, vượt qua nhiều quốc gia láng giềng. Trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ này, thách thức lớn nhất là làm sao đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng hiện tại mà vẫn chuẩn bị sẵn sàng cho tương lai bền vững.

Ông nhìn thấy gì ở tương lai của Việt Nam?

Ông Akihiro Ondo: Việt Nam đang có rất nhiều cơ hội tăng trưởng khi tiếp tục mở rộng và hiện đại hóa hệ thống năng lượng của mình. Theo Quy hoạch điện VIII, Chính phủ đã xác định trọng tâm phát triển vào các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió, những lĩnh vực được hỗ trợ mạnh mẽ nhờ lợi thế địa lý tự nhiên của Việt Nam.

Chính phủ ước tính tổng công suất điện gió và điện mặt trời lắp đặt sẽ đạt từ 31 đến 38 GW vào năm 2030. Với việc các tuabin khí của chúng tôi có khả năng đồng đốt hydro, sự phát triển của năng lượng tái tạo cũng mở ra cơ hội sản xuất nguồn hydro xanh trong dài hạn để đáp ứng nhu cầu năng lượng trong nước.

Trên thực tế, Việt Nam đang đặt mục tiêu nâng công suất sản xuất hydro từ năng lượng tái tạo và các quy trình có thu hồi carbon lên khoảng 100.000 - 500.000 tấn/năm vào năm 2030. Mục tiêu đến năm 2050 còn tham vọng hơn, với con số 10 - 20 triệu tấn/năm.

Khi đó, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm năng lượng sạch của khu vực, không chỉ tự chủ về nguồn cung mà còn xuất khẩu điện và hydro xanh ra thế giới.

Đúng là Việt Nam có nhiều cơ hội và tiềm năng nhưng song hành với đó cũng có cả những thách thức. Ông nghĩ sao về vấn đề này?

Ông Akihiro Ondo: Giống như nhiều nền kinh tế đang phát triển khác, Việt Nam có những thách thức của riêng mình. Trong quá trình thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, Việt Nam đang phải giải quyết đồng bộ nhiều vấn đề, đặc biệt là năng lực của hệ thống truyền tải điện và các chính sách hỗ trợ phù hợp cho giai đoạn chuyển dịch.

Khi các dự án năng lượng tái tạo phát triển nhanh chóng, hệ thống lưới điện quốc gia đang chịu áp lực ngày càng lớn.

Cùng lúc đó, Chính phủ Việt Nam dự báo nhu cầu tiêu thụ điện sẽ tăng trung bình 10 - 12% mỗi năm đến năm 2030, thuộc nhóm tốc độ tăng nhanh nhất khu vực châu Á. Điều này đặt ra bài toán vừa phải đảm bảo an ninh năng lượng, vừa phải tăng cường khả năng thích ứng và linh hoạt của lưới điện để có thể tích hợp hiệu quả hơn nguồn năng lượng tái tạo.

Ngoài ra, tiến độ của các dự án hạ tầng quy mô lớn cần được tinh giản và đẩy nhanh hơn để thu hút đầu tư, nhất là trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng mạnh. Bên cạnh các nhà máy phát điện, hệ sinh thái hạ tầng năng lượng tổng thể bao gồm các cảng nhập LNG, hệ thống truyền tải và phân phối điện cũng cần được phát triển đồng bộ để bắt kịp tốc độ tăng trưởng.

Thành công của Việt Nam trong hành trình này sẽ phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ cơ quan hoạch định chính sách, đơn vị quy hoạch hạ tầng, các tổ chức tài chính, cộng đồng địa phương, đến các đối tác công nghệ như Mitsubishi Power. Chỉ khi tất cả cùng chung tay, quá trình chuyển đổi năng lượng của Việt Nam mới có thể vừa công bằng, vừa khả thi trong dài hạn.

Ông dự báo quá trình chuyển đổi này sẽ diễn ra như thế nào?

Ông Akihiro Ondo: Chúng tôi lạc quan và hoàn toàn ủng hộ tầm nhìn phát triển năng lượng của Việt Nam được đề ra trong Quy hoạch điện VIII. Đến nay, Việt Nam đã đạt được nhiều bước tiến đáng ghi nhận trong hành trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050.

Việc xây dựng một cơ cấu năng lượng đa dạng, kết hợp giữa các nguồn tái tạo và các nguồn điện nền ổn định như khí tự nhiên, sẽ đóng vai trò then chốt giúp duy trì sự ổn định của hệ thống điện, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững cho đất nước.

Hai thập kỷ Mitsubishi Power đồng hành cùng Việt Nam

Đồng hành cùng Việt Nam trong hơn hai thập kỷ, ông có thể chia sẻ về những dự án của Mitsubishi Power tại đây?

Ông Akihiro Ondo: Tại Việt Nam, chúng tôi có cách tiếp cận là thận trọng, từng bước và mang tính thực tiễn. Ban đầu, chúng tôi tập trung hỗ trợ Việt Nam xây dựng nền tảng an ninh năng lượng, thông qua nhiều dự án trọng điểm như Phú Mỹ 1, Nghi Sơn 2 và Vân Phong 1, góp phần đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của đất nước.

Song song đó, chúng tôi cũng đang đồng hành cùng Việt Nam trong hành trình giảm phát thải carbon trong sản xuất điện. Tiêu biểu là các dự án mới nhất tại cụm nhà máy điện Ô Môn. Tại Ô Môn 1, chúng tôi đang hỗ trợ dự án chuyển đổi nhiên liệu từ dầu sang khí tự nhiên, tận dụng lợi thế là nhà sản xuất thiết bị gốc của hệ thống lò hơi hiện hữu để cung cấp các bộ phận quan trọng, giúp giảm cường độ phát thải carbon.

Đồng thời, hệ thống khử xúc tác chọn lọc cũng sẽ được lắp đặt nhằm loại bỏ các hợp chất NOx trong khí thải, giúp nhà máy đáp ứng quy định môi trường ngày càng nghiêm ngặt.

Trong khi đó, Ô Môn 4 là một dự án tuabin khí chu trình hỗn hợp công suất 1.155 MW, có hiệu suất cao nhất thế giới, với hiệu suất chu trình hỗn hợp vượt 64%. Cả hai dự án này đều nằm trong chuỗi dự án khí - điện Lô B - Ô Môn.

Trong quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch, Mitsubishi Power có những giải pháp công nghệ nào để hỗ trợ Việt Nam, thưa ông?

Ông Akihiro Ondo: Trong khi các nguồn năng lượng tái tạo tiếp tục mở rộng, tuabin khí đang đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo đủ công suất và độ tin cậy của hệ thống điện. Vai trò của tuabin khí cũng đang dần thay đổi, từ việc chỉ phục vụ nguồn tải nền sang nguồn tải trung gian, giúp hệ thống vận hành linh hoạt hơn.

Đặc biệt, các tuabin khí hiệu suất cao của chúng tôi là yếu tố quan trọng trong quá trình giảm phát thải carbon, nhưng vẫn duy trì nguồn cung ổn định. Dòng tuabin khí J-Series Air-Cooled (JAC) sẽ được lắp đặt tại Nhà máy điện Ô Môn 4 có khả năng giảm tới 65% lượng phát thải CO₂ so với các nhà máy điện than truyền thống.

Ngoài ra, tuabin JAC còn được thiết kế để đồng đốt với các loại nhiên liệu sạch hơn như hydro và amoniac, giúp các quốc gia có thể triển khai hạ tầng sớm và chuyển đổi nhiên liệu linh hoạt trong tương lai.

Hiện nay, tuabin JAC có thể đồng đốt 30% hydro, giúp giảm thêm 10% lượng phát thải so với sử dụng hoàn toàn khí tự nhiên. Chúng tôi đang tiếp tục nghiên cứu để nâng tỷ lệ đồng đốt hydro lên 100% vào năm 2030.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chú trọng đến các giải pháp cải tiến và nâng cấp hệ thống hiện hữu, bao gồm tăng hiệu suất, kéo dài tuổi thọ vận hành. Đồng thời, việc lắp đặt các hệ thống thu hồi carbon do Mitsubishi phát triển cũng là giải pháp hiệu quả để giảm sâu lượng phát thải từ các nhà máy điện trong tương lai.

Ông đã chia sẻ khá nhiều về tuabin khí chu trình hỗn hợp. Vậy trên thế giới, xu hướng ứng dụng công nghệ này ra sao?

Ông Akihiro Ondo: Hiện nay, các quốc gia trên thế giới đều đang chú trọng đến việc đảm bảo ổn định nguồn cung và đa dạng hóa cơ cấu năng lượng. Trong bối cảnh đó, khí tự nhiên vẫn đóng vai trò hết sức quan trọng. So với than đá, điện khí giúp giảm đáng kể lượng phát thải carbon, đồng thời đảm bảo nền tảng phát điện ổn định.

Trước xu hướng này, nhu cầu về tuabin khí trên toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao, với quy mô 60-70 GW mỗi năm trong 3 năm tới, tương đương mức tăng trưởng khoảng 50% so với các năm trước.

Hiện tại, Bắc Mỹ và Trung Đông là hai khu vực dẫn đầu về nhu cầu này, song chúng tôi cũng nhận thấy châu Á đang nổi lên mạnh mẽ. Tại Đông Nam Á, chúng tôi đã công bố nhiều dự án tuabin khi mới, trong đó có Nhà máy điện Ô Môn 4 tại Việt Nam và Nhà máy điện PacificLight Power tại Singapore.

Nhìn về phía trước, sự ổn định của lưới điện sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, khi các nguồn năng lượng tái tạo tiếp tục phát triển và nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu ngày càng gia tăng. Trong khi các giải pháp lưu trữ năng lượng quy mô lớn vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, tuabin khí vẫn là nguồn điện bổ trợ khả thi và đáng tin cậy nhất ở thời điểm hiện tại.

Tuy nhiên, công nghệ tuabin khí vẫn đối mặt với những thách thức về chi phí đầu tư, hạ tầng đồng bộ và sự phụ thuộc vào nguồn cung LNG toàn cầu. Mitsubishi Power đề xuất giải pháp gì cho những vấn đề này?

Ông Akihiro Ondo: Chúng tôi tin rằng những thách thức này hoàn toàn có thể được giải quyết thông qua sự hợp tác chặt chẽ và khung chính sách phù hợp. Khu vực công và tư nhân cần phối hợp cùng nhau để thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn vốn đầu tư cần thiết.

Bên cạnh đó, hợp tác xuyên biên giới cũng đóng vai trò thiết yếu. Việt Nam với vai trò là thành viên của Cộng đồng Châu Á Không Phát thải (AZEC), đã thể hiện rõ cam kết hợp tác quốc tế. Tại Hội nghị Bộ trưởng AZEC năm nay, 70 biên bản ghi nhớ đã được ký kết.

Về phần mình, Nhật Bản cũng đang lên kế hoạch triển khai 15 dự án trị giá hơn 20 tỷ USD tại Việt Nam trong lĩnh vực chuyển đổi năng lượng. Để hiện thực hóa những dự án này, sự tham gia của các tổ chức tài chính và đối tác chiến lược là yếu tố không thể thiếu.

Vậy kế hoạch và ưu tiên của Mitsubishi Power tại Việt Nam trong thời gian tới là gì, thưa ông?

Ông Akihiro Ondo: Mitsubishi Power luôn mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong các dự án năng lượng tiềm năng, góp phần giúp quốc gia đảm bảo nguồn cung điện ổn định và thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng.

Chúng tôi cam kết mang đến những công nghệ phát điện hiệu suất cao, tiêu chuẩn quốc tế, cùng quy trình triển khai hiệu quả và bền vững.

Chúng tôi lạc quan về tiến trình đa dạng hóa cơ cấu năng lượng của Việt Nam, đặc biệt là việc kết hợp giữa khí tự nhiên và năng lượng tái tạo. Chúng tôi tin rằng, sự kết hợp giữa công nghệ tiên tiến và tầm nhìn của Việt Nam sẽ tiếp tục mang lại những bước tiến vững chắc trên hành trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050.

Xin cảm ơn ông!