Lao động chi phí thấp tại Việt Nam là một thỏi nam châm hút các nhà sản xuất nước ngoài. Nhưng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Việt Nam, thị trường lao động Việt đang thay đổi. Để giải phóng hoàn toàn tiềm năng của thị trường lao động, các doanh nghiệp cần thực sự hiểu được những thay đổi ấy.
Tình hình nhân sự ngành sản xuất của Việt Nam năm qua có nhiều biến động (Ảnh: Báo Đầu tư)
Trong hai năm đại dịch, tình trạng nguồn nhân lực Việt Nam đã thay đổi liên tục, đặt ra vô số những thách thức cho người lao động và sinh kế của họ. Tuy vậy, cho đến nay, bản chất hỗn loạn của thị trường lao động dường như đã phần nào ổn đinh trở lại.
Một trong những thay đổi lớn nhất của thị trường lao động trong năm 2022 là tăng tuổi nghỉ hưu của nam lên 60 tuổi 6 tháng và tuổi nghỉ hưu của nữ lên 55 tuổi 8 tháng. Quy định này đã góp phần làm tăng số lượng người trong độ tuổi lao động chính thức của Việt Nam.
Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO), tính đến tháng 10 năm 2022, số người Việt Nam trong độ tuổi lao động là 51,9 triệu người, trong đó có 50,5 triệu người có việc làm. Theo thống kê trên, tỷ lệ thất nghiệp của Việt Nam trong năm 2022 đạt mức 2,3%, tương đương với tỷ lệ thất nghiệp trước COVID-19, và giảm rõ rệt so với tỷ lệ 3,9% vào năm 2021. Trong đó, vào tháng 10/2022, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ ở Việt Nam là 26,3%.
Việt Nam đang ở vào 'thời kỳ dân số vàng', với hơn 70% dân số thuộc độ tuổi lao động. Người ta ước tính rằng đến khoảng năm 2038, thời kỳ dân số vàng của Việt Nam sẽ kết thúc, khi tỷ lệ dân số trên 60 tuổi chiếm đến 20% dân số. Tuy nhiên, cho đến thời điểm đó, lực lượng lao động trẻ vẫn là động lực lớn cho sự phát triển quốc gia.
Thế đảo ngược của lực lượng lao động sản xuất
Trong năm 2022, cả người sử dụng lao động và người lao động trong lĩnh vực sản xuất đều đối mặt với hàng loạt những thách thức, khó khăn.
Đầu năm 2022, nhiều nhà máy phải giải quyết những đơn hàng tồn đọng từ những đợt phong tỏa do COVID-19 vào năm 2021. Trong khi đó, nhiều công nhân nhà máy không muốn quay trở lại làm việc tại các thành phố lớn.
Tình trạng thiếu hụt lao động có trình độ diễn ra trong thời gian ngắn vào đầu năm, nhưng lại đảo ngược vào cuối năm, khi Việt Nam thừa công nhân nhưng không đủ đơn hàng. Điều này diễn ra phần lớn là do sự suy thoái của nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là tình trạng lạm phát gia tăng ở các thị trường trọng điểm Châu Âu và Hoa Kỳ trong thời gian vừa qua.
Trong tháng 10, S&P Global ghi nhận chỉ số quản lý mua hàng (PMI) của Việt Nam giảm xuống mức 50,6 điểm (giảm 1,9 điểm so với tháng 9), tuy vượt mức 50 điểm hòa vốn nhưng không nhiều. Điều này được phản ánh trong những đơn đặt hàng thấp hơn dự kiến vào cuối năm nay, chủ yếu là trong lĩnh vực dệt may. Trong đó, một số nhà máy đã sa thải công nhân và một số thậm chí đã đóng cửa hoàn toàn.
Mặc dù vậy, Tổng cục Thống kê vẫn ghi nhận sự tăng trưởng việc làm trong lĩnh vực sản xuất. Trong quý 3, số người lao động được thuê mới tăng 156.000 người so với quý 2 năm 2022, nâng tổng số người lao động trong lĩnh vực sản xuất của Việt Nam lên gần 12 triệu người.
Điệp khúc thiếu nhân lực qua đào tạo ngành du lịch
Du lịch và khách sạn có lẽ là ngành bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi COVID-19. Do tình trạng đóng cửa biên giới kéo dài, trong thời gian qua, nhiều lao động đã rời bỏ ngành du lịch vĩnh viễn.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết trong năm 2020, các doanh nghiệp du lịch đã cắt giảm tới 70-80% lực lượng lao động và xu hướng này vẫn tiếp tục trong năm 2021.
Vào ngày 15 tháng 5 năm nay, biên giới Việt Nam đã mở cửa trở lại và mặc dù lượng khách nước ngoài vào Việt Nam đang ngày càng tăng lên, ngành du lịch vẫn đang vật lộn để có thể tuyển dụng đủ lực lượng lao động.
Ví dụ, vào tháng 10 năm nay, báo Tuổi Trẻ đưa tin đảo Phú Quốc thiếu hụt khoảng 40% lực lượng lao động cần thiết, trong khi đó thành phố biển Đà Nẵng cần thêm 55.000 nhân sự để có thể đáp ứng được nhu cầu của khách du lịch.
Phú Quốc chật kín khách du lịch mỗi đợt nghỉ lễ (Ảnh: Phan Phương)
Mặc dù tình hình thiếu hụt lao động có trình độ ngành du lịch đã trở nên trầm trọng hơn trong đại dịch COVID-19, đây không phải là tình trạng mới của ngành du lịch Việt Nam. Theo báo cáo, trước đại dịch, ngành du lịch chỉ có 42% lao động được đào tạo, hơn 38% chuyển từ các ngành khác sang và 20% còn lại làm việc trong ngành mà không được đào tạo gì.
Ngành công nghệ thông tin thiếu đến 1/3 lao động chất lượng cao
Trong đại dịch, Việt Nam đã trở thành một trong những thị trường khởi nghiệp tích cực nhất ở Đông Nam Á.
Nhu cầu nguồn nhân lực công nghệ tay nghề cao ở các nước Đông Nam Á đã tạo ra làn sóng đầu tư lớn trong khu vực. Và không nằm ngoài xu hướng đó, năm 2021, các công ty khởi nghiệp Việt Nam đã nhận được tổng vốn đầu tư lên đến 1,4 tỷ USD, tăng đáng kể so với mức kỷ lục 874 triệu USD vào năm 2019, theo báo cáo chung của Do Ventures và Trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC).
Trong khi đó, theo cập nhật thị trường lao động Việt Nam quý 3/2022 của Adecco, các doanh nghiệp công nghệ thông tin cần đến 530.000 lao động. Tuy nhiên, trên thực tế, ngành thiếu đến 150.000 lao động như vậy trong cùng thời kỳ. Theo dự báo của Adecco, năm 2024, ngành công nghệ thông tin cũng sẽ thiếu khoảng 195.000 nhân lực so với nhu cầu của thị trường.
Tóm lược
Thị trường lao động Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức sau đại dịch. Tuy vậy, trong nguy có cơ. Thứ nhất, tình trạng dư thừa lao động trong lĩnh vực sản xuất, khiến cho việc tuyển dụng trở nên dễ dàng hơn. Thứ hai, tình trạng thiếu lao động trong lĩnh vực CNTT có thể thúc đẩy các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và nguồn nhân lực tập trung nhiều hơn vào hoạt động đào tạo kỹ năng.
Điều quan trọng là các cơ quan chức năng, các doanh nghiệp và người lao động cần phải nhận diện, và tập trung quản lý hiệu quả những rủi ro và cơ hội trong tình hình đó.
Thu nhập và phúc lợi của người lao động được cải thiện, tỷ lệ nghỉ việc ồ ạt đã giảm bớt, nhân sự tin tưởng hơn vào công ty và gắn kết hơn, các doanh nghiệp đang lên kế hoạch phát triển nguồn nhân lực... là những tín hiệu tích cực trên thị trường nguồn nhân lực ở Việt Nam sau một năm đầy biến động vừa qua.
Công ty TNHH Bảo hiểm Nhân thọ FWD Việt Nam (FWD) liên tục được vinh danh với nhiều giải thưởng uy tín về nhân sự trong nước và quốc tế nhờ vào hệ giá trị cốt lõi 5C (Cam kết, Cải tiến, Chủ động, Cởi mở, Chăm sóc) cùng chính sách phát triển nhân sự bền vững, đề cao sự đa dạng và hoà nhập.
Trong kỷ nguyên số, các mô hình quản trị nhân sự tại doanh nghiệp sẽ thay đổi. Bức tranh nhân sự sẽ được phác hoạ như thế nào khi các công cụ truyền thông, công nghệ 4.0, Big Data ngày càng bùng nổ? TheLEADER đã có buổi trò chuyện cùng chuyên gia nhân sự Phạm Thu Hiền, giảng viên cao cấp tại EOD Việt Nam để có thêm những góc nhìn thực tế về xu hướng quản trị nhân sự thời kỳ 4.0.
Ngân hàng TMCP Phương Đông (Mã HOSE: OCB) vừa công bố báo cáo tài chính hợp nhất quý I/2026 với những chuyển biến tích cực. Không chỉ ghi nhận sự tăng trưởng về quy mô và hiệu quả vận hành, cấu trúc thu nhập cũng cho thấy ngân hàng đang bước vào một chu kỳ phục hồi mang tính nền tảng – tạo tiền đề cho tăng trưởng bền vững trong các quý tiếp theo.
Đằng sau mục tiêu lợi nhuận kỷ lục, VPBank đang cho thấy chiến lược toàn diện: từ việc tái sinh FE Credit, tăng trưởng tín dụng vượt trội, vươn mình sang mảng tài sản số... để trở thành định chế tài chính hàng đầu Việt Nam.
Vingroup đặt mục tiêu doanh thu thuần khoảng 485.000 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế khoảng 35.000 tỷ đồng, với các lĩnh vực kinh doanh cốt lõi được thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ, củng cố vị thế tại thị trường Việt Nam và trên toàn cầu.
Lễ cất nóc chung cư nhà ở xã hội diễn ra ngày 22/04/2026 tại khu đô thị LA Home đánh dấu một cột mốc đáng chú ý trong tiến trình phát triển tổ hợp đô thị - công nghiệp sinh thái 500ha tại cửa ngõ phía Tây TP.HCM.
