Văn hóa số ở Vietnam Airlines

Trong những năm qua, câu nói nổi tiếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” vẫn được Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) coi là một “câu thần chú”. Đặc biệt, tinh thần ấy được xem như kim chỉ nam giúp hãng hàng không quốc gia định hình cách tiếp cận và duy trì sự nhất quán trong suốt hành trình chuyển đổi số.

Theo ông Trần Thanh Tuấn, Phó trưởng phòng đổi mới sáng tạo, Ban Chuyển đổi số và công nghệ của Vietnam Airlines, văn hóa số tại doanh nghiệp không còn là khẩu hiệu hay lời kêu gọi mang tính hình thức.

Hãng đã xác lập văn hóa số như một trong năm trụ cột văn hóa doanh nghiệp và đưa yếu tố này vào chiến lược phát triển hãng hàng không số, nơi văn hóa số giữ vai trò là một trong ba trụ cột của chiến lược chuyển đổi số.

Vietnam Airlines mô tả tiến trình chuyển đổi số như một chuyến bay. Công nghệ số được ví như chiếc máy bay, là điều kiện cần để cất cánh; dữ liệu số giữ vai trò nguồn nhiên liệu, còn văn hóa số chính là điều kiện đủ, quyết định chuyến bay có vận hành trơn tru và đến đích thành công hay không. Yếu tố này tạo nền tảng để hãng gắn kết đội ngũ, thống nhất phương thức làm việc và bảo đảm mọi thay đổi đều được tiếp nhận một cách tự nhiên và chủ động.

Khi văn hóa số đi từ nghị quyết

Từ năm 2021, hành trình xây dựng văn hóa số tại Vietnam Airlines bắt đầu trong bối cảnh khái niệm này còn rất mới. Khi đó, văn hóa số mới chỉ xuất hiện trong nghị quyết, còn đội ngũ triển khai hầu như chưa có nhận thức đầy đủ về nội hàm, phương pháp hay cách thức tổ chức thực hiện.

Theo ông Tuấn, câu hỏi văn hóa số là gì và phải bắt đầu từ đâu trở thành thách thức lớn đối với những người được giao nhiệm vụ.

Bước ngoặt đến khi Vietnam Airlines phối hợp với đối tác để chủ động hệ thống hóa lại toàn bộ hoạt động liên quan đến chuyển đổi số, từ mục tiêu, phạm vi đến cách thức truyền thông nội bộ. Từ đây, chương trình xây dựng văn hóa số được định hình một cách rõ ràng hơn.

Đầu tiên, họ tập hợp và chuẩn hóa các nội dung truyền thông về chuyển đổi số, đưa vào một chuyên mục riêng trên hệ thống nội bộ mang tên Spirit. Dù đơn giản, hoạt động này tạo ra điểm tập trung thông tin, giúp cán bộ nhân viên nhận diện thống nhất rằng doanh nghiệp đang triển khai văn hóa số như một nhiệm vụ nghiêm túc và có chiến lược.

Một bước quan trọng tiếp theo là việc ban hành tuyên bố văn hóa số. Văn bản ngắn gọn này khẳng định cam kết của Chủ tịch HĐQT và Tổng giám đốc Vietnam Airlines trong việc dẫn dắt tiến trình chuyển đổi số, đồng thời thể hiện sự sẵn sàng đồng hành của đội ngũ người lao động theo định hướng lãnh đạo.

Tuyên bố văn hóa số trở thành cơ sở để các đơn vị triển khai thống nhất, giúp chương trình thoát khỏi tính trừu tượng vốn có của khái niệm văn hóa. Các cuộc họp, hội thảo và hoạt động nội bộ có thể dựa vào cam kết chính thức của lãnh đạo trong Ban chỉ đạo chuyển đổi số để đẩy mạnh nhận thức và hành động trong toàn hệ thống. Trong đó, Chủ tịch HĐQT là Trưởng ban, Tổng giám đốc là Phó ban thường trực. Nhờ đó, mọi sự diễn ra thuận lợi.

Dù vậy, ông Tuấn thừa nhận rằng giai đoạn này mới tạo được nền tảng về tư duy và hành lang văn bản, còn chưa đem lại sự thay đổi rõ rệt trong thực hành hằng ngày.

Năm 2022, kết quả đánh giá mức độ chuyển đổi số của Vietnam Airlines chỉ đạt 30%, tương ứng mức một trong hệ thống chấm điểm. Đây là kết quả đánh giá độc lập và khách quan do Viettel thực hiện. Con số này khiến lãnh đạo Vietnam Airlines bất ngờ vì cho rằng doanh nghiệp đã đầu tư đáng kể vào hệ thống công nghệ, hạ tầng và nhiều giải pháp mang tính hiện đại của ngành hàng không.

Nguyên nhân dẫn tới mức đánh giá thấp, theo ông Tuấn, bắt nguồn từ việc Vietnam Airlines chưa xây dựng được chiến lược chuyển đổi số hoàn chỉnh. Khi thiếu chiến lược, mọi nỗ lực ứng dụng công nghệ vẫn chỉ được coi là hoạt động xử lý sự vụ và không tạo ra giá trị chuyển đổi ở cấp hệ thống.

Đơn vị đánh giá cũng chỉ rõ bản chất của chuyển đổi số không nằm ở việc trang bị công nghệ đơn lẻ mà ở khả năng thiết lập một hướng đi thống nhất cho toàn tổ chức. Khi chưa xác lập tầm nhìn, mục tiêu và lộ trình chuyển đổi số, các bộ phận trong doanh nghiệp dễ rơi vào cách làm mạnh ai nấy thực hiện, không kết nối được với chiến lược chung và không tạo ra tác động bền vững.

Kết quả này trở thành tín hiệu cảnh báo quan trọng đối với Vietnam Airlines. Dù sở hữu hệ thống công nghệ hàng không hiện đại, doanh nghiệp vẫn chưa đạt tiêu chuẩn chuyển đổi số do thiếu nền tảng chiến lược cần thiết. Đây cũng là điểm mốc để Vietnam Airlines rà soát lại toàn bộ cách tiếp cận và tái thiết kế chương trình chuyển đổi số theo hướng đồng bộ và có định hướng rõ ràng hơn.

Sau năm 2022, Vietnam Airlines triển khai bước quan trọng tiếp theo là đánh giá tổng thể hiện trạng thực thi văn hóa số trong toàn hệ thống. Các yếu tố vốn được xem là trừu tượng của văn hóa số được chuyển hóa thành hệ thống chỉ số định lượng.

Đây là cách tiếp cận cho phép doanh nghiệp áp dụng tư duy ra quyết định dựa trên dữ liệu vào lĩnh vực văn hóa, vốn luôn khó đo lường.

Từ kết quả đánh giá, Vietnam Airlines xây dựng Sổ tay văn hóa số và bộ nhận diện với hình tượng Bông sen số gồm năm thành tố cốt lõi giúp cán bộ nhân viên dễ hiểu, dễ liên tưởng và dễ thực hành các chuẩn mực văn hóa số.

Đây là bước giúp toàn bộ nội dung văn hóa số được chuẩn hóa và hệ thống hóa trong năm 2023. Sổ tay văn hóa số làm rõ khái niệm văn hóa số trong bối cảnh của doanh nghiệp và quy định các nhóm hành vi cần thực thi, giúp những nội dung trước đây mơ hồ trở thành nền tảng chung dễ hiểu và dễ áp dụng trong toàn hệ thống.

Các chỉ số được xây dựng từ quá trình lượng hóa cũng trở thành công cụ minh bạch hóa hiện trạng văn hóa số của doanh nghiệp. Vietnam Airlines có thể xác định rõ mình đang ở mức nào và đặt mục tiêu nâng cao trong những giai đoạn tiếp theo. Việc này không chỉ giúp quản trị nội bộ tốt hơn mà còn tạo cơ sở nhất quán khi trao đổi với đối tác hoặc cơ quan quản lý.

Trên nền tảng những kết quả này, Vietnam Airlines tiếp tục hoàn thiện Chiến lược văn hóa số, tạo khung định hướng dài hạn cho tiến trình chuyển đổi văn hóa trong toàn hệ thống.

Sức mạnh của chiến lược văn hóa số

Khi bàn về chiến lược, ông Tuấn cho rằng trong nhiều tổng công ty nhà nước thường xuất hiện tâm lý e dè. Họ đặt câu hỏi tại sao phải công khai chiến lược và thường coi đó là tài liệu mật, chỉ để trong nội bộ từng doanh nghiệp.

Vietnam Airlines lại chọn hướng tiếp cận khác khi ban hành chiến lược văn hóa số. Mục tiêu là mọi người trong hệ thống đều phải hiểu chiến lược gồm những gì, có bao nhiêu bước và triển khai ra sao. Nội dung này được truyền đạt xuống đến cả nhân viên.

Ông cho biết, khi triển khai nhiều đề án thuộc chương trình văn hóa số và chuyển đổi số từ năm 2022 - 2023, bản thân đội ngũ gặp không ít khó khăn khi làm việc với bộ phận tài chính. Tài chính yêu cầu giải trình khoản đầu tư cho các đề án văn hóa số sẽ tạo ra doanh thu cụ thể bao nhiêu, trong khi điều này gần như không thể chứng minh.

Không chỉ là vấn đề của riêng Vietnam Airlines thời điểm đó mà đây còn là thách thức chung của các sáng kiến liên quan đến văn hóa doanh nghiệp, văn hóa số hoặc đổi mới sáng tạo tại nhiều doanh nghiệp ở thời điểm hiện tại. Báo cáo mới nhất của Blue C trên 505 doanh nghiệp tại Việt Nam cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong xin ngân sách cho các hoạt động văn hóa tăng 12,18% so với năm 2024.

Trong bối cảnh đó, ông Tuấn yêu cầu đội ngũ nhấn mạnh rằng toàn bộ các đề án đều nằm trong chiến lược đã được lãnh đạo tổng công ty phê duyệt. Mấu chốt là Trưởng bộ phận tài chính kế toán cũng là thành viên Ban chỉ đạo chuyển đổi số và phải nắm rõ chiến lược. Nếu không nắm được, điểm đánh giá chuyển đổi số của họ sẽ bị ảnh hưởng. Điều này khiến việc phê duyệt các đề án trở nên thuận lợi hơn.

Theo ông Tuấn, nếu không có chiến lược đã công bố làm căn cứ, rất khó để thuyết phục các bộ phận kiểm soát và thẩm định. Chiến lược chính là nền tảng quan trọng để bảo vệ các đề án văn hóa doanh nghiệp và văn hóa số khi đưa vào triển khai.

Bước vào giai đoạn 2025, Vietnam Airlines tiếp tục tinh chỉnh cách tiếp cận dựa trên những kinh nghiệm tích lũy từ 2021 đến 2024. Tổng công ty tái lập Ban chỉ đạo với phạm vi rộng hơn, bao gồm phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó là một nghị quyết chuyên đề cho giai đoạn 2025 đến 2030 và chương trình hành động cụ thể cho từng ban, từng khối.

Những tài liệu này được xem như nền móng để đưa các mục tiêu chiến lược vào thực thi, tránh tình trạng định hướng ở tầm vĩ mô nhưng không tạo được chuyển động ở cấp vận hành.

Điểm đáng chú ý trong giai đoạn mới là hệ thống tài liệu văn hóa số được hoàn thiện thành một bộ cẩm nang đầy đủ. Nếu năm 2022 và 2023 chỉ có sổ tay văn hóa số, thì đến 2025 bộ tài liệu đã phát triển thành một hệ thống gồm khái niệm, mô hình, thành tố văn hóa số và hướng dẫn cụ thể cho từng cấp quản lý và nhân viên. Mỗi nội dung đều gắn với ví dụ, quy trình và liên kết tham khảo, giúp người lao động dễ tiếp cận và sử dụng như một công cụ làm việc hằng ngày. Đây chính là sự khác biệt so với giai đoạn trước, khi nhiều khái niệm còn mới và khó hình dung.

Nhờ hệ thống hóa toàn bộ nền tảng văn hóa số, Vietnam Airlines bước vào giai đoạn tiếp theo của chuyển đổi số với một cấu trúc rõ ràng hơn. Công tác quản trị dữ liệu và ra quyết định được cải thiện; các dự án ứng dụng công nghệ mới được triển khai trong sản xuất kinh doanh; trải nghiệm khách hàng và thương mại điện tử được nâng lên tầm mới; hạ tầng công nghệ được hiện đại hóa. Quan trọng hơn, tư duy số lan tỏa đồng đều trong toàn VNA Group, trở thành một trong những yếu tố tạo nền vững chắc cho phát triển bền vững.

Nhờ nền tảng chiến lược và cách tiếp cận đồng bộ giữa văn hóa, công nghệ và dữ liệu, Vietnam Airlines nhanh chóng cải thiện mức độ trưởng thành số. Chỉ sau một năm, doanh nghiệp đã vươn lên mức 3, tương ứng với giai đoạn hình thành doanh nghiệp số, tạo đà để hiện thực hóa mục tiêu trở thành hãng hàng không số vào năm 2025.

Kết quả đánh giá thương mại điện tử cho thấy hãng đã đạt 120 điểm trong năm 2025, ngang tầm nhiều hãng hàng không lớn trên thế giới như Qantas hay Lufthansa. Đây là dấu mốc quan trọng phản ánh bước tiến về năng lực vận hành và trải nghiệm số dành cho khách hàng.

Theo đánh giá của Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, Vietnam Airlines hiện nằm nhóm doanh nghiệp nhà nước có kết quả chuyển đổi số tốt nhất. Điểm số ở trụ cột văn hóa là yếu tố tạo nên sự khác biệt, giúp hãng vượt qua cả nhiều doanh nghiệp công nghệ trong hệ thống. Ông Tuấn lý giải rằng doanh nghiệp đã kiên trì triển khai văn hóa số như một trụ cột cốt lõi, luôn gắn với chiến lược trong suốt quá trình chuyển đổi.

Thành quả này giúp Vietnam Airlines chính thức về đích trong năm 2025 với vị thế hãng hàng không số. Trên nền tảng đó, hãng đặt mục tiêu cao hơn vào năm 2026 hướng tới chuẩn hãng hàng không số 5 sao và tham vọng trở thành một trong những hãng hàng không dẫn đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.